אידישע וועלט פארומס

צו האט שוין איינער געלערנט אדער געהערט פון דעם ספר חשבון הנפש פון רבי מנחם מנדל לפין מסטנוב?

כ'האב געהערט אז ס'איז א געוואלדיגע מוסר ספר אויף אזוי ווייט אז ר' ישראל סאלאנטער האט עס געהייסן איבערדרוקן, מצד השני ליין איך אין וויקיפידיע אז ער איז געווען מראשוני תנועת ההשכלה היהודית בפולין אין זיך ארומגעדרייט מיט משה מנדלסון וכו' ווי אויך זאגן זיי אז די ספר האט איינגענומען אסאך איינפלוס פון בענדזשמין פרענקלין.

איז די ספר אנגענומען רק אין ליטווישע קרייזן?
צו איז ר' מנחם מנדל לפין געווען געגען חסידים דוקא אדער טיף אריינגעגראבן אין השכלה?

http://he.wikipedia.org/wiki/%D7%9E%D7% ... 7%99%D7%9F
http://www.feldheim.com/cgi-bin/categor ... 7306-774-6
http://hebrewbooks.org/32473

שאלת חכם חצי תשובה.

אויפן שער בלאט פון ספר זעהט איר גלייך וואוהין ער האט געהערט, "הרב המשכיל החכם" מיינט אקוראט דאס, מער דארפט איר נישט.

וואס הייסט אנגענומען ביי די ליטווישע, ווען איז עס אנגענומען געווארן?

זייער אינטערסאנט, אייניקעל. קיינמאל נישט געוויסט פין דעם.
כהאב שוין לאנג באמערקט אז אמאליגע צייטען האט מען נישט געוויסט אזוי סאך פין דעם אז מטאר נישט לערנען פין נישט אזוי כשרע מחברים. עס זענען דא אסאך ביישפילען וואס מעהאט זיך באניצט מיט ספרים וואס היינט איזעס בעל יראה ובעל ימצא.

אין די מתנגדישע וועלט וי אויך ביי די תנועת המוסר האט מען קיינמאל נישט אנגענומען דעם חסידישן כלל פון 'כח הפועל בנפעל' וואס מכח דעם כלל האט מען גע'אסר'ט צו קוקן און לערנען אין ספרים פון מחברים שאין רוח חכמים נוחה מהם
אפילו אזעלכע ענינים וואס האבן קיין שייכות נישט מיט השכלה און כפירה ח"ו,
לדוגמא די ספרים פון נה"ו און איינע פון די קובצים פון קובץ בית אהרן וישראל איז געווען א פולע רשימה פון ספרים וואס ברענגען איהם אראפ אויף פארשידענע נושאים
לעומת זה אין די חסידישע וועלט (און אויך ביי די היינטיגע ליטווישע וועלט בהשפעת החסידות) איז בל יראה ובל ימצא אפילו אסאך כשרע מחברים אויב זיי האבן נאר באוויזן א שמץ שייכות מיט השכלה וכדו'
לאור זה איז בכלל נישט אפגעפרעגט אז ר' ישראל סלנטער זאל ממליץ זיין אויף דעם ספר אפילו אויב דער מחבר אליין איז געווען נגוע בהשכלה,
וכבר האריך בזה ר"י מונדשיין עם הוכחות רבות במאמרו בענין ההסכמות על חומש ר"ש דובנא שהופיע בקובץ אור ישראל

שכח מאטעס פאר די אינפארמאציע

דער ר מענדל לפין איז געווען ממש אין אנפאנג פון די השכלה איז ממילא קען זיין אז ער איז נישט געווען פון די טיפ משכילים וואס האבן אסימילירט כלל ישראל, ער האט ארויסגעגעבן דעם חשבון הנפש נאך אין 1808 אין די צייט וואס ר' ישראל סאלאנטער, דער מלבי"ם אין ר שמשון רפאל הירש זענען געבוירן (זיי זענען געבוירן אין א צייט אפשניט פון 3 יאר פון 1808 ביז 1810), דער וויקי צייכענט גראדע אן אז: לפין לא הזדהה לגמרי עם המשכילים שבזמנו, ויצא בביקורת עליהם על שהם נבדלים מהעם, אינם שומרים מצוות ומזלזלים בהלכה.

למעשה ווערט דער ספר פארקויפט איבעראל ווי אויך אין חסידישע געגענטער, אין ס'קוקט נישט אויס אז איינער האט עפעס דערגעגן.

מאטעס האט געשריבן:לדוגמא די ספרים פון נה"ו

מי הוא זה?

רב רעיא, הירץ וויזל ימ"ש.

נפתלי הירץ וויזל שר"י מראשי המשכילים

אה. שקויעך.

farshlufen האט געשריבן:ימ"ש.

