אידישע וועלט פארומס

עפעס וועגן קובץ בית וועד לחכמים דורכ'ן כולל אין קרית יואל?

ס'איז דא דארט א שטיקעל בירור איבער דעת קדשו פונעם הייליגן רוזינער איבער יושב ארץ ישראל. די תשובה פון מהרש"ק איז צו הרב נ"ב פון ארץ ישראל. איז דאס געווען א חלק פון די פייערדיגע מחלוקה צווישן צאנז-סאדיגער? אין עירן קדישן אין א פוט-נאוט ברענגן זיי דעם תשובה און דער מונקאטשער רב דער מנחת אלעזר זי"ע ווענט עס אפ. ווייס איינער מער איבער דעם תשובה?

ר' יוסלמאן, איר וואלט געמעגט וויסן אז וואס עס שטייט אין עירין קדישין איז ווייט פון טרויבאר.

יוש! ס'ציפט! כ'האב שוין נאכגעזאגט אזויפיל פון דארט...

ס'האט מיר נישט געשמעקט בכלל צו זעהן דעם נאמען נ"ב וואס זיי האבן מוגעברענגט צו בכבודיג. עניוועי, פון וואו נעמט איר אז ס'איז נישט טרויבאר? ס'מאכט סענס, אזוי ווי אסאך ענינם וואס קומט ארויס פון ב-ל-א (איר קענט אליין אריינפילן דעם נאמען) איז ידוע אז ס'איז סתם פארדרייטע ליגענטס, אבער אויף עירן קדישן האב כ'נאכנישט געהערט.

עירין קדישין (די נייע) איז ציזאמגעקלאפט פון צענדליגער כתבי יד פון חסידים, דער און דער און דער און דער, מען האט בכלל נישט מבחין געווען ווער ס'איז א בר סמכא און ווער נישט

שקר וכזב, יעדע זאך איז געווארן דורך געזיפט בי"ג נפה, נאר וואס דען מ'איז ענדערש גרייט איינצו רעדן יענעם אז מ'רעדט זיך אליינס איין, אז דער הכחשה באשטייט בלויז אויף די שרייבערס ווי איידער קלאר ארויס צו זאגן וואס מ'האלט אין מחשבה, און דאס איז דער הכחשה איז בקדושת וגדולת אור ישראל וקדושו מרן מרוזין זי"ע וואס אלע אהן קיין אויסנאם און אפילו די וואס האבן געהאט מער השגה אין אלקות ווי אלע פון אונז צוזאמען האבן יא געגלייבט אין די אלע זאכן וואס שטייען אין עירין קדישין און ס'איז קיין ספק אז יותר ממה שכתב שם איז ער געווען און וואלט געווען ראוי געזאגט צו ווערן דורך איהם.

קיינער איז נישט מסופק בקדושת הרה"ק מרוזין, און טאקע וועגן דעם גלויבט נישט קיין איד א מאמין מה שכתבו שם.

איינער איז דען מסופק דא בגדולת וקדושת מרן קדוש ישראל זי"ע, (ווער יא, זאל אויפהייבן די האנט)
כ'האב נאר געשריבן אז דער ספר איז ציזאמענגעשטעלט פון זיייער אסאך כתבי יד, (נישט פון רבי'ס נאר פון חסידים, ד"ה דער הייליגער רוזינער וצאצאיו הקדושים האבן דאס נישט געשריבן, נאר דורך זייער אסאך חסידים ורושמי רשימות, ממילא מובן מאליו אז עס איז נישט הונדערט פראצענט קראנט.
כ'מיין, זאלסט מיר מוחל זיין, אבער אין מיינע אויגן אנצילייגן אויפן רוזינער זאכן וואס גרעניצט זיך מיט מינות ואפיקורסות, איז סאך א גרעסערער בזיון פאר דעם הייליגן רוזינער זי"ע.

אה פארשלאפן האט אריינגעהאקט

אויב ס'איז דא א שקר אין עירן קדישן ווערט דער הייליגער רוזינער נישט קלענער מיט קיין אינטש. איר ווייסט וויפיל ליגענט ס'איז דא אין תולדת רבותינו הקדושים זי"ע?

עניוועי, דארט ברענגן זיי אז דער מנחת אלעזר, וואס איז געווען א צאנז-סאדיגערער חסיד, ווענט אפ דעם תשובה פון רבי שלמה קליגער זי"ע. האט איינער אן איינונג אדער יא?

אגב אטאטשיר איך שוין א שיינער שמועס פון כ"ק אדמו"ר מהר"א שליט"א מיט כ"ק אדמו"ר מדינוב שליט"א.

זייערע זיידעס, דער עצי חיים און דער מנחת אלעזר זענען געווען די איינציגע חסידי צאנז וואס זענען געפארן קיין טשארטקוב. עיין בפנים.

