אידישע וועלט פארומס

בחסדי השי"ת טוה איך עפענען א נייעם אשכול, דא וועט אי"ה אראפגעברענגט ווערן אלעס ארום הסכמות פון צדיקים אויף ספרי קודש, ווי אויך פלא'דיגע לשונות פון צדיקי אמת וואס מיר געפונען אין ספרים.

כ'וועל אנהייבן מיט די הסכמה פון רביה"ק מלובלין זי"ע אויפן ספר "צאן קדשים" אויף ספר קדשים, וואס טובא גניז בגוויה אין די ווערטער פונעם חוזה:
"הנה הגם שאין דרכי להתנהג בגדולות ובנפלאות ממני, ליתן הסכמה, כי איני לא רב ולא מגיד כי אם במקום ההכרח שא"א בלא זה לרצונו ית"ש איני חושש לשום ענין, בענין זה ג"כ נ"ל שהוא למצוה גדולה, היות שנהירנא כד הוינא טלי' היה לי תשוקה לעשות ספר פירוש על סדר קדשים, מפני שידוע גודל המצוה לעסוק בהלכות קדשים כי כל העוסק בפ' עולה כו', כמ"ש זאת התורה לעולה כו' כמאמר חז"ל, והסדר קדשים הוא כמו ספר החתום, ואינו מוגה כראוי כשאר גמרות שיש בהם גירסות ופירושים ממהרש"ל ז"ל ומהרש"א ז"ל ומהר"ם ז"ל, ומסתמא בספר קדשים לא עסקו בעיון עם תלמידים, כי לא הוצרך כ"כ לדורות, ואח"כ כשבא לי הרבה טירחא דציבורא צרכי בני ישראל המרובים הן ליעץ והן לתפלות ובקשות, ואני הייתי מתיירא לדחות אותם כיון שהשי"ת עזר לי לפעול טובת ישראל, גם אני נעשיתי טרוד מאוד לא מבעיא לעשות פי' בעצמי אפי' לי בעצמי היה קשה לי מפני שלא הי' לי פנאי לעיין"... און שרייבט ווייטער איבער די פירושים וועלכע זענען שוין יא דא אויף ספר קדשים, און די חסרונות דערפון, און ער ענדיגט צו: "ע"כ הבטחתי גם אני לקנות ממנו, והיה בזה שלום, שנזכה לעשות קרבנות בפועל, בבנין ביה"מ במהרה בימינו".

הסכמה פון הרה"ק ר' מענדעל'ע דעעש'ער זי"ע צו דרוקן די כתבים פון הרה"ק ר' מענד'לע מרימנוב זי"ע: "הנה בא לפני הרבני המופ' מוה' נפתלי שעהנפעלד מדפיס מק"ק מונקאטש ונתתי לו במתנה להדפיס הכתבי קודש של אדמו"ר רשכב"ה איש אלקים קדוש מוה' מנחם מענדיל זללה"ה מרימנאב כי מצוה גדולה להדפיסם ולהפיצם על פני תבל בפרט כי נודע לכל בעת שכאדמו"ר הנ"ל אמר תורה על פ' המן השפיע השפעות טובות על בני ישראל" וכו'. און ער חתם'עט "יום ג' זאת חוקת התורה תרל"ג".

די כוונה פון די ווערטער "ונתתי לו במתנה להדפיס הכתבי קודש", איז אזוי: ר' מענדעלע דעע'שער פאטער, ד.ה. הרה"ק ר' יחזקאל פאנעט האט אפגעשריבן דברי תורה פון ר"ר מענד'לע רימניב'ער, און שוין לאחר פטירתו פון ר"ר יחזקא'לע איז עס אפגעדרוקט געווארן (ספר "מנחם ציון"), ד.ה. או שנת תרי"א אין שטאט טשערנאוויץ. שפעטער ווען עס איז ספו תמו מן השוק האט ר' מענד'לע אוועקגעגעבן במתנה דעם זכות פארן מדפיס פון מונקאטש ר' נפתלי שעהנפעלד. שפעטער אום תרל"ז איז ניתוסף געווארן נאך ליקוטים אונטערן נאמען "תורת מנחם"

