אידישע וועלט פארומס

יידישיסט האט געשריבן: (דרך אגב איז דער תרגום אויף תנ"ך נישט פון אונקלוס, אונקלוס האט נאר געשריבן על התורה. דער תרגום אויף תנ"ך איז מיוחס צו יונתן בן עוזיאל, עס איז אבער דא דערויף א גאנצער משא-ומתן צווישן פארשידענע גדולים צו ס'איז מעגליך אדער נישט)

הרב יידישיסט,
לויט וויא איך ווייס, איז דער משא-מתן נאר וועגען דער תרגום יונתן אויף חומש, נישט אויף נ"ך.
און איך האב דערמאנט און אן אנדערע אשכול אז די ראשונים ברענגען נישט דער תרגום יונתן אויף חומש.
אויף נביאים איז נישט דא קיין דיון.
אויף כתובים, קען אפשר יא זיין א דיון ווייל פון די גמרא אהנפאנג מגילה איז משמע אז אויף כתובים האט מען פון הימל נישט געלאזט אז יונתן בן עוזיאל זאל שרייבען תרגום.

הרב שמחה האט געשריבן: לויט וויא איך ווייס, איז דער משא-מתן נאר וועגען דער תרגום יונתן אויף חומש, נישט אויף נ"ך

יעדענפאל איז קלאר אז אונקלוס האט זיכער נישט געשריבן אויף נ"ך (עכ"פ וואס איז ביי אונז בנמצא). מיר האט זיך געדאכט אז אויך אויף דעם ענין צו 'איז פון יונתן בן עוזיאל איז דא א דין-ודברים, קען זיין איך בין מיך טועה. אבער אויב עס איז פון יונתן בן עוזיאל מוז עכ"פ זיין אז עס זענען אריינגעלייגט געווארן שינויים דורך געוויסע סופרים שפעטער, ווייל עס זענען פארהאן עטליכע אומות וואס זענען נאך נישט געווען אין זיינע צייטן און זיי ווערן דערמאנט אינעם תרגום (צ.ב. די אונגארישע, און דאכט זיך אז אויך די טערקישע ווערן דערמאנט - וואס זיי האבן נאך דאן נישט עקזיסטירט מיט דעם נאמען).

יידישיסט האט געשריבן:

הרב שמחה האט געשריבן: לויט וויא איך ווייס, איז דער משא-מתן נאר וועגען דער תרגום יונתן אויף חומש, נישט אויף נ"ך

יעדענפאל איז קלאר אז אונקלוס האט זיכער נישט געשריבן אויף נ"ך (עכ"פ וואס איז ביי אונז בנמצא). מיר האט זיך געדאכט אז אויך אויף דעם ענין צו 'איז פון יונתן בן עוזיאל איז דא א דין-ודברים, קען זיין איך בין מיך טועה. אבער אויב עס איז פון יונתן בן עוזיאל מוז עכ"פ זיין אז עס זענען אריינגעלייגט געווארן שינויים דורך געוויסע סופרים שפעטער, ווייל עס זענען פארהאן עטליכע אומות וואס זענען נאך נישט געווען אין זיינע צייטן און זיי ווערן דערמאנט אינעם תרגום (צ.ב. די אונגארישע, און דאכט זיך אז אויך די טערקישע ווערן דערמאנט - וואס זיי האבן נאך דאן נישט עקזיסטירט מיט דעם נאמען).

עס איז געווען א גרייז וואס איך האב געשריבן "אונקלוס" אנשטאט "יונתן". דאס איז אבער א מפורש'ע גמרא מגילה ג. אז תרגום של נביאים יונתן בן עוזיאל אמרו מפי חגי זכריה ומלאכי. און דאס וואס דו שרייבסט אז די פעלקער זענען נאכנישט געווען איז נישט קיין קשיא, ווייל די תורה רעדט אויך על שם העתיד.

scy4851 האט געשריבן:

יידישיסט האט געשריבן: (דרך אגב איז דער תרגום אויף תנ"ך נישט פון אונקלוס, אונקלוס האט נאר געשריבן על התורה. דער תרגום אויף תנ"ך איז מיוחס צו יונתן בן עוזיאל, עס איז אבער דא דערויף א גאנצער משא-ומתן צווישן פארשידענע גדולים צו ס'איז מעגליך אדער נישט)