דעם מנחת אלעזר העלעמער בלי"נ בקרוב אפיר זוכן, אבער די מחלוקת צאנז וסדיגורא האט גארנישט געהאט מיט ישוב ארץ ישראל, אין דעם בריוו פון הייליגן רב זי"ע מצאנז ווערט נישט דערמאנט גארנישט דערוועגן.....

ר' יוסלמאן, איר האט פארפאסט נאך א פרט פון יענעם מאמר אין בית ועד לחכמים, דער שמועס איבערן בריעוו פון הייליגן ריזשינער וואס איז געווארן אויף עפעס אן אופן אן הוראת שעה.

אבי גערעדט
דער הייליגער שינאווער רב זי"ע, איז אויך געווען אין סדיגורא
דער באקאנטער אייניקל פון צאנזער רב הה"ק ר' נפתלי חיים בן האמרי נועם (וועם דער הייליגער ד"ח האט עם געשיקט קיין א"י מברר צי זיין די קובריצער הינער כידוע), איז אויך געווען ביי הה"ק ר' אברהם יעקב מסדיגורא זי"ע, עס איז באקאנט די מעשה מיטן קוויטל, ווי ער האט אויספראבירט אלע צדיקי הדור, זאלן דערגיין ווער ער איז, און נאר הה"ק רא"י זי"ע האט עם געכאפט (דער סיפור במילואו איז געדרוקט בתולדותיו בספר 'אוצר הסיפורים' פון ר' הערשל מאשקאוויטש ז"ל

מ'רעדא פון א חסיד, נישט דייקא אן אייניקעל און א היבשע פאר יאר שפעטער

farshlufen האט געשריבן:ר' יוסלמאן, איר האט פארפאסט נאך א פרט פון יענעם מאמר אין בית ועד לחכמים, דער שמועס איבערן בריעוו פון הייליגן ריזשינער וואס איז געווארן אויף עפעס אן אופן אן הוראת שעה.

יא יא גערעכט, כ'האב נאר געוואלט וויסן וועגן תשובה פונעם מנחת אלעזר.

יוסל מאן
דער עצי חיים איז אויך געווען אן אייניקל (אזוי ווי רנ"ח הנ"ל, א ציגעקומענער)

אמת, נאכאמאל, יהיה כן, זאל זיין ווי איר זאגט, זארגט נישט מ'האמיר געוואוסט אז ער איז אן אייניקעל. אבער קוקט אריין אינעם שמועס פון די אדמורי"ם, קיינער זאגט נישט אז נאר זיי, דער דינובער זאגט אז ער ווייס נאר פון די צוויי, ער ליינט דאך נישט קיין אינטערנעט...

סיי דינובער און סיי מהר"א האבן מער געלט און כבוד פון מיר..... העלעך מיך נישט מחולק זיין, באט אין פעקט, זענען געווען נאך, ואין עתי בידי כעת לציין בפרוטרוט.

הרב יוסלמאן,
דער גאנצער אדמורי"ם שמועס ווערט צו רעפעטישאס, א ענין פשוט ברויך מען לדעתי נישט ברענגען פון א שמועס פון מהר"א מסאטמאר און מהרי"י מדינוב, עס גיט נישט צו צו אונזער פלאץ, פאר א סמך אמאל מהיכי-תיתי.

דאס איז דער מיינונג עכ"פ פון איין מאן פלעגט מיין חבר מאנטיסעלאו זאגען.

גערעכט מילער, אבער קודם האב איך שוין באקומען א ידיעה אז ס'איז געווען נאך וואס זענען געפארן קיין טשארטקוב און סאדיגור. אבער כ'בלייב נאך אלץ מיט די קשיא צו די תשובה אין מנחת אלעזר און פון רבי שלמה קליגער האט מיט די מחלוקה.

אגב, וואס איז די מעשה מיט הרה"ק רבי נפתלי חיים זי"ע בן האמרי נועם מיט הרה"ק רא"י מסאדיגור?

איך האב חלילה נישט געמיינט צו זאגן אז ס'איז איינער מטיל בספק ר"ל בקדושת מרן אור ישראל זי"ע, ס'איז נאר א דבר פשוט אזוי אז די וואס זענען אויף געצויגן געווארן מיט א רבני'שע אויף ציאונג זאלן נישט קענען פארנעמען די וואס זענען אויף געצויגן געווארן אין רבי'שע אויף ציאונגען, און אפילו איך זאל דיר זאגן אז איך האב אליינס געהערט פון רוזינער כך וכך וועסטו מיר אויך נישט גלייבן, דעריבער זאג איך איז גרינגער מטיל ספק צו זיין אין די שרייבערס ווי איידער גלייבן אז מרן קדוש ישראל זי"ע האט אזוי געזאגט. ודי למבין

ר' בן בוזי, מיר דאכט זיך אז איר ווייסט נאך נישט ע"מ סובבין הדברים.