עס איז אינטערסאנט אנצומערקן אז ביי די הסכמות פון די ליטווישע רבנים זעהט מען די ווערטער ווי הננו מסכים להדפיסו אדער עברתי על הספר והננו מסכים לדבריו, ווידער ביי די חסידישע טרעפט מען נאר ברכות יעזור השי"ת שיזכה להוציאו לאור העולם, וכדו' אויך מעלות אויפן מחבר וכו'.
כהאב אמאל געפרעגט פון הגאון ר' וואלף בראווער שליט"א פון קרית יואל מח"ס סוכת שלם, למען תספר, לברכה ולא לקללה, ועוד. ווען ער האט געדריקט א ספר, פארוואס ער לייגט אריין הסכמות וואס צדיקים האבן אים געגעבן אויף פריערדיגע ספרים ווער זאגט אז זיי זענען מסכים אויף דעם ספר אויך? האט ער מיר גע'ענטפערט, אז די הסכמה דארף מען געבן אויפן מענטש אז ער איז ערליך און מקען זיך פארלאזן אויף אים דעריבער קען מען ניצן הסכמות וואס ער האט שוין באקומען אמאל, און אויך דארף נישט דער מסכים איבערגיין דעם גאנצן ספר.

נו אז ר' וואלף זאגט, וואס ברויכען מיר מער..

דער ענין פון הסכמות איז א בחינה פון 'ארוכה מארץ מדה' אינעם פארום 'ספרים וסופרים' לויפט אן אשכול איבער ספרים מיט די מערסטע הסכמות, אנדערע באהאנדלען די היסטאריע פון הסכמות און ווידער איז דאס צו שמועסן איבער די מהות פון הסכמות און מסכימים.

אלס א מראה מקום, אין 'על הצדיקים' האבן מיר אן אשכול איבער די הסכמה פונעם רבי ר' זושא אויפן ספה"ק מאור עינים (כמעט זיכער, לא עיינתי כעת), און שיהר פארגעסן; א דאנק אייך הרב טענצל פאר די פתיחה איבער אזא פראמינענטע נושא, תשוח"ח לך.

אינעם הסכמה פון הייליגן דברי חיים זי"ע על הספה"ק עבודת ישראל, דאטירט "יום שנכפל בו כי טוב כ"ו אדר תר"ב לפ"ק", שרייבט רביה"ק מצאנז: "ידעתי מיעוט ערכי מי אנכי לבא על הסכמת ספרי קודש מעולם לא נתבקשתי בזה מאדם, בפרט ס"ק של מרן הגאון החסיד מופת הדור בוצינא קדישא א"א רשכב"ה רב המחבר מהו' ישראל זצללה"ה מגיד מישרים דק"ק קאזניץ אשר נודע למשגב גודל צדקתו וחסידתו ומילא תבל בנפלאותיו אשר עשה בישראל אשר לפי דעתי אין בדורינו מי שישיג חכמתו ולכן מהראוי לטמן ידו בצלחת, אולם אין מסרבין לגדול הוא ניהו כבוד מחותני הרב הגאון החסיד מופת הדור מהו' מרדכי דוד נ"י אשר בקש ממני לבא על החתום"...

זייט מדייק די ווערטער פונעם הייליגן צאנזער רב "מעולם לא נתבקשתי בזה מאדם", דוכט זיך אז עס איז שוין דא הסכמות פונעם צאנזער רב נאך פון פאר תר"ב, און כמדומה לי אז אין ס' "מקור חיים" רעדט ער ארום דערוועגן (כ'האב עס נישט ביי מיר נאכצוקוקן). דערנאך שרייבט ער "אין בדורינו מי שישיג חכמתו", מורא'דיג!. "מחותני" גייט ארויף אויף הרה"ק ר' מרדכי דוד מדאמבראווע זי"ע, וועמענ'ס זון הרה"צ ר' משה אונגאר האט חתונה געהאט מיט הרבנית מרים בת רביה"ק מצאנז. (בזיווג שלישי איז דער צאנזער רב געוועןא איידעם ביי הרה"צ ר' הערשע'ע פון טורנא א זוהן פון ר' מרדכי דוד הנ"ל).