הרב יידישיסט,
לויט וויא איך ווייס, איז דער משא-מתן נאר וועגען דער תרגום יונתן אויף חומש, נישט אויף נ"ך.
און איך האב דערמאנט און אן אנדערע אשכול אז די ראשונים ברענגען נישט דער תרגום יונתן אויף חומש.
אויף נביאים איז נישט דא קיין דיון.
אויף כתובים, קען אפשר יא זיין א דיון ווייל פון די גמרא אהנפאנג מגילה איז משמע אז אויף כתובים האט מען פון הימל נישט געלאזט אז יונתן בן עוזיאל זאל שרייבען תרגום.

א שיינער בירור איבער די תרגומים: פון ספר מתורגמן [דער חת"ס און א בריעוו צו די ממשלה שרייבט אז דאס לערנט מען אין זיין ישיבה אלס דקדוק ולשון] פון ר' אליהו בחור, אינטערעסאנט אז ער האט נישט געוואוסט פונעם תרגום יונתן אויף תורה.

הרב אידישיסט, דאס פלאץ וואו דער תרגום דערמאנט די אינגארישע איז אין תהלים פ''ג אויפן פסוק ''מואב והגרים''[פסוק ז'] וואס דער תרגום זאגט ''והונגראי'', דאס איז דאך כתובים וואס איז זיכער נישט פון יונתן אזוי ווי די הייליגע חז''ל זאגן.

farshlufen האט געשריבן:א שיינער בירור איבער די תרגומים: פון ספר מתורגמן [דער חת"ס און א בריעוו צו די ממשלה שרייבט אז דאס לערנט מען אין זיין ישיבה אלס דקדוק ולשון] פון ר' אליהו בחור, אינטערעסאנט אז ער האט נישט געוואוסט פונעם תרגום יונתן אויף תורה.

רב פארשלאפען,
ממש וואס איך האב געשריבען,
וועגען די ראשונים, נישט ברענגען דעם יונתן אויף תורה.

הרב פארשלאפן שרייבט:
הרב אידישיסט, דאס פלאץ וואו דער תרגום דערמאנט די אינגארישע איז אין תהלים פ''ג אויפן פסוק ''מואב והגרים''[פסוק ז'] וואס דער תרגום זאגט ''והונגראי'', דאס איז דאך כתובים וואס איז זיכער נישט פון יונתן אזוי ווי די הייליגע חז''ל זאגן.

זייער שיין, איך האב נישט געקלערט דערפון.

עס טויג נישט אז אזא וויכטיגער אשכול האט זיך אפגעשטעלט, מען מוז עס אויפלעבן.

מיר רעדן דא וועגן די מחברים פון די תרגומים, צו קען איינער קלארמאכן אויף וועלכער שפראך אונקלוס האט געשריבן זיין תרגום

זעה אין ירושלמי מס' מגילה פ"א ה"ט (דארט רעדט זיך פיל וועגן שפראך/שריפט א פליכט פאר יעדן מיטגלידער אין דעם שפראך-פארום דאס אפצולערנען גרינטליך), די גמרא דארט באציט זיך צו דער משנה ווי עס איז געשטאנען "אין בין ספרים לתפילין ומזוזות, אלא שהספרים נכתבים בכל לשון ותפילין ומזוזות אינן נכתבות אלא אשורית, רשב"ג אומר אף בספרים לא התירו שיכתבו אלא יוונית". אויף דעם זאגט די גמרא "תני רבן שמעון בן גמליאל אומר אף בספרים לא התירו שיכתבו אלא יונית, - בדקו ומצאו שאין התורה יכולה להיתרגם כל צורכה אלא יוונית (דער "קרבן העדה" איז מפרש: כלומר, לכך התירו יוונית לפי שבדקו ומצאו שאין כל לשון מסוגל לפרש כל דברי תורה אלא לשון יוונית), בורגני אחד בידא להם ארמית מתוך יוונית, - טייטשט דער "קרבן העדה": בורגני - איש אחד שפל אנשים וכו', בידא. - [כמו "החודש אשר בדא מלבו"] ארמית מתוך יוונית. נמצא שאף לרשב"ג מותר לכתוב ארמית.

