אידישע וועלט פארומס

איך לייג דא ארויף וויאזוי סאיז באשריבן געווארן ביידע שבועות'ער אין צאנז פון א איד וואס איז נאך אין די אינגע יארן געווען אין צאנז
(שכוח גדול רב מיללער פאר די הילף)

מורא'דיג!
איך זיץ דא אין איך ליין דאס און די אויגען ווערען פול מיט טרערען...

שכוח ר' יאסל שלי שלך!

דאס גאנצע ביכל איז כדאי צו ליייענען ווי איינער באשרייבט פירסט הענד דעם צאנזער רב, איך וועל בל"נ שטעלו א לינק ביינאונז אין אוצר דערצו, סטעי טונד.

אין דא פונעם אנדערען שבועות

2.

שכוח יסעל : עס איז זייער אינטערסאנט , מיללער זאג נאר ווען און ווי די גייסט ארויף לייגען די לינק

שוין געלייגט, קוק אין אצר הספרים.

ישר כח ביסט מיך מחיה

איך האב פאר עטליכע יאר צירוק געהאט דעם גאנצען בוך אין מיין באזיץ און כ'האב עס דורך געלעזט עטליכע מאל ער איז זייער א רייכע שרייבער

דרך אגב אין דעם בוך דערציילט ער באריכות די צאנזער צד פון די ריזענער מלחמה (די ריזענע צד האב איך געזעהן שוין לאנג צוריק און א בוך כ'בין כמעט זיכער אז סהאט געהייסן דער מלכות'דיגע הויף עפעס אזוי)

איך האב דעם בוך דורכגעלייענט אלס בחור. "דער סאנצער צדיק" איז א עכט אינסייד בליק אין צאנז.
דאן האט מיר מיין מגיד שיעור געזאגט אז אפילו דער ראקער איז ווארשיינליך נישט קיין ערליכער. ער שרייבט אליין איבער זיין צידקות אינעם בוך. אבער יש על מי לסמוך, דער סאטמאר רבי זי"ע האט אמאל דורך געלייענט דעם ביכעל מדעקעל לדעקעל. קען דאס איינער מברר זיין? ווי איך ווייס איז דער בוך א ליקוט פון די באשרייבונגען זיינע אין א וואכען דזשורנאל

ער שרייבט היפש משכילישע זאכען אויך, ער לאכט פון אלע רבי'ס אויסער די סאנזער צדיק, א שטייגער ווי רבי ר' ברוך'ל מאכט ער שפאס. און אפילו פון שינאווא רב מאכט ער שפאס איבער די היתר מכירה, כידוע פאר ווער עס האט שוין אדורכגעליינט דו בוך מדאשקע למאשקע

אלעקסיי, גערעכט!

און אויכעט ליינענדיג דעם ביכל קען איך מיך נישט אויס וויא דער שרייבער טיילט אפ ווער איז א חסיד און זיינע אויגען און ווער איז א מתנגד.

אבער למעשה, איך האב שטארק הנאה געהאט!

נאטורליך האט געשריבן:איך האב דעם בוך דורכגעלייענט אלס בחור. "דער סאנצער צדיק" איז א עכט אינסייד בליק אין צאנז.
דאן האט מיר מיין מגיד שיעור געזאגט אז אפילו דער ראקער איז ווארשיינליך נישט קיין ערליכער. ער שרייבט אליין איבער זיין צידקות אינעם בוך. אבער יש על מי לסמוך, דער סאטמאר רבי זי"ע האט אמאל דורך געלייענט דעם ביכעל מדעקעל לדעקעל. קען דאס איינער מברר זיין? ווי איך ווייס איז דער בוך א ליקוט פון די באשרייבונגען זיינע אין א וואכען דזשורנאל

פון ווי נעמסטי אזא מעשה אז דער רבי האט עס דורעכגעליינט??
ווי ווייט זיין ערליכקייט גייט ווייס איך נישט ער האט דארט די מעשה וואס ער האט געהאט מיטן שינאווער רב וועגן התיר מכירה וואס איז משמע אז א גרויסער צדיק איז ער נישט געווען
ווידער זיין פאטער שרייבט ער איז געווען דער שרייבער פון הייליגען צאנזער רב ער לייגט עס אראפ ווי ציקאכט דער הייליגער רב איז געווען בשעת'ן שרייבען
אויכעט שרייבט ער וואס ער האט אליין ציגעזען בשעת דער הייליגער רב האט געטיילט צדקה ווי מהאט עם
געשלעפט ביי די זייטן אין ער האט זיך געבעטען אז ער האט מער נישט.

בקיצור, דער ראקער איז געווען סתם א פרייער איד, וואס האט אפגעשריבען זיינע געפילען סתם ווי מקוה נייעסלעך, בערך ווי דעים ספר עולמו של אבא, מיט איין חילוק אז דער עולמו של אבא איז געווען אן ערליכער, און זיך געדרייט צווישען ערליכע אידען, שרייבט ער אפ חידו"ת, שיינע שמועסן, אינטערסאנטע פאליטיק, אלעס אויף א תורה'דיגען שטייגער, און משא"כ דער ראקער שרייבט עס אפ אויף אן פרייען צוגאנג.

