אידישע וועלט פארומס

בעל קורא האט געשריבן:די גאנצע מקור אז עס יא ניתן מסיני איז דאכט זיך מלשון רש"י קידושין מט. (ולכאורה אין לפרש כוונתו לכגון יגר שהדותא).

יש לעורר על הנוסח הזה, די גאנצע מקור, כאילו עס איז עפעס א חיי אדם אדער א ערוך השולחן, רש"י איז גאר א גוטער מקור, עס איז א מחלוקת

זייער גוט, כ'האב ס"ה געמיינט אז עס איז נישט קיין מפורש'ע חז"ל.

ובעיקר, ווייל ווי עס זעהט אויס פון די לשונות הפוסקים איז דא אזא אנגענומענע זאך, און זיי קומען מסביר זיין אז עס מיינט נאר די שפראך, יגר שהדותא.
ואחר שכל המקור הוא בדברי רש"י הנ"ל, לכאורה כוונת הפוסקים שגם כוונת רש"י אינה לתרגום ממש. וזה צ"ע כי מאידך קשה לפרש כך בדבריו.

פשטות איז עס א גמ' מגילה
ותרגום של תורה, אונקלוס הגר אמרו? וכו' [אלא] שכחום וחזר ויסדום

שטייט נאר אז עס איז געווען מימי עזרא.
ועי' שם בפי' ר"ח.

יישר כח פאר אהערברענגען דעם עיקול (כמיין פארן געבן ארבעט פאר די באהערדע...)

יעצט נאכגעקוקט דער הג"מ איז סוף פי"ג מה' תפלה ווי ער זאגט אז עס איז ניתן בסיני, והלבוש והרב הביאו דבריו, ופירשוהו כנ"ל. (וגם בזה פירושם קשה כי הביא כדמשמע פ"ק דמגילה ופרק אין בין המודר, ולא נזכר שם דבר מענין יגר שהדותא, ופשטות כוונתו דמדהוה בימי עזרא יש לומר שניתן למשה בסיני, וכמו שכתב בנימין הלוי, וביחוד אחר דברי הגמרא בנדרים דיליף מהכא על הטעמים שהן דאורייתא. ומ"מ הפוסקים פירשוהו כך. ואחר שכוונתם לפרש דברי ההג"מ שוב הדרי' שודאי אין לפרש כך גם בכוונת רש"י, עי' בדבריו).

די לשון ברה"ק נתקן וואס כהאב דערמאנט, איז א רא"ש אין מגילה פרק הקורא עומד סי' ו', והעתיקו בנו רבינו הטור באו"ח ססי' קמ"ה. ונראה מזה שגם דעתם כמו שהבאתי מן הלבוש והרב.

בר"ח זע איך נישט עיקר מקור התרגום נאר אז סאיז געווען בימי עזרא און דערפאר פרעגט די גמ' ווי קען זיין אז אונקלס האט עס מחדש געווען, ענטפערט די גמ' שוין געווען פריער
ופרקינן אין תרגום מיהוה הוה בידייהו 'מקמי עזרא'
אבער אין הכי נמי לויטן ר"ח איז נישטא קיין ראי' פון די גמ'

אגב, אז דער תרגום אונקלס זכה שניתן בסיני ווערט שוין געברענגט אין רב עמרם גאון

וואס איך פארשטיי נישט איז וואס מיינט דאס ניתן בסיני? הרי כל מה שתלמיד ותיק עתיד לחדש כבר נאמר למשה בסיני? מיינט עס עפעס מער? אז מען קען נישט מחולק זיין מיט אונקלוס? רש"י איז דאך כמ"פ חולק אויפן תרגום?

מיט אנצייכענען דעם ר"ח האביך טאקע דאס געמיינט, אז ער רעדט נאר וועגן מימי עזרא אדער מקמי עזרא, ולא יותר.

וואו איז דער רב עמרם? (דער הג"מ וואס כהאב געברענגט ברענגט עס דאכט זיך אראפ פון רב נטרונאי).

אודאי מיינט עס מער ווי מה שתלמיד ותיק עתיד לחדש, עס מיינט בפשטות אז עס איז ממש בכלל תורה שבעל פה, אזוי ווי די גמרא זאגט אויף די טעמים לויט דעם שיטה אז מען לערנט עס פון דעם פסוק ויקראו בספר וגו' אז עס איז מה"ת.

