אידישע וועלט פארומס

ייש"כ בחורהזעצער.

ואגב, האט מיר איינער פון די חשוב'ע חברים דא מעורר געווען, אז דאס האט נישט מיט בני היכלא נאר מיט מאיר'קע.

אה ענדליך געטראפן, דא איז מען מוחה קעגן די מעלות! גיב אהער די מייק!!

איינער קען מיר זאגן וועלעכע משוגעת האט באטראפן די ''מעלות'' דעם חודש אז זיי שרייבן 'הוריקאן' אנשטאט די נארמאלע 'האריקעין'??

וואס איז דאס 'הוריקאן' למען השם. וואס דרייסטו א קאפ? כ'האב שיעור געמיינט אז מען רעדט פון א ריקאן.

היינט האבן מיר שוין דאהי חברינו מעלות-חברינו, וועלן מיר ווארטן אויפ אן ערשט האנטיגן אנטווארט.

יעקב יוסף סורקיס (באקאנט? אמאל געהאט דא א ניק), ער איז די מגיה אין הליכות החיים (גליון של הרב ראזענפעלד מסקווירא), ער ספעלט עס אויך אזוי, מיט איין שינוי 'האריקאן' מיט א 'א' נישט א 'ו'.

כאב קיינמאל געוויסט פון אזא אשכול, כאב אייביג געמיינט מחאות אויף אייועלט איז פארבאטן. שוין וועמער זיך טרייען צו דערמאנען וואס כאב אייביג געהאט הגהות והערות אויפן מעלות.

פונעם גראפישען שטאנדפונקט, איז די דעקל ממש אויג פארכאפענד יעדן חודש. און אינעווייניג איז אויך נישט שלעכט. נאר די PAGE NUMBER איז מאיזה סיבה פארשטעקט אין א בלום אז מען זאל עס נישט קענען זעהן.

זיי נערווירן מיר שוין די לעצטע פאר חדשים. אפאר גוטע גרייזן געהאט.
און פונעם גראפישן שטאנדפונקט איז עס געפערליך!

אז מ'רעדט שוין פון די מעלות האבן זיי דעם חודש אויפן דעקל א בילד פון א פארפלייצונג, און זיי שרייבן אז די בילד איז פון די חורבנות פונעם האריקאן (האריקעין בלע"ז) ביים ברעג ים.
איך האב מיטגעהאלטן די נייעס בעפאר און נאכדעם, דורכגעקוקט בשעת מעשה כמעט אלע בילדער סיי אנליין און סיי אין די אויסגאבעס און כ'געדענק נישט אזא בילד, קוקט אויס צו זיין א בילד פון ערגעץ אנדערש,

בינעך גערעכט?

יא, מיר איז אויך דאס בילד באקאנט פון א לאנגע צייט צוריק.

גלייכגילטיג האט געשריבן:אה ענדליך געטראפן, דא איז מען מוחה קעגן די מעלות! גיב אהער די מייק!!

איינער קען מיר זאגן וועלעכע משוגעת האט באטראפן די ''מעלות'' דעם חודש אז זיי שרייבן 'הוריקאן' אנשטאט די נארמאלע 'האריקעין'??

וואס איז דאס 'הוריקאן' למען השם. וואס דרייסטו א קאפ? כ'האב שיעור געמיינט אז מען רעדט פון א ריקאן.

ר' יום טוב ערליך ז"ל זאגט אויך אויף א קאסעטע זיינע: "עס גייט א שטורעם א האריקאן".

ר' יום טוב ערליך נוצט אסאך ווערטער וואס זענען שוין היינט 'עקספייערט'.

די מעלות הערט נישט אויף צו שרייבן [ביי מאמע לשון] אז אויב א ווארט איז אריין אין אידישן לעקסיקאן, איז עס אידיש.

הוריקאן טרעט אויף מיינע געהירן ערגער ווי סענדי.