מיללער האט געשריבן:שר"י

פארוואס אזוי שארף? קענט איר מיר טרעפען גדולי ישראל פין יענע תקופה וואס האבען אזוי שארף געשריבען אויף עם?

1 בילד רעדט מער ווי טויזענט ווערטער:

פארשלאפן,
ר' רעיא'ס פראגע איז נאך קאי וקיים. אפילו אויב מיר נעמען אן אז דאס בילד רעדט טאקע "מער ווי טויזנט ווערטער," בלייבט די פראגע הלמאי מען באנוצט זיך היינט מיט פיל עקסטרעמערע לשונות און קללות ווי גדולי ישראל האבן זיך באנוצט אין די תקופות ווען די מערכות זענען נאך געווען הייס און אקטועל.
אגב, אויב גייט איר מיט דער שיטה אז "איין בילד רעדט מער ווי טויזנט ווערטער," וואס וועט איר זאגן צו דעם בילד פון הגאון ר' משה חפץ זצ"ל, מחבר "מלאכת מחשבת" עה"ת?

אנטשולדיגט דעם דאזיגן בילד איז טאקע געכאפט געווארן אין שנת ת"ע?

---

זאגטס נאר ר' קארל:

פאר אזא איינעם, וואס שרייבט מיט זיין טמא'נער פענע:

ובמקום שתכלה תורת האדם תתחיל התורה האלוקית האלקיה, לבן המסכל חקי האלקים ויודע תורת האם אע״פ שלא יהנו מאורי חכמי ישראל בחכמת התורה יהנו ממנו שאר בני האדם שבכל העמים 2 והמסכל תורת האדם אע״פ שיודע חקי האלקים אינו משמ ח לא את חכמי עמו ולא את שאר בני האדם וכן אמרו חכמים כל תלמיד חכם שאין בו דעת נבילה טובה הימנו־

פארגינט איר נישט דעם טיטל "ימח שמו וזכרו"?

פאר אזא איינעם, וואס שרייבט מיט זיין טמא'נער פענע:

״״תשימו לב שלא יצא התינוק מחדרו שלומד בו" קריאת הלשונות ודקדוקיהן אל החדר שבו ילמדו עמו תורה ואמונה וקצת המוסרים עד שיבדקוהו אם השלים חוקו בחדר הראשון, וכן אל יכניס לחדר המשנה עד שהשלים חוקו ואם ישפטו שאינו הגון למשנה וללמוד התלמוד טוב לו שלא ישים חלקו בהן, אבל ילמוד אחת מן האומניות שלבו נוטה אליו וכו׳ כי לא נוצרנו כולנו להיות בעלי תלמוד .״

פארגינט איר נישט דעם טיטל "שם רשעים ירקב"?

פאר אזא איינעם, וואס איז געווען דער סאמע ערשטער פורץ גדר צו איינשטעלן אזוי גערופענע תיקונים אין סדר החדרים המלמדים והלימודים, פארגינט איר נישט דעם טיטל "ימח שמו וזכרו"?

פאר אזא איינעם, וואס זיינע ספרים דיעות און שיטות האבן אפגעפירט גאנצע מדינות ערליכע אידישע קינדער מחיק אביהם שבשמים, פארגינט איר נישט דעם טיטל "שם רשעים ירקב"?

פאר אזא איינעם, וואס הגאון ר' דוד טעבלי קצינלנבויגען מליסא האט אים נאך בשעתו אנגערופן"אפיקורס" און "צורר היהודים" "ולא יזכר שמו עוד בקרב עדת ישראל", פארגינט איר נישט דעם טיטל ימח שמו וזכרו?

פאר אזא איינעם, וואס הגאון בעל נודע ביהודה האט אים אויף אים געזאגט "והנה קם מאנשי עמינו איש רשע העיז בפניו, שהתורה אינה חשובה למאומה, ונבילה טובה יותר מלומדי תורה, והנמוסים חשובים יותר מהתורה, ובודאי האיש הזה במומו פוסל, והוא גרוע מהנבילה, וסופו להיות נבלתו כדומן על פני השדה" " ״והצורר הזה הירץ וויזל מבזה בסתם חקי אלקים", און "המחובר לטמא אחרים בטומאתו" און געשריבן אויף אים: "לפרסם את רשעת הרשע הרץ וויזל ימח״ש ברבים" פארגינט איר נישט דעם טיטל "שם רשעים ירקב"?

יישר-כח מרן מפארשלאפן, איר זענט כשר גערעכט.

קארל,
עס איז דא א ווארט אויף 'איש כפי מהללו' אאכמ"ל

הרב מפארשלאפן והרב מיללער הי"ו

אויף רנה"ו'ס שטאנד איז דא א גרויסע מחלוקה, היסטורי' שרייבער זענען אין דעם שטארק מחולק, פונקט ווי גדולי זמנו זענען געוועהן שטארק צוטיילט בדעותיהם כלפי זהותו....