קען זיין רש"י מיינט צו זאגן אז עס איז ארייגעפאלן א טעות אינעם תרגום. אדער אז מיר פסקנן נישט ווי אונקלוס (ולקבלתנו ממילא התרגום בענין אחר).
ועדיין צריך לעיין בדבר

דער שמועס דערמאנט מיר פון דעם שנירל:

שואלכענין האט געשריבן:הרב קנאפער ידען שליט"א (אגב, איך גלייך נישט דעם נאמען, איר זענט ב"ה א שיינער ידען, האלט אייך צום אמת ביטע...).
איר זאגט א ריכטיגע געדאנק, אבער עס איז נישט שייך במציאות אויסצופירן. ווייל אפילו לאמיר זאגן עוז והדר קומט ארויס מיט א קונטרס דערקעגן, וועט איר נישט קענען אריינקוקן אין זייער קונטרס אויך נישט, ווייל דער בעל הקונטרס וועט דאך האבן די רעכט ארויסצוקומען מיט א קונטרס קעגן דעם קונטרס וואס איז קעגן דעם ערשטן קונטרס, אנצוצייגן וואו יענער זאגט ווידער ליגנט וכו', ואם כן אין לדבר סוף.

אבער יעצט אז דו האסט טאטעלי נאר איין זייט איז עס אסאך ערגער, ווען עס איז כאטש דא באפס מה א ענפער פון זייער זייט דאן האסטו כאטש בעיסיקלי ידיעות.

בעל קורא האט געשריבן:וואו איז דער רב עמרם? (דער הג"מ וואס כהאב געברענגט ברענגט עס דאכט זיך אראפ פון רב נטרונאי).

גערעכט, רב עמרם בשם רב נטרונאי

אריכות גדול מהרב מ"מ כשר אין תורה שלימה (מען מעג דא ברענגען?)
http://www.hebrewbooks.org/pagefeed/heb ... 90_325.pdf

יישר כח

דער סאטמאר רב האט אויך גענוצט דעם תו"ש כידוע

איינער האט מיר אריינגעשיקט א קונטרס בשם "מכתב גלוי וכו' נספח להקונטרס שאל אביך".

כ'וועל זיך דא מתייחס זיין צו איין נקודה, (די איבריגע דארט איז סתם שטותים געמישט מיט בלאף אין עם-הארצות, אויסער די חוצפה ארויסצוגעבן דעם קונטרס נאכן איסור פון ב"ד, און די גאנצע קונטרס איז איין שטיק ליצנות פון בתי דינים).

בכל הדומים של השינויים שהביא שם בעמ' 8, נוסח של עוז והדר הוא כפי שהוא בדפוסי ווינציאה ושאר דפוסים קדמונים. ואף אחת מהם אינו משונה מהם ע"פ נוסח סביוניטה ותימן.
(ובדוגמא האחרונה שהביא, לפי זכרוני, העיד כבר החזקוני כאותה הנוסח ופירשה היטב).
בחומש עוז והדר כתבו מפורש שעיקר הנוסח שלהם הוא ע"פ דפוסי ווינציאה, ורק במקומות ההכרח שינו ממנו. והרי גם אותו בעל הקונטרס מזכיר את דפוסי וויניציאה ראשון ברשימה כשמביא הדפוסים שעליהם סמכנו.

הרב קנאפער ידען שליט"א.
איך האב יא א אפס מה פונעם דעת פון עוז והדר. דאס איז זייער בירור וואס זיי האבן מפרסם געווען אין קובץ גינת וורדים, אפצוענטפערן א מאמר וואס דער בעל הקונטרס האט (צום ערשט) מפרסם געווען אין יענעם קובץ. דארט שרייבן זיי ברייט ארויס זייער וועג און שיטה.

שואלכענין האט געשריבן:הרב קנאפער ידען שליט"א.
איך האב יא א אפס מה פונעם דעת פון עוז והדר. דאס איז זייער בירור וואס זיי האבן מפרסם געווען אין קובץ גינת וורדים, אפצוענטפערן א מאמר וואס דער בעל הקונטרס האט (צום ערשט) מפרסם געווען אין יענעם קובץ. דארט שרייבן זיי ברייט ארויס זייער וועג און שיטה.

אה, דאס האב איך נישט אין אכט גענומען, דאן איז עס אביסל מער פארשטענדליך [כאטש וואס ער איז - לכו"ע מיינעך - היבש עקסטרעמיסטיש און א עקסטרעמיסט איז אסאך מער עלול אויף ליגענט, איז עס כאטש לכה"פ אויף א געוויסע פארנעם פון א באלאנס].

