דער שמש וויל נישט עולה זיין
פארעפענטליכט: זונטאג ינואר 02, 2011 7:29 pm
איך לייג דא ארויף אן ארטיקל וואס איז שוין אמאל געווען פארשפרייט, מיר האבן עס אביסל צוגעפיצט אז ס'זאל מער געאייגנט פאר אונז ליינערס, אזויווי דאס איז פון די זאכן וואס קען ניצן טאנען פון חיזוק און צענדליגע דערמאנונגען. האבן מיר געקלערט עס דא איבערצולייגן (מיט רשות פונעם שרייבער) און מזכה זיין נאך אפאר אידן וואס האבן נישט עספיעט צו ליינען. אדרבה זאלן נאך אידן הנאה האבן און אויב וועט איינער נתעורר ווערן זאל עס זיין אויף די זכות פונעם שרייבער.
"דער שמש איז עפעס מאדנע", שושקען צווישן זיך די מתפללים. מ'האט אים אויפגערופן לתורה, דאס גאנצע בית המדרש שטייט און ווארט, און דער שמש האלט זיך ביי זיינעם, "כ'וויל נישט! כ'דארף נישט דיינע טובות".מ'האט געוואוסט אז דער שמש איז אביסעלע... נא, פארשטייסט וואס כ'מיין. ער איז נישט דער קלוגסטער. אבער אביסקעלע כבוד אויך נישט? פארוואס וויל ער נישט עולה זיין לתורה. ס'איז שוין א מנהג מקדמת דנא פון די קהילה אז צום תוכחה רופט מען אויף דעם שמש, און די מקור פונעם מנהג איז גאר פונעם מהרי"ל וואס גיט דעם טעם "ששוכרין אותו לכך", מ'דינגט דעם שמש א גאנץ יאר און איינער פון זיינע התחייבות'ער איז צו עולה זיין די תוכחה, איז מה כל הרעש? ס'איז נאך קיינמאל גארנישט נישט געשעהן צו קיין שמש צוליב'ן עולה זיין צו תוכחה, איז וואס האט ער מורא?אבער נאך א קורצע שמועס מיט'ן שמש פארשטיין מיר שוין אלעס. דער שמש האט זיך באקלאגט אז ער לויפט נאך דעם בעל קורא ער זאל באצאלן די 7 קעסטלעך וויין פון די פסח ארדער וואס ער האט באשטעלט, און דער בעל קורא שרייט אין לי. און אונזער שמש'ל, מיט זיין גרויסע תמימות, האט ער מורא אז דער בעל קורא וועט אים אינזין האבן ביי "ויין לא תשתה ולא תאגור כי תאכלנו התולעת", און אים שעלטן אז ער זאל נישט פארדינען אויף די וויין און די ווערים זאלן דאס אויפעסן... דערפאר האלט זיך דער שמש ביי זיינס און וויל נישט עולה זיין לתורה צום תוכחה.בלית ברירה, האט מען זיך גענומען צום אנדערן מנהג וואס איז נתפשט געווארן ביי אונז חסידים, און דער בעל קורא אליינס האט עולה געווען צום תוכחה.
~~~~~~~~~~~~
שוין יארן וואס מיר הערן זיך צו צו די קריאת התורה אין פרשת בחוקותי און אין כי תבא, און ווען עס קומט די תוכחה איז שוין ווי אין סיסטעם אז דער שמש אדער דער בעל קורא איז עולה לתורה. און דער טעם איז פשוט, ווי אונזער שמש'ל האט טאקע מורא געהאט דערפאר, אז אויב איז דא א שטיקעלע קאנפליקט צווישן דעם בעל קורא אונעם עולה, האבן מיר מורא אז דער בעל קורא וועט אינזין האבן ביים תוכחה אז ס'זאל חלילה מקויים ווערן די שטראף רייד אויף זיין שכן פונעם רעכטן זייט. דערפאר האט מען איינגעפירט אז דער בעל קורא אליינס איז עולה, און פטור אן עסק. ער האט נישט קיינעם צו זיין רעכטע זייט, קיינער וועט זיך נישט באליידיגן, און שוין.אבער לאמיר אביסעלע צולייגן קאפ און פרובירן זיך צו דערמאנען. האט איר אמאל געהאט א פחד ווען איר האט געליינט די תוכחה? האט איר געהאט אמאל א פאוביע אז עפעס חלילה וועט מקויים ווערן? איך נישט. פארוואס זאל איך מורא האבן אז 'שורך טבוח לעיניך' ווען כ'האב נישט קיין אקס וואס זאל ווערן גע'שחט'ן. און קיין פעלד האב איך אויך נישט אז כ'זאל פארכטן פון 'פרי אדמתך וכל יגיעך...'.אפילו מ'זאל ווען נעמען דעם פסוק "בניך ובנותיך נתונים לעם אחר", וואס האבן מיר אלץ געטראכט אויף דעם פסוק? מ'האט זיך פארגעשטעלט ווי אינדערהיים אין רוסלאנד וואו מ'האט געכאפט אידישע נשמות און זיי פארבאטן צו פראקטיצירן אידישקייט, אדער גאר אין תימן וואו מ'האט פארכאפט אידישע בעיביס רח"ל וכהנה וכהנה. אבער אין אמעריקא, א פרייהייט! ווי קומט אויפ'ן געדאנק אז אונזער קינדער זאלן צוגענומען ווערן? ובכן, איז דאס אויך בערך ווי דעם אקס אדער פעלד וואס די תורה שטראפט ל"ע מיט'ן צונעמען די פארמעגן דורך זיך אויסדרוקן "שורך, פרי אדמתך, און נאך".אבער, ס'איז נישט ממש אזוי.
