אידישע וועלט פארומס

פרעגער האט געשריבן:

יהיה כן האט געשריבן:אתה נשמע לי יותר כחסיד קוצק ולא כהונגרי', עם השארפקייט, האסטו שוין פרובירט מיט גוטן?
ועכשיו לענינינו:
הסיפורים שאני כתבתי הם רק על אודות שאמרו שמספרים על הרה"ק מרוזין סיפורים המוגבלים ח"ו עם מינות ואפיקורסות עפ"ל. וע"ז הבאתי רק איזה ציטוטים שרואים שהרה"ק מרוזין דיבר גבוה מעל גבוה.
ושנית:
על אודות המדינה, האם אתה חושב שאי אפשר שהוא דיבר על ארץ הקודש דברים כאלו? למה? בגלל שהם חופשיים מתורה מצוות ומעש"ט? ואם אתה רוצה לומר שנשנו העתים - אז מה יאמרו על הקדושים אשר בארץ המה ועדיין חיו בשינוי העתים - והם ג"כ דיברו על חביבת ארץ הקודש:
לדוגמא אביא מאמר הרה"ק מבעלזא זי"ע שאמר שהקב"ה הטיב להיהודים שאחרי שואה כזאת "זאלן זיי האבן וואו זיך אנצולאהנען דעם קאפ"
האם הוא לא ידע שהמדינה הם חופשיים?
ועוד ועוד דברים ומאמרים מאת גדולי דורינו באותם השנים, והדברים ידועים ואינם צריכים לאריכתי

גראדע, בינעך מער א קאצקער אפשטאמיגער ווי אן אונגארישער, (כ'האב כמעט נישט קיין אונגארישע שרשים) והנני אמנם צאצא למשפחת חסידי קאצק וגור.....

ואודות טענותיך, לא נענית כלל לטענותי, שכתבתי שהוא בזיון לקדוש ישראל זי"ע שיתלו עליו בוקי סרוקי הגובלים במינות ואפיקורסות, ועל זה לא הבאת שום ציטוט.
זה טעות ידוע ומושרש בפי רבים, שייכות אהבת ארץ ישראל, וקיום הפסוק כי רצו עבדיך את אבניה ואת עפרה יחוננו, ואהבת 'מדינת ישראל' ובאמת לאמיתה לא רק שאינם תלויים זה בזה כלל וכלל, רק אדרבא הם מנוגדים לגמרי ולהיפוך, האוהב ארץ ישראל האמיתי כואב לבו באמת שהשתלטו עליה ידי זרים רח"ל מזרע אברהם יצחק ויעקב, ונטלו לעצמם גאולה בזרוע בשר, בכיחוש כל יעודי הנביאים הקדושים מה שכלל ישראל עומדים ומצפים זה קרוב לאלפיים שנה, וחלפו את הגאול"ה לגול"ה, כידוע אמרת הה"ק מרוזין זי"ע שאם לוקחים את אלופו של עולם מגאול"ה נשאר מזה גול"ה.

ואודת אמרת הה"ק מבעלזא והמשך דיבוריך, האם קראת את הספר שציינתי לך??
האם קראת את דברי הגה"ק מבריסק שציינתי לך? כנראה שלא, שאם כן לא אמרת לי כלום, ואודות מימרת הה"ק מבעלזא יש לי מה לדבר ולדון ע"ז שלא היה בזה כלל שום הוראה להודות למדינה הארורה הלזו, ואכמ"ל

עיין בדברי רבינו בהקדמה לעל הגאולה. אהבת ארץ ישראל איז איין זאך, אבער א מקלט פאר אידן איז אמעריקע מער וואו ארץ ישראל. חלילה וחלילה צו זאגן אז צדיקי וקדושי עליון האבן געזעהן אין די רשעים א ישועה פאר אידן, מרשעים יצא רשע.

פונעם הייליגן רוזינער האב כ'געזעהן א שיין ווארט אויפ'ן פסוק ואהבת לרעך כמוך. פרעגט ער, ווי קען דאס זיין אז א מענטש זאל ליב האבן דעם רשע פונקט ווי ער האט ליב דעם צדיק, ולכוארה פון פסוק איז משמע אז מ'דארף יעדן ליב האבן?

איז ער מסביר אז א מענטש איז צוטיילט אין פארשידענע חלקים. די וויכטיגסטע איז דער הארץ, אנע הארץ קען א מענטש נישט לעבן. דערנאך קומט די אויגן, לונגען, וכו', אזוי האט דער מענטש אבירם וואס זענען מער אדער ווייניגער וויכטיג, ביז די האר און נעגל וואס שטערט שוין פארן מענטש און ער שנייד זיי און ווארפט עס אוועק.