איך וויל וויסען און פארשטיין א נקודה.

אויפן ערגעסטען פאל לו יהא דער קנטרוס איז אינגאנצן גערעכט, איז בסך הכל עוז והדר אריינגעפאלען מיט טעות, האבענדיג א שרייבער וואס האט בטעות נאכשרייבען איינעם וואס יענער האט געהאט השכלה מאטיווען.

דאס הייסט אזוי. עוז והדר האט זיכער נישט געהאט בדעה קיין השכלה, זייער מגיה אויך נישט, נאר זייער מגיה האט געמאכט א טעות מיט נעמען חומר פון איינעם וואס יענער האט עס יא געהאט בדעה.. איז מיין שאלה: בכגון דא איז עס אויך אזא פראבלעם און מען דארף גיין מיט חרמות כאילו מען רעדט דא פון השכלה אליינס?

דקדוק פאר זיך איז דאך נישט געווען אזא פראבלעם, די עיקר פראבלעם איז דאך נאר די מאטיווען דערינטער, אבער דא אז עס איז נישט דא קיין השכלה מאטיווען נאר א פשוט׳ע טעות, פארוואס זאל מען עס נישט - בדיעבד - אנקיקען ווי א סתם אנדערע נוסח? סוכ״ס ווי יעדער איז מודה אז אז עס איז אלץ געעוען פארשידענע נסחאות? עס איז דאך נישט די מגילה וואס עס מוז שטימען יעדע אות..

מחותן האט געשריבן:איך וויל וויסען און פארשטיין א נקודה.

אויפן ערגעסטען פאל לו יהא דער קנטרוס איז אינגאנצן גערעכט, איז בסך הכל עוז והדר אריינגעפאלען מיט טעות, האבענדיג א שרייבער וואס האט בטעות נאכשרייבען איינעם וואס יענער האט געהאט השכלה מאטיווען.

דאס הייסט אזוי. עוז והדר האט זיכער נישט געהאט בדעה קיין השכלה, זייער מגיה אויך נישט, נאר זייער מגיה האט געמאכט א טעות מיט נעמען חומר פון איינעם וואס יענער האט עס יא געהאט בדעה.. איז מיין שאלה: בכגון דא איז עס אויך אזא פראבלעם און מען דארף גיין מיט חרמות כאילו מען רעדט דא פון השכלה אליינס?

דקדוק פאר זיך איז דאך נישט געווען אזא פראבלעם, די עיקר פראבלעם איז דאך נאר די מאטיווען דערינטער, אבער דא אז עס איז נישט דא קיין השכלה מאטיווען נאר א פשוט׳ע טעות, פארוואס זאל מען עס נישט - בדיעבד - אנקיקען ווי א סתם אנדערע נוסח? סוכ״ס ווי יעדער איז מודה אז אז עס איז אלץ געעוען פארשידענע נסחאות? עס איז דאך נישט די מגילה וואס עס מוז שטימען יעדע אות..

איך פארשטיי נישט דיין שאלה, אויב זענען געוויסע איבערצייגט אז מ'האט אליין געטוישט און זיי האלטן אז מטאר עס נישט נוצן וואס א חילוק צו בזדון צו בשוגג?
איך רעד נישט אינעם ענין איך באצי מיך נאך צו דיין קשי'.

גערעכט, מיין שאלה מאכט נישט קיין סענס ווייל למעשה האט דאך עס איינער פאבראצירט פאלטש, וואס א חילוק וועלכע יאר.

יה״ר כאליו לא שאלתי כלום,

פארצופאל אז מ'רעדט שוין יא, עס האט זיך נישט היינט אנגעהויבן, עס איז דא רבנים וואס די תרגום גייט זיי אין לעבן שוין זייער א לאנגע צייט, איך בין יארן צוריק געווען פארמישט מיט א חומש, עטליכע רבנים האבן מיר גערופן מעורר זיין וועגן די תרגום. יעצט האט מען עס עפעס געטראגן צו די גאס.