*
לעצטענס איז ב"ה דא אן ערענסטע אויפוואכונג אין דעם ענין פון זיך אפהיטן און אבאכט געבן אז די קינדער זאלן חלילה נישט האבן קיין צוטריט צו אט דעם כלי וואס האט שוין פארברענט שטובער, פאר'חורב'ט הייזער, פארדארבן גאנצטע ישובות.
לאמיר א קלער טאן, איז דען טאקע די פשט בניך ובנותיך נתונים לעם אחר די פשוט'ע זיך פון ווארט? ווען מ'קוקט זיך ארום אויפן היינטיגן וועלט קען מען דען נישט טרעפן ווי קלאר
ס'ווערט מקויים דער תוכחה "בניך ובנותיך נתונים לעם אחר, ועיניך רואות וכלות אליהם כל היום, ואין לאל ידיך".?
די תורה הקדושה איז נצחיות, און יעדע פסוק איז נוגע לימינו אלה אן קיין שום שינוי. איז לאמיר זיך אביסעלע פארטיפן אינעם פשט פונעם פסוק.
אז א אידיש קינד, באיזה אופן שהוא, נישט קיין חילוק אין וואספארא עלטער, זעצט זיך צו צו איינער פון די פילע סארטן כלים, ווערט ער צוגעצויגן דערצו גאר שטארק, ס'איז ווי א מאגנעט וואס ציעט צו זיך דעם חבר פונעם אנדערן זייט. וויפיל מאל קענען מיר מעיד זיין אויף זיך אליינס, אז ליידער האבן מיר פארפאסט א תפלה בצבור, א שיעור קבוע, צו אפילו א מאלצייט אדער אהיימקומען באצייטענס וכדו'.
וועט איר חלילה טראכטן אז מ'טוט דאס במזיד?! זיכער אז נישט, נאר מ'קען זיך פשוט נישט אפשיידן דערפון. מ'ווערט ממש איבערגעגעבן פאר דעם 'עם אחר' אינגאנצן, ס'איז ממש דאס וואס דער פסוק זאגט "נתונים לעם אחר", מ'ווערט אטאמאטיש איבערגעגעבן צום הענט פונעם עם אחר, די פאלק וואס מיר דארפן זיך האלטן ווייט פון זיי – די פאלק פון טעכנאלאגיע. און דאס איז נאך ווען ס'איז באופן היתר, מ'פארשפילט זיך אויפ'ן כלי, מ'פארארבייט זיך און אזוי ווייטער.ווי איז אבער אז דעם עם אחר איז גאר ראיות אסורות? דאן איז דאס שוין נישט נאר פארפעלן א תפלה בצבור אדער קביעת עתים לתורה, נאר ממש יעדע מינוט איז מען עובר אויפ'ן לאו פון ולא תתורו. מ'הייבט אפשר נישט אן ביי דעם, נאר פשוט "ס'שפילט זיך א געים", "מ'זוכט עפעס", אדער "מ'וויל זיך עפעס אויסלערנען", און אזוי בשעת'ן זוכן פארקוקט מען זיך אין די זייט און מ'זעהט זיך אן רח"ל מיט כל דבר אסור. דאס איז שוין נאך ווי נתונים לעם אחר, ממש לבו בל עמו, זיין מוח איז אינגאנצן נישטא, בכלל נישט ביי אידישקייט. און ווייטער די זעלבע זאך, נישט אז ער ווייסט נישט אז ס'איז אסור, נאר "נתונים לעם אחר ועיניך רואות", ער ווערט איבערגעגעבן פאר די סטרא אחרא אינגאנצן און קען זיך שווערליך אפרייסן דערפון.
