על הספר גליא רזיא ומחברו
פארעפענטליכט: דינסטאג נובמבר 27, 2007 11:08 am
ברשות כל הקהל הקודש, וויל איך אפטיילן דעם רייכן היסטאריע חלק פונעם פרשת ויצא אשכול, וועלכע באהאנדלט דעם ספר הקבלה "גליא רזיא", בראש פון די תרי צנתרי דדהבא מרבני קהלתינו וחברי הביד"ץ ה"ה כ"ק אדמו"ר בני היכלא שליט"א ומשנהו בדומה לו כבוד הגאב"ד ר' זרח פפר שליט"א.
[מנהלים, אם יש את נפשכם ביטע אפמעקן די אריבערגעפירטע תגובות פונעם אריגינעלען פלאץ, ולא אמרי רבנן בכפילא]
מגלגלין זכות ע"י מיללער, כבוד הרב מסקרנטן שליט"א האט אריינגעפירט אונעם שמועס אראפברענגנדיג פונעם חנוכת התורה אין די ליקוטים בשם דעם אויבנדעמאנטן ספר דברים כדרבונות בנוגע דעם לשון ארמי אין די תוה"ק. (עי' בחדר מידי שבת בשבתו, אשכול פר' ויצא באריכת הענין)
דא האט זיך דער סקרענטאנער רב געוואנדן צום רבי'ן זזגא"ש ער זאל מברר זיין כשמלה דעם ספר ומחברו וז"ל:
דער רבי האט זיך נישט געפוילט און ברוב בקיאותו גענטפערט:
דאן איז דער רב ר' זרח געקומען ושדא ביה נרגא:
דער רבי האט מרגיש געווען אז דער רב רעדט נישט סתם דברים של מה בכך, האט ער ברוב ענוותנותו מגיב געווען:
דער רב מאכט דאס אלעס אוועק:
דער רבי איז מסביר בעסער זיינע רייד:
הגה"צ דער רב קווענקלט אין בעט מער אינפארמאציע:
דער רבי איז מבטיח:
דער רב גיבט מראי מקומות:
[דער רב'ס הסכמה צום אשכול בדרך אגב:]
[align=center]אין שמחה כהתרת הספיקות, דער רבי ווערט קלאר אונעם ענין:[/align]
[מנהלים, אם יש את נפשכם ביטע אפמעקן די אריבערגעפירטע תגובות פונעם אריגינעלען פלאץ, ולא אמרי רבנן בכפילא]
מגלגלין זכות ע"י מיללער, כבוד הרב מסקרנטן שליט"א האט אריינגעפירט אונעם שמועס אראפברענגנדיג פונעם חנוכת התורה אין די ליקוטים בשם דעם אויבנדעמאנטן ספר דברים כדרבונות בנוגע דעם לשון ארמי אין די תוה"ק. (עי' בחדר מידי שבת בשבתו, אשכול פר' ויצא באריכת הענין)
דא האט זיך דער סקרענטאנער רב געוואנדן צום רבי'ן זזגא"ש ער זאל מברר זיין כשמלה דעם ספר ומחברו וז"ל:
אז איך האב שוין דעם רבי'ן דא, ווער איז דער מחבר פונעם ספר 'גליא רזיא' הנ"ל בספר חנוכת התורה?
דער רבי האט זיך נישט געפוילט און ברוב בקיאותו גענטפערט:
גלי' רזי' איז א קבלה ספר, פון איינע פון די תלמידי האר"י, מ'ווייסט נישט ווער ס'האט עס געמאכט פונקטליך, פארשטייט זיך אז די חוקרים זאגן שוין זייערע דמיונות זה בכה וזה בכה, געוויסע טייטלן אויף א מקובל ר' אברהם הלוי אז ער זאל דאס האבן פארפאסט.
דאן איז דער רב ר' זרח געקומען ושדא ביה נרגא:
אבער איבערן גליא רזיא אתמהה. ווייל דער קבלה ספר פון וואס רבינו הגדול האט דא צוגעברענגט, איז הערשט געדרוקט געווארן תקע"ב. און ס'הייסט נישט גליא רזיא, נאר גליא רזא (אן א יו"ד). (כ'מיין אז דער באר מים חיים שרייבט דארט די הקדמה צום ספר). גליא רזיא איז אויך א קבלה ספר, אבער דער מחבר דארט הייסט זאנוויל סאמטינג. אויך געדריקט ערגעץ אין די צווייטע העלפט פון די ת"ק יארן.