וזאת על אף ההתנגדות החריפה של הנו"ב כלפיו.

אנדערע טענה'ן גאר, אז דער וויזל אליינס איז געוועהן ביי זיך שטארק צוקריגט, און נישט פונקטליך געגאנגען אין קיין שום גראדע ליניע, ובסוף ימיו כמו התחרט...

דער גרויסער גאון בעל תשובה מאהבה וואס איז געוועהן מגדולי תלמידי הנו"ב שרייבט אין סי' א' "ובבאור החכם ר"ה וויזל שם".

און אין ספר אהבת דוד שרייבט ער די ווערטער; "האלהים אינה לידי דברי האגרת מהמשורר שירי תפארת המליץ א' מני אלף המהולל ונודע לרבים מימי נעוריו בחבוריו ובאוריו נה"ו..".

אזוי אויך רש"ר הירש ברענגט פון זיין פירוש, אזוי אויך די גרויסע נצי"ב ברענגט פונעם חכם רנה"ו...

אלזא, דאס איז כמעט זיכער, אז רנה"ו איז געוועהן רחוק בדעותיו הרבה ממשה דעסויער, על אף שהיה נראה בתקופה אחת בחייו, אז ער איז מיט אים ממש אייניג, זיין ספר שירי תפארת האט נושא חן געוועהן ביי זייער פיל גדולי תורה ויראה.

עס זענען פאראן אזעלכע וועלכע פארענטפערן ויזל'ן און זאגן אז ער האט אזוי געלערנט פשט אינעם מאמר חז"ל ת"ח שאין בו דעת נבילה טובה הימנה.
אנדערע צייגן אן אז דער זון פונעם נודע ביהודה אין סוף דרשת הצל"ח שרייבט די זעלבע.

עס איז א פארוויקלטע זאך און מימינים און משמאילים פון ביידע זייטן ווערן באשולדיגט אין פעלשן היסטאריע.
אין מהר"ם שיק סוף פ' בהעלותך האט ער צוגעברענגט פון רנה"ו, אבער פון די היינטיגע דרוקן איז עס ארויסגעקומען. כהנה וכהנה זאגן מען פיל זאכן.

farshlufen האט געשריבן:1 בילד רעדט מער ווי טויזענט ווערטער:

חלילה צו זאגן פון מיינע ווערטער עפעס מקיל צו זיין אין גיין אן כיסוי ראש, חלילה וחס !

אבער דער מהרש"ל (אין תשובה ע"ב) שרייבט בערך אזא לשון אין אני יודע איסור לברך בלא כיסוי, און ער איז מצדד אז עס איז נאר עפ"י חסידות און ווייזט אויף עפ"י הלכה אזוי.

אלזא, דאס פסק'ן אויף א בילד "אליינס" איז נישט 100% אויסגעהאלטן.

שרייבענדיג דערמאן איך זיך אז דער מהרש"ל שרייבט אז "צו גיין" אן א כיסוי איז אפשר יא אן איסור, אבער נישט גייענדיג נישט.

נאפאליאן און נאטרוליסט, אויב איהר ווילט נעמט אייך אויך צו הילף משה צוריאל,
אויב ווילט איהר בארעכטיגן דעם נה"ו ובדומה לו דאן ליינט דא און טרעפט אייך א אנדערע פלאץ.

בארעכטיגן, מד"ש?
איבער דאס בויען א פסק "בלויז" אויף א בילד האב איך מצטט געווען א מהרש"ל ותו לא.

נאפאליאן האט געשריבן:הרב מפארשלאפן והרב מיללער הי"ו

אויף רנה"ו'ס שטאנד איז דא א גרויסע מחלוקה, היסטורי' שרייבער זענען אין דעם שטארק מחולק, פונקט ווי גדולי זמנו זענען געוועהן שטארק צוטיילט בדעותיהם כלפי זהותו....

וזאת על אף ההתנגדות החריפה של הנו"ב כלפיו.

אנדערע טענה'ן גאר, אז דער וויזל אליינס איז געוועהן ביי זיך שטארק צוקריגט, און נישט פונקטליך געגאנגען אין קיין שום גראדע ליניע, ובסוף ימיו כמו התחרט...

וואספארא היסטאריקער? נעמען ביטע.

הרב פארשלאפן, פרעגסט בלשון קשה, אדער לצורך מידע?

קודם, איז אייך נישט גענוג וואס דער תפארת ישראל, רש"ר הירש, און דער נצי"ב ברענגן אים מיט כבוד?

כלל נישט קיין ראי' מפני כמה סיבות.