ומה נאמר ומה נדבר ווען דער נתונים לעם אחר איז ממש פשוטו כמשמעו, אן די אלע פשט'לעך. רחמנא ליצלן וויפיל אידישע נשמות זענען שוין פארכאפט געווארן ממש פיזיש לעם אחר. און נישט פארכאפט דורך די קאזאקן אין רוסלאנד, אדער דייטשן ביים חורבן אייראפע, נאר מ'האט זיך אליינס איבערגעגעבן אין די הענט פון פרעמדע אלץ דירעקטע רעזולטאט פון די עולם הטעכנאלאגיע.קען מען דען נישט אויסשרייען מיטן פולן מויל אז "ס'ווערט שוין איינמאל מקויים די דברי תוכחה - בניך ובנותיך נתונים לעם אחר", ממש כפשוטו,? אידישע קינדער ווערן "איבערגעגעבן" פון זיך אליינס צו די גוי'אישע גאס. "ועיניך רואות", דו זעסט דאס צו, און נישט נאר דער פרעמדער זעהט דאס, נאר דער איבערגעגעבענער אליינס זעהט דאס, ער ווייסט אז ער טוט שלעכט, "וכלות אליהם כל היום", מ'וויל נעבעך צוריקקומען צו אידישקייט, "ואין לאל ידיך", מ'קען נישט. ניין, מ'קען נישט. מ'איז ליידער אזוי פארקראכן אז מ'קען זיך נישט זעהן ארויסקריכן פונעם בלאטע.
רבינו יונה אין שערי תשובה, ווען ער רעדט איבער איינגעגעסענע חטאים וואס איז שווער צו תשובה טוהן דערויף, זאגט ער אז מ'קען נישט אנהויבן אזא תשובה מיט חרטה און קבלה על להבא, ווייל ווער קען אים דען גלייבן אז ער גייט נישט חוזר זיין לסורו? נאר דער ערשטע זאך מוז זיין עזיבת החטא, קודם דארף מען אפמאכן פעלזן פעסט אז מ'גייט זיך נישט אומקערן צו זיי, און דערנאך איז שייך די אנדערע חלקים פון תשובה.
לענינינו, מ'קען נישט תשובה טוהן אויף וואס מ'איז באגאנגען דורך די קאמפיוטער ווען מ'האט דאס נאך ביי זיך אינדערהיים, ווער וועט דיר גלייבן אז דו גייסט נישט נכשל ווערן חלילה נאכאמאל, אדער דיינע קינדער וועלן נישט חלילה זיך צוטשעפענען דערצו?
ווי פארשטענדליך איז ווען מ'הערט אז מוסדות און קהילות פארלאנגן פון זייערע מעמבערס אז מ'זאל זאפארט ארויסווארפן דאס שעדליכער פון זיין שטוב, נישט קיין חילוק אויף וואס ער דארף דאס האבן, סיי פאר תורה, סיי פאר מסחר און אוודאי פאר שוואויל טאג.
אלה דברי הברית, פירט אויס די תורה הקדושה נאכ'ן תוכחה דאס זענען די רייד, אשר צוה ה' את משה "לכרות את בני ישראל", זאגט רש"י "שיקבלו עליהם את התורה באלה ובשבועה". יא, ס'איז שווער צו היטן די תורה, אבער אז מ'וויל זיין א איד, אז מ'וויל ראטעווען אונזערע דורות, אז מ'וויל באמת תשובה טוהן, מוז מען זיך מקבל זיין "באלה ובשבועה" צו אויספאלגן די תורה הקדושה, און דער תקנת חכמים אז "די כלי איז בבל יראה ובבל ימצא אין א אידישע שטוב בשום אופן". וואויל זענען די אידן וואס האבן גענימען אויף זיך די קוראזש צו טוהן די ריכטיגע שריט. און וויי פאר די וואס ניצן די שכל, ס'וועט קומען א טאג וואס זיי וועלן עס שטארק באוויינען אבער דעמאלטס וועט שוין צו שפעט.. ס'איז באקאנט די משל מיט דעם שווערצער וואס האט זיך צווויינט ווען מ'האט אים געכאפט, האט זיך די וועכטער צולאכט, ווען דו וויינסט ווען אביסל פריער וואלסטו יעצט נישט געווען פארכאפט.
יא, וויינען און טון דארף מען ווען מ'קען נאך אז נישט איז שוין צו שפעט.