מאנ-יימער האט געשריבן:אז מ'רעדט שוין פון די מעלות האבן זיי דעם חודש אויפן דעקל א בילד פון א פארפלייצונג, און זיי שרייבן אז די בילד איז פון די חורבנות פונעם האריקאן (האריקעין בלע"ז) ביים ברעג ים.
איך האב מיטגעהאלטן די נייעס בעפאר און נאכדעם, דורכגעקוקט בשעת מעשה כמעט אלע בילדער סיי אנליין און סיי אין די אויסגאבעס און כ'געדענק נישט אזא בילד, קוקט אויס צו זיין א בילד פון ערגעץ אנדערש,

בינעך גערעכט?

נישט געזעהן זיי זאלן שרייבן אז די בילד האט מיטן יעצטיגן שטורם.

מענין לענין האבן זיי ביי די קינדער אפטיילונג געהאט עטליכע פון די מעשיות מיט בילדער (פאר קליינע) געצילט אויסלערנן קינדער זיך אכט געבן פון פרעמדע, ותשוחח"ל.

פריילאך האט געשריבן:

מאנ-יימער האט געשריבן:אז מ'רעדט שוין פון די מעלות האבן זיי דעם חודש אויפן דעקל א בילד פון א פארפלייצונג, און זיי שרייבן אז די בילד איז פון די חורבנות פונעם האריקאן (האריקעין בלע"ז) ביים ברעג ים.
איך האב מיטגעהאלטן די נייעס בעפאר און נאכדעם, דורכגעקוקט בשעת מעשה כמעט אלע בילדער סיי אנליין און סיי אין די אויסגאבעס און כ'געדענק נישט אזא בילד, קוקט אויס צו זיין א בילד פון ערגעץ אנדערש,

בינעך גערעכט?

נישט געזעהן זיי זאלן שרייבן אז די בילד האט מיטן יעצטיגן שטורם.

ביים ענדע פונעם ארטיקל

לעצטנס איז געלאפן אין די הויכשטאפלדנע מעלות אן ארטיקל לזכרו פון ר' משה עהרנטאל ז"ל, נהניתי אין אלגעמיין דערפון, בין איך געוואויר געווארן אביסלע חידושים איבער דעם איד.

ברם, בין. הדברים שרייבן זיי אז ר' משה האט ערפינדן די איידיע פון פלאמבעס אויף כשר פלייש, למעשה ידועים הדברים כתוב וחתום שווארץ אויף ווייס אין די צייטונגען אין אויסגאבעס פון די צווייטע העלפט ת"ר יארן אין אמעריקא ווי עס שוין איינגעפירט געווארן בימים ההם.

כדרכן של דברים ומדברים לייגט מען אומוויסנד צו, מחמת ביים מספר איז עס געוועהן אזוי [בלא יודעים] אין ידיעה.
(צ"ל בלאמבע)

כנראה איז "פלאמבע" ריכטיג.

http://www.hebrewbooks.org/pagefeed/heb ... 362_41.pdf

farshlufen האט געשריבן:כנראה איז "פלאמבע" ריכטיג.

http://www.hebrewbooks.org/pagefeed/heb ... 362_41.pdf

ערבא ערבא צריך,
www.hebrewbooks.org/pagefeed/hebrewbooks_org_786_422.pdf והוא אותו ענין.
וכך שמעתי כסדר, ועי' במדריכי הכשרות העדה החרדית.
עכט הייסט עס האלאגראם.

אויב איר ברויכט אן ערבא.

דאס איז במקור א דויטש ווארט plombe וואס באדייט א חותם א seal.

צו דאס האט א שייכות מיטן. Plumb bob וואס ווערט שוין דערמאנט אין די משנה[ מטוטלת - משקולת הבנאים] וועל מיר לאזן פאר די מומחים בינינו.

רעכט, אין דויטש איז דאס טאקע מיטן P,
זעהט אויס אז די בלאמבע איז פאר אידישט געווארן, דען אזוי פלעגט מען דאס רופן, וכך שמעתי כסדר בבית אבא.

ווי באקאנט איז מעלות פון די חשוב'סטע אויב נישט די סאמע חשוב'סטע און כשר'סטע אויסגאבע וואס איז ראוי לעלות על שלחן מלכים, אויסגעהאלטן סיי אין איר תוכן און סיי אין איר אידיש און אלעס ארום און ארום, זייער שיין און אינפארמאטיוו מיט אלע פרטים. ביי מיר אין שטוב איז דאס מסתמא די איינציגסטע אויסגאבע (אויסער דבר בעתו פון הרב פרץ בילער) וואס קומט אריין חודש'ליך און ווערט דורכגעליינט מדאשקע לדאשקע, נאך אין די ערשטע פאר מעת לעת, די קינדער רייסן זיך איבער דעם.