מיט דעם טייטשט ער ואהת לרעך "כמוך" אזוי ווי די האסט דיר ליב. דער צדיק זאלסטו האלטן אזוי ווי דיין הארץ - לב ישראל - אויף אים זאלסטו זייער אכטונג געבן ווייל אן אים איז נישטא קיין לעבן, און אזוי ווייטער אלע ערליכע אידן ממדריגה למדריגה. טא אבער דעם רשע, וואס איז א שטער אזוי ווי די האר און נעגל, שנייד אים אפ און ווארף אים אוועק. (געזעהן אין ספר דברי תורה ממרן ממונקאטש זי"ע)

יהיה כן האט געשריבן:אבי גערעדט
דער הייליגער שינאווער רב זי"ע, איז אויך געווען אין סדיגורא
דער באקאנטער אייניקל פון צאנזער רב הה"ק ר' נפתלי חיים בן האמרי נועם (וועם דער הייליגער ד"ח האט עם געשיקט קיין א"י מברר צי זיין די קובריצער הינער כידוע), איז אויך געווען ביי הה"ק ר' אברהם יעקב מסדיגורא זי"ע, עס איז באקאנט די מעשה מיטן קוויטל, ווי ער האט אויספראבירט אלע צדיקי הדור, זאלן דערגיין ווער ער איז, און נאר הה"ק רא"י זי"ע האט עם געכאפט (דער סיפור במילואו איז געדרוקט בתולדותיו בספר 'אוצר הסיפורים' פון ר' הערשל מאשקאוויטש ז"ל

דאס וואס איר שרייבט אז דער צאנזער רב האט געשיקט הה"ק רנ"ח מדזיקוב קיין א"י אויף מברר זיין כשרות העופות, לויט דאס וואס איך ווייס הייבט זיך דאס נישט אן, נאר אדרבה כידוע איז רנ"ח געווען גאר הייליג און פארמאכט אין מען האט אים געוואלט צושטעלען א רבנות אין גאליציע דערפאר איז ער אנטלאפען קיין א"י. און די חסידים און משפחה געלידער האבען איהם געזיכט צוריקצוברענגען, דערפאר האט זיין עלטער שווער מרן מצאנז [הה"ק מדזיקוב הי' חתן הרה"צ ר' משה אונגער חתן מרן הדברי חיים] איהם געשיקט די שאלה פון די עופות מברר צו זיין די מסורה אין א"י און ער זאל צוריק קומען מוט א תשובה - אדער אן עוף - צוזעהן צו דאס זענען די זעלבע עופות ווי אין גאליציע און אזוי ארום וועט מען איהם צוריק באקומען, אבער זעט אויס אז ער האט פארשטאנען וואס מען וויל פון איהם האבען און דערפאר האט ער צוריק געשיקט נאר א בריף.

ביזט גערעכט אין די היסטאריע, אבער עס איז נישט משנה דעם נושא אז ער איז געווען ביי הה"ק רא"י מסאדיגורא.
היצטער נאכגעקוקט בשורש הדברים, סיבת נסיעתו לא"י היה כמו שהרב הקדוש (הייליג"ר בלע"ז) כותב, ובמקור (אוצר הסיפורים חלק י') כתוב שם שביקר אצל הרבה אדמורי"ם ועל אחד מהם התבטא 'אי טב הוא לית טב מיניה' וזה היה הה"ק ר' אברהם יעקב מסדיגורא בנו של קדוש ישראל מרוזין זי"ע, ועמו היה המעשה שמסופר שם שבחן אותו עם הקוויטל.

יהיה כן האט געשריבן:ס'קען זיין ביזט גערעכט אין די היסטאריע, אבער עס איז נישט משנה דעם נושא אז ער איז געווען ביי הה"ק רא"י מסאדיגורא,

מיר דאכט זיך אז אין אוצר הסיפורים ווערט נישט געברענגט ביי וועלכע רבי עס איז געווען

גערעכט דארט שטייט נישט, אבער איך האב געזעהן ערגעץ אנדערש די מעשה (דאכצעך אין ספר 'אוצר ישראל' פון ר' ישראל ראזנצווייג, אני צריך לברר).