רבי ירמיה בשם רבי חייה בר בא: תירגם עקילס הגר התורה לפני רבי אליעזר ולפני רבי יהושע וקילסו אותו ואמרו לו יפיפית מבני אדם. איז מבאר דער "קרבן העדה": תרגם עקילס הגר - הוא תרגום אונקלוס. יפיפית מבני אדם - שזהו הלשון היפה של בני אדם ועליה קאמר קרא יפה אלקים ליפת - שיפיפותו של יפה באהלי שם.

יעצט קודם איז וויכטיג צו וויסן אז דער תרגום פון א גר מיט'ן נאמען "עקילס" איז א באקאנטער תרגום אויף יווניש, זיינע ווערטער ווערן אפילו געברענגט אין מדרש (איך וועל עס שפעטער ציטירן). ווי עס ווייזט אויס פון דער גמרא (לויט'ן פירוש פונעם "קרבן העדה" איז עקילס גאר דער זעלבער ווי אונקלוס, און ער האט גאר געשריבן אויף יווניש, נאר עפעס א "בורגני" (א פשוטער מענטש) האט עס איבערגעזעצט אויף אראמיש.

פון דעם לינק וואס הרב מיללער האט פריער צוגעברענגט פון דעם ספר "מתורגמן" איז משמע אז דער מחבר האט געהאלטן אלס פשטות אז די זענען צוויי באזונדערע מתרגמים. אלזא, פון דער גמרא איז נישט אזוי פשוט אז עס איז טאקע א צווייטער. צו איז טאקע לויט דעם אונזער "תרגום אונקלוס" דער איבערזעצונג פון יענעם "בורגני"?

תרגום אויף רות האט עפעס פקפוקים אז א צדוקי האט עס מחבר געווען, אזוי ברענגט מען בשם די חת"ס אז ער האט אזא חשד.

scy4851 האט געשריבן:וועגען די ראשונים, נישט ברענגען דעם יונתן אויף תורה.

לעצטענס געליינט אז ר' מנחם ריקאנטי איז דער סאמע ערשטער ווער עס דערמאנט תרגום יונתן על התורה. ער האט געלעבט איין דור נאכען רמב"ן

איך האב א מאל געזען ערגעץ וואו אין איינע פון די וועבזייטן דער ספר פון תרגום יהואש אויף תנ"ך, און איך געדענק נישט וואו.
צי עמעצער ווייס וואו איז דאס

דאכט זיך מיר אז עס איז געווען דא אין דער אידישער וועלט א לינק צו דעם וועבזייט.

וועגן דעם תרגום יהואש מיינט איר מסתמא דעם פאלגנדן לינק:
http://www.archive.org/details/national ... bookcenter

און איבער די נושא וואס דער אשכול שמועסט, דאכט זיך אז עס איז דא פון מהר"ץ חיות (הוא וספריו זענען ווערט אן אשכול לעצמו) א גאנצן חיבור איבער די תרגומי התנ"ך ומחבריהם.

ר' ליפשיץ

יישר כח

דאס וואס איך האב געמיינט.

דער חיבור פונעם מהר"ץ חיות אגרת בקרת איבער תרגומים ומדרשים.

אגב, פאר אוהבי היסטורי' איז נאכן ליינען דעם חיבור גאר אינטערסאנט א בליק צו טאן אין די הקדמה פון זיין חיבור אמרי בינה.

אה, די חיבורים פונעם מהר"צ חיות און פון זיין אישיות זעלבסט, פארלאנגט אן אשכול פאר זיך, דער סעט 'כל כתבי מהר"צ חיות' זענען פון די ספרים וואס איך נעם אלס אין די האנט אזעלכע צייטן ווי; ווען איך ווארט אויף מיין חברותא, אדער שבת נאכמיטאג ווען א שטיקל גמרא איז מיר שווער צוזאמען מיט די סעודה-קרעמפן אד"ג.

די ספרים זענען זייער אינטערעסאנט און בע'טעמ'ט צו לערנען, אין חתם סופר איז דא עטליכע תשובות צום מהר"צ חיות, לויט ווי איך געדענק.

ער איז געווען אביסל א קאנטערווערסיאלער פיגור.