נאך א דוגמא וואס כ'האב אמאל באמערקט, און נישט געזעהן קיינעם עס דערמאנען.
אנהויב פ' וישלח אויף שדה אדום שטייט אין דפוסי וויניציאה ושאר דפוסים קדמונים (ואחריהם בדפוסים החדשים הנמשכים אחר דפוסים הקדמונים כמו עוז והדר, ולא אחר הנוסחאות שנתפשטו בדפוסים מן אמצע שנות התי"ו) לחקלי אדום, בלשון רבים. אין די שפעטערע מהדורות זענען פארהאן 2 נוסחאות, לחקליה דאדום, אדער לחקל אדום (אדער לחקל דאדום), (וככל הנראה, אויב מען מעג זאגן אזוי, האט מען אזוי מגיה געווען כדי עס זאל זיין א לשון יחיד, אזוי ווי אין פסוק).
אבער אין יד רמ"ה בבא בתרא דף קע"ג עמוד א' ד"ה א"ל רבינא ז"ל: דהא שדה שדות טובא נמי משמע כדכתיב ארצה שעיר שדה אדום ומתרגמינן חקלי אדום.

כהאב אביסל מעיין געווען אין די וואכדיגע פרשה - בלק, והנה כמה דוגמאות.
סוף פרשה קאפיטל כה פסוק ב', ותקראן לעם, איז די תרגום אין דפוסי וויניציאה ושאר דפוסים קדמונים וקראה לעמא, און אין די שפעטער דפוסים שטייט וקראן, ככל הנראה האט עס איינער מתקן געווען בכוונה, נישט וויסענדיג אז אזוי קומט עס בלשון רבות אין תרגום.
ענדליך צו דעם איז דא אין פ' בשלח אויף ותצאן כל הנשים אחריה, אין די אור אלטע דפוסים שטייט ונפקא, און אין די דפוסים המצויים האט מען עס פארדרייעט צו ונפקו כאילו א לשון זכר, וזה כבר הובא בהקדמת מכון עוז והדר.
(דאס אז עס קומט אזוי בלשון תרגום קען מען זעהן אין רש"י פ' שמות אויף ותחיין שכתב הראשון מתורגם וקיימא, און דארט איז עס דאכט זיך טאקע אזוי אין אלע דפוסים).

און יעצט א דוגמא אין ניקוד, די תרגום די וואך אויף כי כבד אכבדך, איז אין דפוס וויניציאה רפ"ה ושאר קדמונים מנוקד יַקָרָא איקרנך, (וכן בעוז והדר, וגם בדפוס סביוניטה ותאג'), אבער משום מה איז עס אין זייער סאך שפעטערע דפוסים (ובכלל זה בחומש קאמארנע, וחומש עטרת שהולך בעיקר על פיו) מנוקד יְקָרָא, וואס איז (לכאורה) א שם דבר (מן צורת יְקָר העברית) אדער א תאר (מן צורת יקר העברית), אזוי ווי אין אקדמות יקרא ויאה את. (גם בדפוס וויניציאה רע"ח הוא כך, אבל שם גם איקרנך מנוקד בשיבוש, ולא נראה שמשם באו). און אין אנדערע דפוסים שטייט כאטש יַקְּרָא.

און יעצט א דוגמא פון א תיקון (לפי דעתם) אין עוז והדר ע"פ דפוסי סביוניטה ונוסח תימן דלא כדפוסי ווינציאה ורוב הספרים עד ימינו, ק"פ כב פסוק ח, כאשר ידבר ה' אלי שטייט אין רוב דפוסים כמא די מלל ה' עמי, בלשון עבר, און אין דפוס סביוניטה ותאג' התימני שטייט די ימלל, וכ"ה במהד' עוז והדר. (לכאורה הטעות -למאן דאית ליה שהיא טעות- נובעת משיבושי הספרים שהיו כותבין דימלל כמלה אחת והיו"ד לעתיד, כי המעיין יראה שבדפוס וויניציאה יש ערבוב מנהגים בענין זה, ולדוגמא בריש הפרשה פסוק יא כתוב שם הא עמא דינפק, מלה חדא עם יו"ד, באופן שלולא הניקוד היינו קורים היו"ד כעתיד דְיִנְפק).

און נאך איינס, אין ק"פ כב פסוק כה וַתִּלָּחֵץ אל הקיר וַתִּלְחַץ את רגל בלעם, שטייט אין דפוס ווינציאה רפ"ו ורוב הדפוסים שאחריו ביי ביידע די זעלבע ווארט ודחיקת, (ויש משנים הניקוד שהראשון ודחֵיקת והשני ודחִיקת). און אין מהד' עוז והדר ע"פ דפוסים הנ"ל שטייט ביי די ערשטע ואִדְּחֵיקַת (וכ"ה בדפוס וויניציאה רע"ח אבל בניקוד מוטעה).