(דרך אגב איז אינטרעסאנט צו וויסן איבער די דעמאלטסדיגע הסכמות צו די צדיקים האבן דאס אליין געשריבן, ווייל כהיום יום רוב אדמורי"ם האבן שרייבער'ס וועלכע שרייבן פאר דעם נוסח, (ביי רביה"ק מסאטמאר איז געווען אמאל אזוי און אמאל אזוי, כ'רעד ביז כ"ח).

ישר כוח טענצעל, ס'איז א פיינע זאך.

שוין לאנג וואס כ'האב געוואלט צוזאם-נעמען וואס צדיקים שרייבן אין זייערע הסכמות און בכלל אויף אנדערע צדיקים. ווי למשל אין שו"ת דברי חיים או"ח ח"ב סימן ח' איז דא א מוראדיג לשון אויפ'ן חתם סופר: ולכן כל דברי התשובה הזאת נפלאה ומי שנפשו יפה יכול לסמוך על גדולי הדור קדושי עליונים ששינו הנוסח אשכנז לנוסח ספרד ואינני ח"ו כחולק על מרן רבשכ"ה החתם סופר ז"ל כי אינני בקי בשיחת חולין דיליה רק מה שראיתי וקבלתי מפי קדושי עליונים גדולים בנגלה ובנסתר אמרתי וד' הטוב ינחני בדרך אמת.

אזוי אויך אין די הסכמה אויפ'ן ספר פון הרה"ק מליסקא שרייבט דער דברי חיים הגאון הצדיק הקדוש וואס ער האט כמעט נישט געשריבן אויף בני דורו.

אין תשובת דברי חיים איז דא א תשובה צו הרה"ק רבי אהרן מ'טשערנאבעל זי"ע (אדער איז עס צו אן איידעם און ער שרייבט חתן) און ער שרייבט הרב הקדוש שליט"א. ווי אויך אין א תשובה צום טריסקער מגיד'ס איידעם שרייבט ער חתן הרב הקדוש שליט"א.

יוסלמאן,
גראדע איז דער צאנזער רב באוואוסט אלס אזא איינער וועלכער האט בכלל נישט געקארגט און געשוינט קיין טיטלען.

אבער קדוש האט ער נישט אזוי אופט געשריבן אויף בני דורו.

גראדע המלצה בריוון דערציילט מען אז ער האט געגעבן פאר יעדן, מ'זאגט גוזמאות וואס בריוון וואס האבן זיך געדרייעט אין צאנז, לאלפים ממש.

ואגב אספר מה ששעמתי מהרה"ג ר' שלמה רובין בענין כתבי מליצות.

אן ראפשיצער אייניקעל, געהייסן האט ער ר' אלטר'ל איז געקומען בעטן אן המלצה בריוו פונעם דברי חיים. האט אים דער דברי חיים געזאגט, וואס וועט דען אויסמאכן נאך א בריוו, ס'איז דאך שוין דא פון מיר אזויפיל, נאר וואס דען, ער האט גענומען א ליידיג פאפיר און ארויפגעשריבן חיים בן מרים, און ער זאגט אים גיי ווייז אז כ'האב דיר געגעבן א קוויטל וועט דאך דער עולם ווארפן געלט! דער ר' אלטר איז נאך נישט געווען קיין בן עשרים. זי"ע.

ייש"כ א טענצל פאר די שיינע ארבעט.

דער טריסקער מגיד, שרייבט אין די הסכמה (וואס ער האט געגעבן פאר זיין טאכטער כידוע) אויף זיין אייגענעם ספר 'מגן אברהם' - מאת ה' היתה בפי אברהם.
וכידוע הי' הטריסקער מגיד אומר תורה שעות ארוכות, ואחר שגמר הי' יכול לשאול את בניו אם כבר אמר תורה - שכינה מדברת מתוך גרונו.