איך האב קיין מאל נישט געלערענט אין די ספרים פון מהרי"ץ חיות, נאר איך געדענק אז ווען איך פלעג לערנען אין ישיבה , אין כולל, גמרא, איך פלעג אלעמאל אריינקוקן אין מהרי"ץ חיות און רש"ש. איך האב געהאט ליב זייערע איינפאלן און געדאנקען.

אלעקסיי האט געשריבן:תרגום אויף רות האט עפעס פקפוקים אז א צדוקי האט עס מחבר געווען, אזוי ברענגט מען בשם די חת"ס אז ער האט אזא חשד.

אלעקסיי;

אפשר צייגסטו א מראה מקום צום חת"ס אדער אנדערע, ווייל איך לערן יעצט מגילת רות און איך פאסמאקעווע מיך מיט דעם תרגום, יעצט נעמסטו מיר אוועק דעם גאנצן אפעטיט...

israel האט געשריבן:איך האב א מאל געזען ערגעץ וואו אין איינע פון די וועבזייטן דער ספר פון תרגום יהואש אויף תנ"ך, און איך געדענק נישט וואו.
צי עמעצער ווייס וואו איז דאס?

דאכט זיך מיר אז עס איז געווען דא אין דער אידישער וועלט א לינק צו דעם וועבזייט.

ליינענדיג י.ד. אייזנשטיינ'ס אוצר זכרונותי איז מיר זעהר געפאלן זיין אפהאנדלונג איבער דעם שלמה בויגארטן אין זיין 'תרגום יהואש', ער מאכט ליצי-ליצנות פון זיין עם-הארצות און באבע-טייטשען (טייטען זאל ער געטייט ווערן האבן מיינע באבע-רבי'ס אויך געטייטשט..) און בכלל אויף דעם גאנצען עסק.

איך ברענג עס ככתבו וכלשונו.

תרגום אונקלוס כהלכתו - מאמר בבית אהרן וישראל:
http://www.hebrewbooks.org/pdfpager.asp ... &pgnum=149

מיללער האט געשריבן:ליינענדיג י.ד. אייזנשטיינ'ס אוצר זכרונותי איז מיר זעהר געפאלן זיין אפהאנדלונג איבער דעם שלמה בויגארטן אין זיין 'תרגום יהואש', ער מאכט ליצי-ליצנות פון זיין עם-הארצות און באבע-טייטשען (טייטען זאל ער געטייט ווערן האבן מיינע באבע-רבי'ס אויך געטייטשט..) און בכלל אויף דעם גאנצען עסק.

איך ברענג עס ככתבו וכלשונו.

מיט דעם אויספיר פון זיין אפהאנדלונג בין איך נישט מסכים, עס איז נישט ריכטיג צו מאכן אן איבערטייטש פאר פושעים וואס האלטן נישט ביים לערנען, בפרט אויב דער איבערטייטש האלט נישט אויס, קען עס אריינגיין אינם כלל פון למשמאילים בה סמא דמותא ח"ו.

scy4851 האט געשריבן:

scy4851 האט געשריבן:וועגען די ראשונים, נישט ברענגען דעם יונתן אויף תורה.

לעצטענס געליינט אז ר' מנחם ריקאנטי איז דער סאמע ערשטער ווער עס דערמאנט תרגום יונתן על התורה. ער האט געלעבט איין דור נאכען רמב"ן

און א בריוו פון פרי מגדים (היינט איז זיין יום הילולא) שרייבט ער אזוי

יונתן. ירושלמי. ר״ל תרגום יונתן בן עוזיאל, ותרגום ירושלמי. הנה במתורגמן בהקדמה כתב, יונתן תרגם נביאים ולא כתובים, ירושלמי — על כתובים, אונקלוס — התורה. ויונתן לא מצאנו על התורה. והר״מ מריקאנטי פ׳ מצורע כתב שיונתן תרגם על התורה ושלח צפור החי׳ ויפטר ית צפרא חייתא יע״ש, והנה לפנינו חומשים עם תרנום יונתן ופ׳ מצורע כתב כך ויפטר וכו'. ופסוק אחיך רועים בשכם, הרשב״ם בשם ר׳ יוסף קרא מקום סכנה, והוא ביונתן שלפנינו.
ותמי׳ לי שלא היו' יודעים הראשונים מזה.

עיין שבת קט"ו ע"א תוספות ד"ה ובידו.

http://www.hebrewbooks.org/shas.aspx?me ... format=pdf