יהיה כן האט געשריבן:ס'קען זיין ביזט גערעכט אין די היסטאריע, אבער עס איז נישט משנה דעם נושא אז ער איז געווען ביי הה"ק רא"י מסאדיגורא,

ריכטיג, אבער ער האט זיך טאקע באהאלטן מען זאל נישט וויסען ווער ער איז, און די מינוט וואס ער האט פארשטאנען אז דער טשארטקאווער ווייסט ווער ער איז, איז טאקע באלד אנטלאפען...

און אויב איך מעג פרעגען, וואס איז די מקור אז דער שינאווער רב איז גוווען ביים טשארטקאווער ?

הייליגער האט געשריבן:דערפאר האט ער צוריק געשיקט נאר א בריף.

ער פערזענליך איז דאן אויך צוריק געקומען.

יהיה כן האט געשריבן:גערעכט דארט שטייט נישט, אבער איך האב געזעהן ערגעץ אנדערש די מעשה (דאכצעך אין ספר 'אוצר ישראל' פון ר' ישראל ראזנצווייג, אני צריך לברר).

אקעי, האב געטראפן דער מקור
פאר יצחק (תולדות המהרי"א מזידיטשוב) פרק י"ב אות ה', ושם כתוב שרק שני צדיקים הכירוהו, ה"ה הה"ק מהרי"א מזידיטשוב, והה"ק רא"י מסאדיגורא זי"ע

הייליגער האט געשריבן:

יהיה כן האט געשריבן:ס'קען זיין ביזט גערעכט אין די היסטאריע, אבער עס איז נישט משנה דעם נושא אז ער איז געווען ביי הה"ק רא"י מסאדיגורא,

ריכטיג, אבער ער האט זיך טאקע באהאלטן מען זאל נישט וויסען ווער ער איז, און די מינוט וואס ער האט פארשטאנען אז דער טשארטקאווער ווייסט ווער ער איז, איז טאקע באלד אנטלאפען...

און אויב איך מעג פרעגען, וואס איז די מקור אז דער שינאווער רב איז גוווען ביים טשארטקאווער ?

איר האט אפשר דעם ספר 'רבינו הקדוש משינאווא' (כהאב נישט יעצט דעם ספר לידי, אבער ביינאכט קאן איך עס מברר זיין מיטן פונקטליכן מקור), דאס איז אויך פארבינדן מיט א סיפור, דער שינאווער רב האט נישט אויסגעזאגט ווער ער איז, פרייטיג צינאכטס ביים טשארטקעווער זי"ע'ס טיש האט דער שינאווער רב געזען אז דער גבאי זאגט פארן גוי צי ריקן די לייכטער, האט ער מוחה געווען 'אמירה לעכו"ם אסור' הקיצור צימארגנס האט ער באקומען אן עליה' ווען דער טשארטקעווער זי"ע האט עם געפרעגט פאר זיין נאמען האט ער געזאגט 'יחזקאל שרגא בן חיים', דאן איז נתגלה געווארן ווער ער איז, און דער טשארטקובער צדיק האט עם זייער מכבד געווען.

יוסלמאן האט געשריבן:עיין בדברי רבינו בהקדמה לעל הגאולה. אהבת ארץ ישראל איז איין זאך, אבער א מקלט פאר אידן איז אמעריקע מער וואו ארץ ישראל. חלילה וחלילה צו זאגן אז צדיקי וקדושי עליון האבן געזעהן אין די רשעים א ישועה פאר אידן, מרשעים יצא רשע.

לדעת גדולי ישראל איז פארהאן אייניגע חילוקים לגבי ארץ ישראל.

א) יישוב ארץ ישראל - וואס רוב גדולים האבן מסכים געווען דערצו
ב) השתתפות בהמדינה - וואס גדולים וקדושים האבן מסכים געווען דערצו
ג) נהנה זיין פון די מדינה - וואס גדולים וקדושים האבן מסכים געווען דערצו
ד) התחברות לרשעים - וואס קיין איינער האט דערצו נישט מסכים געווען - און אויף דעם איז געווען די עיקר מלחמה וואס מיר האבן געפיהרט קעגן זיי - מיר האבן אויסגעמישט אלע קאטעגאריעס אינאיינעם

אות ג' וד' סותרים זל"ז, שהרי אם אתה נהנה ממנו הרי זה התחברות, כי כן הוא במציאות שאלו הנהנים משולחן איזבל, נותנים כבוד לרשעים ומתחברים עמם, דוק ותשכח כי הוא מציאות ברור למי שיודע ורואה בעינים פתוחות ואכמ"ל

פרעגער האט געשריבן:

ביקסאד האט געשריבן:

בן בוזי האט געשריבן:ואני שמעתי מהה"צ הנחבא אל הכלים הרב משולם זוסיא העשיל שליט"א

לא מעניין אותנו עכשיו באיזה מקום שמעת את זה, ממי הוא שמעו ?