אלף בית האט געשריבן:עס איז אינטערסאנט אנצומערקן אז ביי די הסכמות פון די ליטווישע רבנים זעהט מען די ווערטער ווי הננו מסכים להדפיסו אדער עברתי על הספר והננו מסכים לדבריו, ווידער ביי די חסידישע טרעפט מען נאר ברכות יעזור השי"ת שיזכה להוציאו לאור העולם, וכדו' אויך מעלות אויפן מחבר וכו'.
כהאב אמאל געפרעגט פון הגאון ר' וואלף בראווער שליט"א פון קרית יואל מח"ס סוכת שלם, למען תספר, לברכה ולא לקללה, ועוד. ווען ער האט געדריקט א ספר, פארוואס ער לייגט אריין הסכמות וואס צדיקים האבן אים געגעבן אויף פריערדיגע ספרים ווער זאגט אז זיי זענען מסכים אויף דעם ספר אויך? האט ער מיר גע'ענטפערט, אז די הסכמה דארף מען געבן אויפן מענטש אז ער איז ערליך און מקען זיך פארלאזן אויף אים דעריבער קען מען ניצן הסכמות וואס ער האט שוין באקומען אמאל, און אויך דארף נישט דער מסכים איבערגיין דעם גאנצן ספר.

כדי עס זאל נישט זיין חכמתו מרובה ממעשיו.

אבער ביי ספרי הלכה - זעהט מען יא אז דער מסכים זאל שרייבן אז ער האט איבער געקוקט, ווייל דארט ברויך דאך דער מחבר זיין א מורה הוראה.

יוסלמאן האט געשריבן:גראדע המלצה בריוון דערציילט מען אז ער האט געגעבן פאר יעדן, מ'זאגט גוזמאות וואס בריוון וואס האבן זיך געדרייעט אין צאנז, לאלפים ממש..

עס איז באוואוסט פאר יעדעם און מען שטויסט זיך אן דערין כסדר איבער די הונדערטער (און מעגליך טויזענטער) הסכמות וועלכע כ"ק הגה"צ ר' משה האלבערשטאם זצ"ל חבר בי דינא רבא בעיה"ק ת"ו האט פארטיילט, והיה עמו ונימוקו עמו אז ער טוט דאס למען כבוד התורה, ד.ה. אז א ת"ח שטרענגט זיך אן און גיבט ארויס א ספר ברויך מען אים מחזק זיין.

אבער לפי דברי הרב יוסלמאן שליט"א קען זיין די כוונה, אז אלס צאנזער אייניקל (און נאכדערצו מיטן ה"א הידוע) איז ער געגאנגען בעקבות מרן רביה"ק מצאנז זי"ע.

א טענצל! האט געשריבן:אינעם הסכמה פון הייליגן דברי חיים זי"ע על הספה"ק עבודת ישראל, ..."אשר נודע למשגב גודל צדקתו וחסידתו ומילא תבל בנפלאותיו אשר עשה בישראל אשר לפי דעתי אין בדורינו מי שישיג חכמתו ולכן מהראוי לטמן ידו בצלחת"...

איצטערט האב איך געזעהן אז מען קאן מוסיף זיין דערויף צוויי שיינע הערות, פון וואונדערבארן ספר "חמדה גנוזה" (דברי חיים פי"ג אות קמב-קמג).

א) "פ"א אמר אא"ז [מצאנז] בזה"ל, זאגן תורה קען קיינער נישט, נאר דער קאזניטצער מגיד האט גיקענט, און יעך קען".

ב) "פ"א אמר שכל הספרים החדשים אין להם שייכות לס' עבודת ישראל, ועכ"ז כשאני מתחיל לעיין בתחילת המימרא, אני כבר יודע מה שיאמר אח"כ, ובספרי הקדמונים, היינו החוה"ל המורה והעיקרים, אני לומד בהם מנעורי וכל פעם אני מוצא בהם חדשות".