אלנספאל, אזוי צי אזוי, ווי האט דער חנוכת התורה, דער רבי העשיל, געזען דעם גלי' רזא? אפשר בכת"י?
אה, יא, כ'זעה שוין, דער תי' איז טאקע בכת"י. ווייל דער סדר הדורות דערמאנט אים טאקע בלויז אלס כת"י. און לכאורה די ציטאטן דערפון מקורם בספר נובלות חכמה (חלק מספר 'אילם') פונעם יש"ר מקנדיאה. (אגב, א פלא, דער חיד"א בשם הגדולים דערמאנט אים אינגאנצן נישט.)
דער רבי האט מרגיש געווען אז דער רב רעדט נישט סתם דברים של מה בכך, האט ער ברוב ענוותנותו מגיב געווען:
ר' זארעך, דו מאכסט מיר דארפן נאכקוקן בעסער.
אבער מאנוסקריפטן אין קבלה איז געווען א גאנגבארע זאך, אין די גאנצע וועלט, בפרט אין ארצות אשכנז, בעת ווען אנדערע ספרים זענען געדרוקט געווארן אין די טויזענטער, זענען קבלה ספרים און סידורים איבערגעשריבן געווארן הונדערטער מאל, מיד ליד, סיי בעפארן דרוק און סיי דערנאך.
די סיבה איז פשוט, ווייל לאו כל מוחא סביל דא, פון איין זייט איז געווען דער חרם אין בראד אויף קבלה מעשית, און לימוד הקבלה אפילו דער זוהר פאר די פערציג.
אפילו אויפן דרוקן דעם זוהר האט זיך איבערגעדרייט א וועלט.
און עד היום הזה איז געבליבן א וועלט פון כת"י בקבלה, מ'דרוקט יעדן טאג, אהבת שלום, און שערי שמים, און אנדערע קבלה קאמפעניס, און איך רעד פון גרויסע ראשי המקובלים.
דער סידור האר"י איז אויך געווען הונדערטער יאר בכתב יד, און רוב סידורים האט זיך געדרוקט שפעט, דער אזוי היינט בארימטער סידור רש"ש וואס רוב מכוונים באנוצן דיך דערמיט, איז געדרוקט געווארן פארן ערשטן קריג, דאס ערשטע מאל, און די בעלזע מעשה אז מ'איז ארויס מיט בגדי שבת אנטקעגן דעם, איז געווען מיט א מאנוסקריפט
דער רב מאכט דאס אלעס אוועק:
וואס רעדסטו? דו האסט אן אנונג וויפיל ספרי קבלה זענען געדרוקט געווארן אין די שנות הש' והת' (פיפטין ענד סיקסטין'טנס סענטיורי) יארן. א וועלט. אין לשער. דער גרעסטער מארק פון דרוק איז דאן געווען אין אמסטרדאם, און א ים מיט קבלה ספרים (קבלת אשכנז והאר"י) איז ארויס פון דארט. אמת נישט ווי ספרי נגלה, אבער מאך עס נישט אזוי אוועק כלאחר יד
דער רבי איז מסביר בעסער זיינע רייד:
בכלל נישט אוועקגעמאכט זארעכ.... וויפיל ס'איז יא געדרוקט געווארן.
און איך זאג דיר נאכאמאל אז רובא דרובא ספרי קבלת הארי ותלמידיו וגוריו, וקבלת הרמ"ק ותלמידיו כהרמ"ע ודעימי', און פון מהרנ"ש און מהר"י צמח און פון ר"ח וויטאל וכו', זענען געדרוקט געווארן נאך די שנות הת'...
אזוי צי אזוי, איז אונזער נקודה געווען, צי ס'איז א וואונדער וויאזוי ער האט געזען א ספר קבלה בעפארן ערשטן דרוק. אויף דעם איז געקומען א תוספת הסבר אז ניין, ובגדול! שטימט?
הגה"צ דער רב קווענקלט אין בעט מער אינפארמאציע:
צי איך שטים? עממ... ווענד זיך וואו... דא אין דעם אשכול יא!
אגב, אויב פון כת"י, מוז נישט זיין אז דער חנוכת התורה מיינט טאקע דעם גליא רזא וואס ס'איז טאקע שפעטער געדרוקט געווארן. איבערהויפט ווען ס'קבלה און אין חנוה"ת דערמאנט ער געווענליך נישט די ענינים (נישט עננים...). שוין, דארף מען נאכקוקן.
האסט דעם געדרוקטן גליא רזא?