נאך א דוגמא פון א תיקון (לדעתם, ויש להם ע"מ שיסמוכו ה"ה המדקדק רו"ה ז"ל) ע"פ דפוס סביוניטה ותאג', דאס מאל אין ניקוד, אנהויב פרשה פסוק ו' ארי ידענא, מנוקד בדפוסי וויניציאה ורוב הספרים יְדַעְנָא בשוא תחת היו"ד, והם הדפיסוהו ע"פ מהדורות הנ"ל בקמץ. וכבר העיר על זה רו"ה בהערותיו לכל נדרי במחזור ליו"כ (הוא מדבר שם מתרגום הפסוק ידעתי בני ידעתי, פ' ויחי) שצר"ל בקמץ דבשוא הוא לשון רבים, עישה"ט. (דבשוא הוא עבר לרבים ומצורף מן יְדַע אנחנא, ובקמץ הוא הוה ליחיד ומצורף מן יָדַע אנא). והסומך על רו"ה ודאי יש לו לומר גם כאן בקמץ (גם בפ' ויחי אינו כן בדפוסים המצויים ורו"ה שם עורר על כך שטעות נפלה בדפוסים).
א ענדליכע ווארט איז דא אין ק"פ כב פסוק לח היכול אוכל, וכאן תרגומו המיכל יָכילנא, גם בדפוסי וויניצאה ושאר קדמונים, והוא נכון להנ"ל, אך בדפוסים המאוחרים הדפיסו יְכילנא וכן הוא בהרבה מחומשים המצויים כמו בחומש קאמארנע (ועטרת).

ועוד אחת בניקוד, ק"פ כב פסוק לו, וישמע בלק כי בא בלעם, בדפוסים המצויים וכ"ה בדפוסי וויניציאה ושמע בלק ארי אָתָא בלעם, ככל הנראה האט דער מנקד פארשטאנען אז בא איז דא א הוה (אזוי ווי וישא יעקב עיניו וירא והנה עשו בא (בראשית לג א), בעל החלומות הלזה בא (שם לז יט)), אבער באמת בלשון תרגום ביי א הוה קומט אָתֵי (אזוי ווי בפסוקים הנ"ל). אין דפוס סביוניטה ותאג' שטייט אֲתָא בלשון עבר (אזוי ווי אין פסוק ויהי כאשר בא יוסף אל אחיו (בראשית לז כג)), וכן בעוז והדר.

און יעצט איין דוגמא פון א שינוי אין דפוס סביוניטה ותאג' משאר הספרים המצויים, ואשר עוז והדר לא שינו כאן כיון שהעיקר אצלם דפוס וויניציאה, בראש הפרשה פסוק יג כי מאן ה' לתתי להלוך עמכם, שטייט אין אונזערע נוסחאות ארי לית רעוא קדם ה' למשבקי למיזל עמכון, און אין דפוס סביוניטה ותאג' שטייט ארי רעוא קדם ה' דלא למשבקי למיזל עמכון.

(דארכקוקענדיג די פסוקים דא אנהויב פרשה האב איך זיך אנגעשטויסן אין איין זאך וואס איז ככל הנראה א טעות אין עוז והדר אז זיי האבן מנקד געווען די תרגום אויף כי ירט הדרך לנגדי ארי גלי קדמי דאת רְעֵי למיזל באורחא לקבלי, וכ"ה בדפוס סביוניטה, ובקצתן של דפוסים המצויים, אבל לכאורה הוא טעות וצ"ל רָעֵי בקמץ כמו שהוא בשאר הדפוסים. אפשר קען איינער זיי מעורר זיין, און שוין אין איינוועגס מעורר זיין אויף די תרגום פון אשר מצאתנו בפ' חקת שעוררתי למעלה באשכול, לכאורה וואלטן זיי פארראכטן אזעלכע זאכן, אדער אפשר וועלן זיי ענטפערן עפעס וואס קען אונז קליגער מאכן).

כאמור איז עס נאר דוגמאות מעטות פון שינויים בין דפוס לדפוס, אלס נאך א שטיקל מראה מקום פאר איינער וואס וויל זיך אריינלייגען דערין, אהן נעמען קיין שום שטעלונג.

(נאר אריינטראכטענדיג אין די שינויים זעהט מען אז עס איז גאנץ קלארע און פשוטע טעותים, למאן דאית ליה אז עס איז מעגליך אזוינס, וואס מען דארף נישט זיין קיין גרויסער אויבער חכם עס צו כאפן. ועוד יש להאריך בזה אלא שכאמור אין כאן מקומו לפענ"ד.)