פאר איין זאך איז עס גאר אינטערסאנט, לגבי דעים היסטארישען שטאנדפונקט, הגם נישט אלעס קען מען גלויבען, פונקט ווי נישט אלעס אין עולמו של אבא קען מען גלויבען, און נישט אלעס מקוה נייעס קען מען גלויבען. וואס איך קען יא גלויבען, אז אזוי האט מען דאן געשמועסט אין די מקוואות און אין קרעטשמעס.

אלעקסיי האט געשריבן:..אז אזוי האט מען דאן געשמועסט אין די מקוואות און אין קרעטשמעס.

וואס זאגסטו?? קרעטשמעס??????
עס איז דא נאך???
די גייסט פעטראנייזען די קאמפעטישען??

איך רעד נאך פון אמאל, ווען קרעטשמע האט נאך געהייסען שטותים

אלעקסיי האט געשריבן:בקיצור, דער ראקער איז געווען סתם א פרייער איד, וואס האט אפגעשריבען זיינע געפילען סתם ווי מקוה נייעסלעך, בערך ווי דעים ספר עולמו של אבא, מיט איין חילוק אז דער עולמו של אבא איז געווען אן ערליכער, און זיך געדרייט צווישען ערליכע אידען, שרייבט ער אפ חידו"ת, שיינע שמועסן, אינטערסאנטע פאליטיק, אלעס אויף א תורה'דיגען שטייגער, און משא"כ דער ראקער שרייבט עס אפ אויף אן פרייען צוגאנג.

פאר איין זאך איז עס גאר אינטערסאנט, לגבי דעים היסטארישען שטאנדפונקט, הגם נישט אלעס קען מען גלויבען, פונקט ווי נישט אלעס אין עולמו של אבא קען מען גלויבען, און נישט אלעס מקוה נייעס קען מען גלויבען. וואס איך קען יא גלויבען, אז אזוי האט מען דאן געשמועסט אין די מקוואות און אין קרעטשמעס.

א פרייער איד מיז נישט זיין, אבער זיכער נישט פונעם היימישן חסידיש'ן עלעמענט.
אויכעט איז עס נישט דומה צום עולמו של אבא דער ראקער פאטער איז געווען אן אינסיידער ביים הייליגען רב.

מיטן 2טן נקודה ביסטו גערעכט, אבער די 1טע נישט. איינער וואס איז מחלל שבת, איז ביי מיר א פרייער איד (לויט ווי איך געדענק פון ליינען דעים בוך פאר 5-10 יאר צוריק, דארף דארט שטיין אז ער איז געווען א ריכטיגע מחלל שבת, נאר ער האט זיך געשעמט צו זאגען אזוי פארן שינאוויא רב, האט ער געענטפערט אז ער האט א היתר מכירה, און למעשה האט ער דאס אויך נישט געהאט.)

דאס פאלגענדע האב איך געפונען אינעם ספר יזכור פון צאנז, ווי א יליד צאנז רעכנט אויס די בתי מדרשים אין צאנז פאר די קריג מיט זייערע מתפללים, די ציפערן און דעטאלן זענען גאר אינטערעסענט.

אז מ'גייט היינט צוטאגס אויף צאנז איז נישט משיג צו זיין וואס די רשעים ארורים האבן געטאן מיט אונז, ממש שועלים הלכו בה, יודע בגוים לעינינו נקמ דם עבדיך השפוך.

עטליכע אנקעדאטן:
1) א קיימ"ל פון 2,200 ערליכע אידן שומתומ"צ
2) עטליכע בתי מדרשים משושלת צאנז אליינס (גריבוב, חסידים, דברי חיים, שינאווא,)
3) א וואכן-ביהמ"ד מיט מנינים ביז 11 אזייגער
4) צענדליגע רבנים ורביים מגדולי היחס אינעם זעלבן שטאט, טיילמאל אינעם זעלבן ביהמ"ד.

ומעת חסרנו כל אלה.

זייער שיין מיללער.
האסט אן אנונג צי 2200 מיינט ראשי בית אב אדער נפשות?
אינטערסאט איך האב טאקע לעצטענס געהערט אז ר' משה'לע איז געקומן וואינען קיין צאנז מכוח זיין פאטער'ס תביעה.

יאסל, פון זיינע ווערטער איז עפעס אויך משמע "ער האט געהאט פרעטענציעס (פאטענטשאלס?) אויפן צאנזער כסא הרבנות", האסט באמערקט אז ער רעכנט אויס די 'קלאגסבאלד' משפחה פון די שינאווער חסידים אין צאנז? דאס איז אונזער ר' חני'ס זיידע מן-הסתם.

פאלגענד איז א 'פראנט פעידש' פון א אידישע צייטונג אין צאנז בשנת תר"ע, ווי זיי באשרייבן דעם דברי חיים למלאות 34 יאר פון זיין הסתלקות., מיט א בילד פונעם אוהל אין צאנז.

עפעס אן ענגלענדער איז אויך יעצט אוועק, וואס איז געווען א קאלשיצער חסיד פון דערהיים.

יאסל האט געשריבן:עפעס אן ענגלענדער איז אויך יעצט אוועק, וואס איז געווען א קאלשיצער חסיד פון דערהיים.

אהרן ברוך ענגלענדער פון בארא פארק?

דענק נישט

איך ווייס אז ער מיט זיין ברודער ר' משה ע"ה (און דאכצעך אז ר' עליש איז אויך פון דער משפחה) שטאמען פון קאלישיצער חסידים, מיין טאטע איז געווען נאנט מיט אים.