א מעשה איבער א הסכמה:
"איך האב געהערט ממורי הה"ק מקאלאשיץ זצ"ל וואס האט געזאגט: איך האב געזעהן א הסכמה פון הה"ק הקדושת לוי זי"ע אויפן ספר "רזיאל המלאך" וואס מען האט געדרוקט צוזאמען מיטן "מדרש תנחומא", און דער קדושת לוי שרייבט אז ער האט מורא צו געבן א הסכמה אויפן רזיאל המלאך מרוב קדושתו דעריבער געבט ער א הסכמה אויפן מדרש תנחומא. (נדפס בשנת תקס"ג בעיקר מינקאוויץ, וז"ל הה"ק מבארדיטשוב "מחמת שלא רציתי לכתוב הסכמה על הס' רזיאל מחמת גודל קדושתו כתבתי הסכמה על התחנחומא", וחתום י"ג מרחשון תקס"ג), און דער קאלאשיצער רב האט צוגעענדיגט: "זעהט אויס אז די ספר 'המלאך' איז הייליגער פונעם מדרש תנחומא". (מפי הה"ק ר' יענקע'לע מפשעווארסק זצ"ל, הובא בס' מפיהם ומפי כתבם ח"א עמוד ל"ד).

עס איז כדאי צו וויסן, אז דער ועד ארבע ארצות פולין האבן עטליכע גוזר געווען אז עס איז אסור צו דרוקן א ספר אן אן הסכמה.
למעשה דארטן האט זיך אנגעהויבן די מושג אז א ספר דארף אן הסכמה.

איטשע האט געשריבן:עס איז כדאי צו וויסן, אז דער ועד ארבע ארצות פולין האבן עטליכע גוזר געווען אז עס איז אסור צו דרוקן א ספר אן אן הסכמה.
למעשה דארטן האט זיך אנגעהויבן די מושג אז א ספר דארף אן הסכמה.

אבער מיר זעען היינטיגע צייטן ספרים על הש"ס דורך געוויסע בני ישיבות, וואס האבן נישט קיין הסכמות.

נעכטן ביי די פשעווארסקער חתונה איז ערשינען א קונטרס'ל ברנה יגילו (איך האב עס נישט געזעהן אז מען זאל עס טיילן, איך האב איינס געטראפן אין א ווינקל נאך די חתונה), ברענגען זיי דארטן א מורא'דיגע מכתב וואס רבי יענקעלע שרייבט לבנו שליט"א בשם דעם שווער רבי איציקל זי"ע

איך וועל עס מעתיק זיין:
אחדשה"ט באהבה. דער זיידע הה"צ (כוונתו על הרה"ק ר' איציקל זי"ע) האט מיר געזאגט איך זאל שרייבן...
אייער זיידע רבינו הקדוש מצאנז זיע"א, האט געטייטשט דעם פסוק מוזר הייתי לאחי אז איך בין א דאקטאר פאר מיינע ברודער.
הרבי מסאקמור שליט"א אין היינטיגן דור, איט כמו הרבי מצאנז אין זיין דור, ער האט אגרויסע דעה אין היממעל, וועט זיכער זי מחותנתתא דינה בת מינדל (כוונתו על הרבנית מלאנצוט ע"ה) האבען ארפואה שלימה בקורב, און אכתיבה וחתימה טוב צום נייעם יאהר
זייטס מיר אללע געזינד און שטארק. דברי אביכם יעקב בן פעסיל תרצה

טשיקאווע, יישר כח פאר די העתקה, מורא'דיגע דיבורים.