די וואך שבת אין אונזער בית-המדרש, איז געווען א יונגערמאן וואס האט שטארק פארפירט און געבונטעוועט איבער דער ערשטער ארטיקל פון י. הלוי אין די מעלות, ווי ער ברענגט ארויס איבער מילתא דבדוחא אין די תורה, ער האט פארפירט אז מען מאכט די תורה כאילו א בוך פון ווערטלעך און עס איז א זלזול אין די תורה כביכול. קענענדיג דעם יונגערמאן אלס בייזער קנאי'דיגער טיפ, האב איך נישט געלייגט צופיל געוויכט אויף זיינע ווערטער. שפעטער, ווען איך בין אהיימגעקומען, האב איך אריינגעבליקט אין די מעלות, אין יענעם ארטיקל, און איך האב פארשטאנען פארוואס עס קען זיך דערהערן שלעכט. למען האמת, איך זעלבסט בין חושש אויף דעם ארטיקל, און הגם איך האב א געוויסע בלינדע טראסט אינעם מעלות, פארשטיי איך פארוואס מען קען דערהערן אז דער ארטיקל איז נישט אויסגעהאלטן.

ער הויבט אן מיט א רלב"ג, וואס שטעלט זיך פארוואס מיר געפינען טיילמאל אז די תורה חזר'ט איבער ענינים עטליכע מאל, צב"ש די עשיית המשכן און די עשרת הדברות, און דער רלב"ג ענטפערט אז דער תורה שרייבט לפי מנהג המקום, און וויבאלד עס איז אמאל געווען דער סדר פון שרייבער איבערצושרייבן זאכן דאפלט, שרייבט עס די תורה איבער. לפי זה איז י. הלוי מחדש, אז וויבאלד שרייבער שרייבן טיילמאל הומעריסטיש, און ווארפן אריין הומור אין זייערע באשרייבונגען, דעריבער איז די תורה, וואס איז אויסגעהאלטן מיט אלע שיינקייטן, שרייבט אויך טיילמאל הומעריסטיש. (נ.ב. איך דערמאן זיך וואס א חשוב'ע רב האט מיר אמאל געזאגט, אז עס איז געווען א רעדע פון מחרים זיין די קבוצה 'מתמידים' אין ארץ-ישראל, און איינע פון די טענות איז געווען, אז ער שרייבט אין זיין ספר א טעם פארוואס עס איז פאראן א גרויסע ב' אויף בראשית, ווייל אזוי ווי יעדע שיינע בוך איז דער סדר אז מען הויבט אן די ערשטע אות מיט א גרויסע אות, דעריבער איז תורת ה' וואס דארף זיין זייער שיין, אויך מיט א גרויסע אות... - אמת, דער רלב"ג האט געהאט גרויסע פלייצעס און מעג אזוי שרייבן, אבער קען מען דערויף פארגלייכן איינע צום צווייטן?)

דאן הויבט ער אן מיט פארשידענע צונישע און סארקאסטישע ווערטלעך וואס מיר געפינען אין די תורה, למשל וואס משה רבינו האט געענטפערט פאר פרעה, ווען יענער האט געוואלט אז די בהמות זאלן בלייבן אין מצרים, האט משה רבינו געענטפערט צונישט "גם אתה תתן בידינו עולות וכו'", צי ווען די אידן האבן געזאגט "המבלי אין קברים במצרים וכו'", אז דאס אלעס איז צונישע און סארקאסטישע הומור. אויך ביי די שירה ווען מיר זאגן "אמר אויב ארדוף", איז דאס סארקאסטיש, וויבאלד דער 'אויב' ליגט שוין לאנג טויט על שפת הים, ועוד ועוד כאלו דגמאות.