אני מבין שהדברים מעיקים ומציקים, אבל עוד גדולי ישראל דברו על זה כאתחלתא דגאולה.
עיין בספר בית גור המכתב מהאמרי אמת ואכמ"ל

אם אתה לא יודע אל תענה, סיג לחכמה שתיקה, לא ממך שאלתי . . .
ובכלל המעיקים לשכינה מעיק עלי ג"כ כהשתתפות בצערה.

יהיה כן האט געשריבן:

הייליגער האט געשריבן:

יהיה כן האט געשריבן:ס'קען זיין ביזט גערעכט אין די היסטאריע, אבער עס איז נישט משנה דעם נושא אז ער איז געווען ביי הה"ק רא"י מסאדיגורא,

ריכטיג, אבער ער האט זיך טאקע באהאלטן מען זאל נישט וויסען ווער ער איז, און די מינוט וואס ער האט פארשטאנען אז דער טשארטקאווער ווייסט ווער ער איז, איז טאקע באלד אנטלאפען...

און אויב איך מעג פרעגען, וואס איז די מקור אז דער שינאווער רב איז גוווען ביים טשארטקאווער ?

איר האט אפשר דעם ספר 'רבינו הקדוש משינאווא' (כהאב נישט יעצט דעם ספר לידי, אבער ביינאכט קאן איך עס מברר זיין מיטן פונקטליכן מקור), דאס איז אויך פארבינדן מיט א סיפור, דער שינאווער רב האט נישט אויסגעזאגט ווער ער איז, פרייטיג צינאכטס ביים טשארטקעווער זי"ע'ס טיש האט דער שינאווער רב געזען אז דער גבאי זאגט פארן גוי צי ריקן די לייכטער, האט ער מוחה געווען 'אמירה לעכו"ם אסור' הקיצור צימארגנס האט ער באקומען אן עליה' ווען דער טשארטקעווער זי"ע האט עם געפרעגט פאר זיין נאמען האט ער געזאגט 'יחזקאל שרגא בן חיים', דאן איז נתגלה געווארן ווער ער איז, און דער טשארטקובער צדיק האט עם זייער מכבד געווען.

חפשתי עד שמצאתי בס' רביה"ק משינאווא ח"א עמ' קכז ולפי מה שכתב שם איז דאס געווען איידער די מחלוקת הידועה. בדרך אגב, די לעצטע צוויי שורות וואס איר שרייבט דא, ווערט דארט בכלל נישט געברענגט. ולאמתו של דבר ידוע את אשר קרא להגה"ק משינאווא בקלויז תפארת ישראל בירושלים בעת המחלוקת און דאס ווייזט ווי קאכעדיג עס איז געוווען, וא"כ בודאי לא נסע השינאווא רב לטשארטקוב בזמן ההיא, כמובן.

בעזהשי''ת
הרה''ק הסבא קדישא משינאווא הי' בקיץ תרל''ו על שבת בטשארטקאוו[כך קיבלתי מהרה''צ ר' חיים ארי' שליט''א מפשעווארסק-יאשליסק]כ''כ הי' פעם על שבת בוויזניצא אצל הצמח .

הרב הביד"ץ
הביטוי 'פשעווארסק-יאשליסק 'איז מתוק מדבש', אך מתאים יותר לאביו הה"ק מהר"י זצ"ל, עם כל החן המיוחד....
הה"ק משינאווא זי"ע ביקר בהיכלם של מאה וחמשים צדיקים באותו דור דעה, ופעם התבטא ואמר: היו בהם כאלו שהיה חבל על הוצאות הנסיעה אליהם, היו ביניהם שהנסיעה היתה כדאית, והיו צדיקים שמן הראוי היה ללכת אליהם ברגל פרסאות רבות כדי לראותם' (העתקתי מספר 'רבינו הקדוש משינאווא ח"א עמ' ל"ו), ובספר הנ"ל הוקדש פרק שלם על ביקוריו של מרן משינאווא בחצרות הקודש.