(הגם עס וואלט גיכער באלאנגט אינעם אשכול איבער סאקמור רב און נישט צווישען הסכמות על ספרים)

טשיקאווער האט געשריבן:נעכטן ביי די פשעווארסקער חתונה איז ערשינען א קונטרס'ל ברנה יגילו (איך האב עס נישט געזעהן אז מען זאל עס טיילן, איך האב איינס געטראפן אין א ווינקל נאך די חתונה), ברענגען זיי דארטן א מורא'דיגע מכתב וואס רבי יענקעלע שרייבט לבנו שליט"א בשם דעם שווער רבי איציקל זי"ע

איך וועל עס מעתיק זיין:
הרבי מסאקמור שליט"א אין היינטיגן דור, איט כמו הרבי מצאנז אין זיין דור, ער האט אגרויסע דעה אין היממעל,

להערה בעלמא אז אין ס' מפיהם ומפי כתבם (חלק א') שטייט דארט בשם הגה"צ מבאגאד זצ"ל (באוואוסט אלס גרויסער צאנזער חסיד) אז רביה"ק מסאטמאר איז דער צאנזער רב אין דעם דור. און אין אריינגערינגט ברענגען זיי אז "וכן אמר הה"ק מנאסויד". (הגם אז ער ברענגט נישט ווען און פארוואס דער נאסויד'ער רב האט דאס געזאגט).

למעשה ערגעץ וואו האב איך געזעהן אז אין די שטאט סאטמאר ביי די פרשה איבער ר' חיימ'ל בן הה"ק ר' שלום אליעזר, האט מען געבעטן נאסוי'דער רב זאל זיך אננעמען פארן "הייליגן רב'ס אן אייניקל", האט ער אויף דעם געענטפערט אז דער צאנזער רב איז געווען די תורה, און אין דעם דור איז עס דער סאטמאר רב.

אבער אזוי ווי מיללער זאגט, דאס האט מער שייכות ביים אשכול איבערן סאטמאר רב, וכדו'.

פרעגער האט געשריבן:דער טריסקער מגיד, שרייבט אין די הסכמה (וואס ער האט געגעבן פאר זיין טאכטער כידוע) אויף זיין אייגענעם ספר 'מגן אברהם' - מאת ה' היתה בפי אברהם.
וכידוע הי' הטריסקער מגיד אומר תורה שעות ארוכות, ואחר שגמר הי' יכול לשאול את בניו אם כבר אמר תורה - שכינה מדברת מתוך גרונו.

טאקע די וואך שטייט והיה ברכה, אין זיין הקדמה שרייבט דער הייליגער מגיד אז ער איז צוגעקומען לבחינת ואברהם זקן בא בימים, און והיה ברכה, כ'דענק נישט פונקטליך דעם לשון, און מיט דעם בענטש ער אלע וואס וועלן נעמן דעם ספר אין די האנט מיט השפעות גדולת וכו'.

כ'בין שוין לאנג מהדר צו לערנען אינעם הייליגן ספר מגן אברהם, ער זאגט עפעס מוראדיג ווארעם, אבער אין פרשת והיה ברכה איז עס מן המובחר.

עס איז ידוע דער הסכמה וואס דער הייליגער חת"ם סופר האט געגעבען אויפען 'קסת הסופר' פון ר' שלמה גאנצפריד ז"ל בעל הקיצור שולחן ערוך.

ער שרייבט אום און א בריף

....אני פוקד על כל תלמודי המחיובים לשמוע בקולי שמיום הדפסת ספר קסת הסופר הלז, מכאן ואילך לא יתנו רשות וכתב קבלה לשום סופר כ"א למי שיהי' בקי בספר הזה ורגיל על לשונו...

צום סוף פונעם בריף שרייבט דער חת"ם סופר

ואם רצונו לדפוס האגרת הלז במקום הסכמה, הרשות בידו

אין די הסכמה וואס רביה"ק מסאטמאר זי"ע האט געגעבן פאר כ"ק אדמו"ר מהר"א מסאטמאר שליט"א ווען ער האט איבערגעדריקט דעם "תולדות אדם" פון כ"ק הגה"ק מטאלטשווא זי"ע (דרך אגב, די לעצטע הסכמה וואס דער רבי ז"ל האט געשריבן בעפארן סטראוק, דאטירט אויף ג' בשלח תשכ"ח), שרייבט דער רבי א גאר אינטרעסאנטער לשון:
"ובקניית ספרים הקדושים כאלו של דורות הקודמים מביאים ברכה לתוך ביתם".