דער רבי איז מבטיח:
זה הדבר אשר דברתי לך, איך וועל מיך דארפן אפירקראצן און נאכקוקן דעם גאנצן נושא דא, פון דעם גליא רזיא, צי רזא, צי גלי, צוויי ספרים איין ספר, א דריטע גאר.. ווארט צו..
דער רב גיבט מראי מקומות:
די נושא איז קלאר. דער ספר הייסט גליא רזא, געדרוקט אין מוהאליב צום ערשטן מאל. דער סדר הדורות, וועלכער דערמאנט דעם כת"י, רופט אים גראדע יא אן גליא רזיא.
גליא רזיא, א געדרוקט ספר, איז אויך פאראן, גראדע אויך קבלה, אבער פון איינעם זאנוויל, געדרוקט אין פאריצק.
[דער רב'ס הסכמה צום אשכול בדרך אגב:]
און יא העיקר שכחתי, כ'שטים צו מיט מיללער. אריין אין ס'מעדרעש אריין, עפענען אן אשכול ווי מ'זאל באהאנדלען ספרים ומחבריהם.
[align=center]אין שמחה כהתרת הספיקות, דער רבי ווערט קלאר אונעם ענין:[/align]
ב"ה מ'איז שוין קלארער דערין עכ"פ.
דער ספר פון וואס מ'רעד מיר, איז טאקע גלי רזיא, און אויך גליא רזיא, און אויך גליא רזא, כולו אחד הוא, אין ספר אליינס וואס בא לידי שטייט טאקע די עטליכע נעמען דארט, און דער ווארט שטייט אויך דארט, און אזוי אויך די מעתיקים דערפון, ברענגען עס אראפ אין איינע פון די דריי נעמען.
און יא טאקע, דער הייליגער באר מים חיים שרייבט דארט די הקדמה, און ער האט עס טאקע געדרוקט אין זיין שטאט מאהלוב.
אויב רעדט מען נאר אמאל פון א ספר גליא צי גלי רזיא צי רזא, מיינט מען דעם ספר, דאס איז געווען יארן בכתב יד, און אלע גדולי עולם המקובלים ברענגען דאס כסדר, ווי באקאנט דער ילקוט ראובני האלט אין איין ברענגען, און דער גרויסער עת פקודה וואס מיר האבן פארפאסט וועגן תש"ס, וואס דער מקור איז א ילקוט ראובני איז אויך מובא בשמו.
אינטרעסאנט אז דער חיד"א אליינס ברענגט אראפ דעם אויבנדערמאנטן ווארט אין זיין הגדה שמחת הרגל, טאקע בשם גליא רזיא.
וועגן דעם אנדערן ספר וואס ר' ארעכ האט אריינגעווארפו דא, מאכנדיג א צומישעניש, פון אזא נאמען און אזא נאמען און צי מ'מיינט דעם צו יענעם.
במחילת כבודך, איך גלייב נישט אז איינער ברענגט ווען אימער אראפ פון דעם ספר עפעס, דער מחבר איז נישט געווען א קדמון מגורי האר"י וממגורשי ספרד, [אדער לויטן אלטן שיטה אז דער רוקח איז גאר דער מחבר], נאר א שפעטערער, און אומבאקאנט, און איך וועל אייך זאגן דעם אמת ווען נישט איר הייסט זרח, וואלט איך געזאגט אז דער ספר איז לא הי' ולא נברא בדפוס...
אבער כיון שיצא מפי זארעכ, חפשתי וחפשתי, און איך האב געטראפן א ספר מיט א ענליך נאמען, "גלא רזיא" מיט אן אל"ף אין ערשטן ווארט, אבער, קיינער אין די וועלט האט נישט אזא ספר, קיין איין לייברערי נישט, קיין איין קאפי דערפון אדער רשימה, אז איינער זאל דאס האבן, נאר וואס יא? דער פרידבערג אין ספר אוצר הספרים וואס איז באקאנט מיט פיל פיל גרייזן, און טעותים, ער ברענגט אראפ אזא ספר, געדרוקט אין פאריצק תקנ"ט פון איינעם א ערשטע נאמען זאנוויל עפעס? און נאך אים שרייבט אים נאך דער בית עקד, יתכן אז ס'איז כולו נשרף בשריפת הדפוס און ס'איז גארנישט געבליבן, אדרבה ערעב זארעכ, גיוו מי סאם אינפארמעישען היער.... האסט געזען דעם ספר ערגעץ?