הרב הקדוש (הייליגע"ר בלע"ז)
גם אני חפשתי עתה במראה מקום שציינת בספר 'רבינו הקדוש משינאווא ושם בעמ' קכ"ח כתוב 'בשיחותיו היה מזכיר את הרבי בשם 'דער הייליגער טשארטקובער', ודיבר עליו בהערכה כה רבה, עד ששלשה מתלמידיו בשמעם את דברי רבינו נסעו לטשורטקוב להכיר את הרבי ולהתברך על ידו, והם הגה"צ ר' חיים צבי טייטלבוים מסיגוט, רבי חיים אלעזר שפירא ממונקאטש, ורבי יחזקאל פאנעט מדעעש' ע"כ.
האחרון הוא הוספה למ"ש כאן אחד מן הכותבים שלא היה כי אם שנים העצי חיים מסיגוט, והמנח"א, וכאן נתוסף עוד הה"ק מדעש
והנה מה שכתבת מספר הנ"ל שהביקור היה עוד קודם המחלוקת, לא ציינת דברי המו"ל הרב פרנקל בהערה מספר 47, בשם ספר ארזי הלבנון עמ' מ"ח שמטיל בזה ספיקות, בגלל השינוי של הגילים בין אלו שני הצדיקים עיי"ש שנוטה יותר שזה היה בזמן מאוחר.
הגירסא שלי בסיפור הביקור לקחתי מספר 'מגדולי התורה והחסידות' אבל נוטה אני יותר לנוסח הכתוב בספר 'רבינו הקדוש משינאווא שציינת, נ"ל יותר מדויק, והרשות לכל אחד לחלוק

איצטער קוק איך אין ספר 'י"ג אורות' פון הה"ק מפשעווארסק [יאשליסק, ביד"ץ..] זצוק"ל
זעה איך דארט (מערכת שינאווא פרק ב' עמ' קז) ווי ר' יאנקעלע זי"ע פארציילט אז דער באזוך איז געווען ווען דער הייליגער טשארטקובער האט נאך געוואוינט אין פאטיק, דהיינו עוד קודם שנת תרכ"ה שנסע לטשארטקוב, ובטלה דעתי לדעתו הק' שכידוע היה מן הדייקנים הגדולים בסיפור מעשיות (ועיי"ש הוספה להסיפור שהה"ק משינאווא השעין עצמו על השולחן ולא הניח לטלטל הנרות)

ב''ה
הביקור של המנח''א הי' בשנת תרנ''ט או תרס''א ע''פ הרח''ש מזליזשא-סטריזשאוו

ב''ה
יהי כן...... ממתי העצי-חיים נימנה מתלמידיו של השינעווער רב ...?
אני לא כתבתי אודות הסיפור עם הלעכט ....כידוע המחלוקה הידועה התחילה בשנת תרכ''ח
ובקיץ הראשון אחר פטירת הרה''ק מצאנז נסע הסבא קדישא משינאווא זי''ע לטשארטקאוו .

שינאווער רב האט אנגעווינשען פארן עצ"ח ביי די חתונה 'עטץ זאלטס ענק אינאיינעם עלטערן', וידוע הסיפור אחר פטירת העצ"ח בכתה הרבנית ווי איז די הבטחה פון פעטער, ואכן כן היה שנפטרה כמה חדשים אחר פטירת בעלה.
בכל אופן, יאך האב אייך געגעבן אן אדרעס, דער ספר רבינו הקדוש משינאווא,
ווידער וועגן דעם דאטום פון שינאווער רב'ס באזוך אין טשארטקוב, אייער מקור איז פון כ"ק מרן אדמו"ר מפשעווארסק שליט"א, האב איך אנגעצייכנט צום י"ג אורות אז דאס איז געווען פריער, וכי יפה כח הבן מכח האב?

ב''ה
וכי זה סתירה .......וכי הסבא קדישא לא הי' יכול להיות פעמיים ...אך מה שאני הדגשתי הוא שהי'
אחר המחלוקה בשנת האבל אחר אביו הקדוש.
ולמה לך לעשות מחלוקת סתם ככה בין אב לבנו .''לא יהי' כן'' במקומינו .
וזה שהי' על החתונה וברכתו ידוע .ושמעתי זאת כמה פעמים מבנו אך אעפ''כ הוא לא הי' ''תלמידו''.

נו, כל המברר מקחו של צדיק כאילו קיים עשרת הדברות, כך איתא במדרש,

אגב, הרי העצ"ח 'נולד' בשנת תר"מ, שנים רבות אחר המחלוקת, ולא היה יותר מבן תשע עשרה שנה בהסתלקות מרן הק' משינאווע זי"ע, ונניח ששמע ממנו בעת בחרותו ונסע בימי אברכותו או יותר, עכ"פ זה היה כבר אחר המחלוקת

סך הכל נפטר הרה"ק מ'טשארטקאוו כארבעה שנים אחרי הרה"ק מ'שינאווא.