אט דאס איז די גאנצע נוסח: "היות שהאברך היקר הרב המאור הגדול חו"ב מו"ה אהרן ט"ב נ"י נכד אחי הרב הגה"צ האבדק"ק סיגעט זלה"ה, רוצה להדפיס את הספר תולדות אדם מק"ז הגה"ק ר' משה דוד אשכנזי זלה"ה האב"ד דק"ק טאלטשווא שכר ספו תמו ואינו בנמצא אף אחד בעיר ושנים במשפחה, לזה אמינא לפעלא טבא יישר חילא כידוע שק"ז הגה"ק בעל ייטב לב זלה"ה סיפר נפלאות מתורתו שהי' סמוך על שלחנו איזה שנים ונהנה מתורתו ומהראוי להפיצו ע"פ תבל אמרות תורתו ופלפוליו היקרים של תורה לשמה בקדושה ובטהרה, ובקניית ספרים הקדושים כאלו של דורות הקודמים מביאים ברכה לתוך ביתם.
והשי"ת יאיר עינינו בתורתו הקדושה וירחיב גבול הקדושה עדי נזכה לראות במהרה בישועת כל ישראל ושמחתן ובגאולה קרובה בב"א.
הבעה"ח יום ג' לס' כתב זאת זכרון בספר תשכ"ח לפ"ק
חתי"ק

איין זאך וואס ווערט כסדר דערמאנט אין די אמאליגע הסכמות, און היינט כמעט וואס מען זעהט עס נישט, איז דאס ענין פון דערמאנען "וחלילה להשיג גבולו למשך ... שנים" "וחלילה להדפיס הס' במתכונתו ואף שלא במתכונתו בלתי רצונו"..., בפשטות איז דאס געווען וויבאלד דער מדפיס האט נישט געוואלט שאדן האבן, דערפאר פלעגט מען בעטן די רבנים זיי זאלן שרייבן אז ביז א באשטימטע צייט מעג מען עס נישט איבערדרוקן (ד.ה. די מדפיסים האבן אויסגערעכנט ביז ווען בערך זיי שאצן אז אלע ספרים וועלן שוין זין אויספארקויפט, דערפאר זעהט מען געוויסע שרייבן ביז דריי יאר, געוויסע ביז פינף יאר וכדו').
אינטרעסאנט איז נאר פארוואס היינט זעהט מען עס נישט, (די לעצטע פלאץ וואס איך האב עס געזעהן איז אן ש"ס עוז והדר ווי סיי די ביד"צ העדה החרדית און סיי הגאון ר'"ש וואזנער דערמאנען דעם איסור השגת גבול).

אינעם הסכמה פון הגאון הרב אולמאן שליט"א פון די עדה החרידת אויפ'ן ספר אוצרות חתם סופר שרייבט ער אז רבי יודא'לע דזשיקובער האט אים אמאל געפרעגט צו ער האט א דרשות חתם סופר, האט ער געזגאגט אז ניין! האט ער אים געזאגט: אלע שמאנצעס האסטו אינדערהיים און א דרשות חתם סופר האסטו נישט?!

יוסלמאן האט געשריבן:אינעם הסכמה פון הגאון הרב אולמאן שליט"א פון די עדה החרידת אויפ'ן ספר אוצרות חתם סופר שרייבט ער אז רבי יודא'לע דזשיקובער האט אים אמאל געפרעגט צו ער האט א דרשות חתם סופר, האט ער געזגאגט אז ניין! האט ער אים געזאגט: אלע שמאנצעס האסטו אינדערהיים און א דרשות חתם סופר האסטו נישט?!

החייתני יוסלמאן! אוי איז דאס מחייב, דער דרשות חת"ס איז דאך דאס בעסטע וואס איז שייך, בעסער פון אלע בלעקבעריס און איי-פאדס, טוב לי תורת וגו'.