איך האב חלילה נישט געמיינט צו זאגן אז ס'איז איינער מטיל בספק ר"ל בקדושת מרן אור ישראל זי"ע, ס'איז נאר א דבר פשוט אזוי אז די וואס זענען אויף געצויגן געווארן מיט א רבני'שע אויף ציאונג זאלן נישט קענען פארנעמען די וואס זענען אויף געצויגן געווארן אין רבי'שע אויף ציאונגען, און אפילו איך זאל דיר זאגן אז איך האב אליינס געהערט פון רוזינער כך וכך וועסטו מיר אויך נישט גלייבן, דעריבער זאג איך איז גרינגער מטיל ספק צו זיין אין די שרייבערס ווי איידער גלייבן אז מרן קדוש ישראל זי"ע האט אזוי געזאגט. ודי למבין

קיינער זאגט נישט און קיינער מיינט נישט. מ'רעדט דא צו א ספר וואס ר' שלמה יעקב אין רוזין האט ארויסעגעבן. מען איז נישט קיין אפיקורס אז מ'גלייבט נישט און נישט קיין מאמין ווען מ'גלייבט יא. ביי אלע חסידותער איז דא די וואס זוכן צו פארדרייען א מעשה דא און דארט. ווען ס'רעדט זיך פון פאליטיק, ווי א בריוו וועגן יושב ארץ ישראל צו נ"ב, קאן גאר זיין אז עפעס איז פארדרייט. פארדעם האט הרב פארשלאפן מעיר געווען אז ס'מוז נישט זיין אמת וואס דארט שטייט. כלשונו ס'איז נישט טרויבאר. נו וואס איז דען? מוז מען דען גלייבן אלעס וואס דארט שטייט? קען נישט זיין אז א חסיד האט געגעבן א שטיקעל דריי אז ס'זאל זיין לטובת זיין רבי (ניטאמאל זיין רבי, פשוט זיינ'ס א מענטש)?

יהיה כן האט געשריבן:סיי דינובער און סיי מהר"א האבן מער געלט און כבוד פון מיר..... העלעך מיך נישט מחולק זיין, באט אין פעקט, זענען געווען נאך, ואין עתי בידי כעת לציין בפרוטרוט.

איר זענט זיך נישט מחולק מיט מענטשן וואס האבן מער כבוד און געלט פון אייך, מאי טעמא?

-

לעצם הנידון,
דאס אז נישט אלע נכדי צאנז האבן אנגעהאלטן די מחלוקה איז דאך קלאר, איך מיין אז בעיקר ביים טשורטקובער טאקע, ערגעץ אנדערש האט ר' מיילעך שוין אראפגעשריבען ועלכע עס איז געווען די ערשטע שידוך צווישען די צוויי הויפן ובהסכמת הרה"ק מטשורטקוב.

למעשה צווישן די נכדי ריזשין ובעיקר צווישען די צוויי וועלט קריגען און ווייטער, זענען געווען אזעלכע וואס זענען געווען גאר שטארק פארבינדען מיט די בוני הישוב און האבן געזעהן דערין כעין אתחתלתא דגאולה וקיום מצוות ישוב א"י, און אין דעם גייסט איז זייער אסאך געשריבען געווארן אראפצומאלען דעם הייליגער ריזישינערס שיטה, הגם די צוויי זמנים ועסקים זענען נישט דומה זה לזה בכלל, והדברים עתיקים.

היינט איז גאר אינטערעסאנט, דער בוהושער רבי פון ב"ב איז גאר א שטארקער קנאי, בשעת וואס זיין פעטער דער פריערדיגער רבי איז געווען פון די גאר אקטיווע חובבים כידוע.

הרב בן בוזי
ס'גייט איך נישט אין די אויערן, אז א זאך וואס איז צוזאמגעקלאפט פון 'צענדליגער' כתבי יד פון חסידים, דער אן יענער, אז ס'איז נישט הונדערט פראצענט קראנט....

נעכטן איז געווען דער יארצייט פון כ"ק הרה"צ ר' שלמה'ניו מסאדיגורא, ר' שלמה'ניו איז געווען גאר א גרויסער חובב ציון, און געהאלטן מיט א קלארקייט אז דער עיקר עבודת עם ישראל אנהאלטנדיג דעם תורת ישראל איז דוקא בארץ ישראל. המעיין בתורתו יראה גדלותו במקום ענוותנותו, און זיין גרויסקייט בעניני שמים וארץ באופן רוחני ביותר, געלעבט מיט א העכערע טראכט באופן נפלא מאוד, בלי שום פני' כלל וכלל.

מיללער, מצאתי בדבריך חשש טעות, האדמו"ר מבאהוש הוא נכדו של ר' איציקל מבאהוש-שפיקוב.