איך קוק עס אן ווי א שטיקל זלזול בתורתינו הקדושה, עס פאסט אפשר פאר מזרחי וכדומה צו שרייבן אזוי, זיכער נישט פאר די הייליגע מעלות.

איך וויל הערן דעם דעת הציבור דערויף.

איך האב נאכנישט געליינט די ארטיקל אינעם מעלות, און איך ווייס נישט אויב ער ברענגט אראפ די אבן עזרא פ' יתרו ביי די עשרת הדברות וואס ער איז מסביר דארט די חילוקים פון די צוויי דברות אויך אויפן זעלבען אופן, אז סאיז אזוי ווי די שרייבערס און די אבי העזר דארט שרייבט אויף דעם אז די שטיקל איז זיכער פון א תלמיד הטועה וואס האט עס אריינגעלייגט אינעם אבן עזרא, ווייל חלילה צו מדמה זיין די תורה הק' צו שריפטשטעלער. עיי"ש

אז דער אבי העזר שרייבט שוין אז דער אבן עזרא קען נישט זאגן אזא זאך האלט מען שוין ערגעץ.
אבער אויפן רלב"ג פאסט עס.

חסדי אבות, דער פראבלעם איז אז איר פארגעטערט צו שטארק די מעלות און דערנאך האט איר א פראבלעם, ס'איז נישט "הייליג" ס'איז פיין און וואויל אבער לאו מר בר רב אשי חתים עלי', שיקט אריין אייערע ווערטער און איר וועט לכאורה זוכה זיין צו א אנטשולדיגונג. [אדער א ראי' אז אנדערע האבן אויך שוין געשריבן ענליך]

דעתי העני' אז אזא ארטיקל ווייזט נישט אזוי ווייט אויף א שלעכטע השקפה חלילה ווי נארישע JUDGEMENT. זיי מעגן פאראויסזעהן אז אזא ארטיקל וועט שלעכט/אנדערש פארשטאנען ווערן דורך כשם שאין פרצופיהן/טאטע שיק מיר הויזן מיני טעותים.

לגופו של ענין אז די ארטיקל זייער גוט און אינפארמאטיוו. ראשונים ווען זיי ענטפערן אפ די טענות פון אבן עזרא אויפן קליר זענען שוין מאריך אז ביי שירה אדער קינה רעדט די פסוק אפגעהאקט און נישט לויט די כללים כסדר בנ"א. דאס איז א ברייטע סוגיא אויף וויפל ממעג זאגן אז די פערסאנעליטי פון דעם נביא האט אויסגעמאכט ביי זיין אראפגיבן די דברי נבואה הגם יעדעס ווארט איז מפי הגבורה מיט אסאך גענג אין די ראשונים און שפעטערע.

איך פארשטיי נישט די קושיא. סארקאזם איז א שרייבן און רעדן קאטאגאריע, פונקט ווי א קושיא, א פראגע, א תמיה, א תירוץ, א ציווי א. א. וו. וועט איינער לייקענען אז עס זענען דא די אלע קאטאגאריעס אין די תורה? וואס איז סארקאזם אנדערש?

ירוחם האט געשריבן:איך פארשטיי נישט די קושיא. סארקאזם איז א שרייבן און רעדן קאטאגאריע, פונקט ווי א קושיא, א פראגע, א תמיה, א תירוץ, א ציווי א. א. וו. וועט איינער לייקענען אז עס זענען דא די אלע קאטאגאריעס אין די תורה? וואס איז סארקאזם אנדערש?

זייער א גוטע נקודה

ירוחם האט געשריבן:איך פארשטיי נישט די קושיא. סארקאזם איז א שרייבן און רעדן קאטאגאריע, פונקט ווי א קושיא, א פראגע, א תמיה, א תירוץ, א ציווי א. א. וו. וועט איינער לייקענען אז עס זענען דא די אלע קאטאגאריעס אין די תורה? וואס איז סארקאזם אנדערש?

זייער א גוטע פונקט. און נאך מער ווי דעם, איך מיין אז צו זאגן אויפן באשעפער קען זיך נאר כביכול אויסדרוקן אויף געוויסע וועגן, איז א שטיקל מגביל כביכול דעם אויבערשטן אין א געוויסן זין.