אויב איינער געדענקט פונקט אנדערע דוגמאות, ביטע מיטטיילן.

מחותן האט געשריבן:גערעכט, מיין שאלה מאכט נישט קיין סענס ווייל למעשה האט דאך עס איינער פאבראצירט פאלטש, וואס א חילוק וועלכע יאר.

יה״ר כאליו לא שאלתי כלום,

דיין שאלה האט יא פלאץ, ווייל אין הכי טאקע אויפן חומש מוז מען - לשיטת פון די וואס האלטן אזוי - ארויסקומען שארף, אבער דער קונטרס גייט דאך אויכעט צו די מו"ל אז זיי זענען זיכער משכילים וכדו'.

אזוי ווי איבערקוקענדיג דעם אשכול זעה איך געוויסע פשוטע פאקטן ווערן פארדרייעט, לאמיר קלאר שטעלן.

אונזערע חומשים זענען ביסודו א המשך פון דפוסי ווינציאה, כ'מיין אז אויף דעם דינגט זיך קיינער נישט.
אז מיר קוקן היינט אן דעם תרגום זעהט מען אז פנים חדשות באו לכאן, אבער באופן פון לא ראי זה כראי זה, יעדע חומש האט משנה געווען ערגעץ אנדערש, און אויף אנדערע אופנים.

א דרוקער וואס נעמט אחריות אויף א זאך וואס ער איז מוציא לאור, און געט נישט ארויס סתם אזוי מן הבא בידו, האט געהאט א מוראדיגע פראבלעם מיט די תרגום, מען האט ממש נישט געוויסט וואו זיך צו רירן. דאס איז נישט קיין סוד פאר קיינעם.
די פראבלעם האט בעצם יעדער איד געהאט פאר זיך, נאר נישט יעדער האט געוואוסט דערפון.

איז געווען אידן וואס האבן זיך שטארק סומך געווען אויפן קאמארנע חומש, און נישט נאר צוליב קדושת הרה"ק מקאמארנע, נאר ווייל עס איז געווען מוחזק אלס מער מדויק. און דאס איז א פאקט וואס יעדער וואס טוט זיך אריין דערין קען זעהן, עס איז מער מדויק ווי סתם חומשים.

אבער סתם א איד וואס האט ביז היינט נישט גענוצט דוקא די קאמארנע חומש איז ממש בחושך הולך, און מען קען נישט ארויפצווינגען איין געוויסע חומש אויף כלל ישראל, זאגן אז דוקא דאס איז די מסרה והפורש ממנו כפורש מן החיים, אפשר פאר איינער וואס מען נוצט עס שוין ביי איהם מדורות איז עס א שטיקל מסרה (גענוג זיך צו האלטן מיט דעם, אבער גארנישט מער ווי דאס, כך נלענ"ד).

עכ"פ עס איז געווען א סיטואציע וואס האט געמוזט באהאנדעלט ווערן, און עס איז באהאנדלט געווארן די לעצטע 20 יאר אויף עטליכע אופנים דורך מערערע מומחים. (למשל ר' מיכאל פוזן וואס איז אליינס א תלמיד חכם מפורסם ובנו של הגאון ר' מאיר פוזן מח"ס אור המאיר, האט עוסק געווען אין דעם איבער 20 יאר! איידער ער האט ארויס געגעבן זיין מהדורה).
מען קען יעדן פון זיי בודק זיין די ציצית, אבער מען מוז זיין א גרויסער ת"ח און א גרויסער מומחה, איינער וואס פארקערפערט נישט אין זיך די ביידע זאכן האט נישט וואס צו זאגן, מער ווי פרעגן און מעיר זיין.

לאמיר אין פשוטע ווערטער מסביר זיין די באהאנדלונג פון עוז והדר, פאר א בעיס האבן זיי גענומען דפוסי ווינציאה, און נאר אין פלעצער וואו עס איז דא מערקבארע טעותים, האבן זיי גענומען דפוס סביוניטה משנת שי"ז ונוסח תימן, וואס זענען געווענליך אייניג.

וואס איז די מעלה פון דפוס סביוניטה?
אין אמתן דארף עס נישט קיין תשובה, ווייל מען וואלט געקענט פשוט זאגן עס איז נאך א נוסח וואס איז נישט קיין תלמיד פון דפוסי וויניציאה, ממילא איז מען דארט בודק וואו עס זעהט זיך אויס אז מען דארף פארריכטן.
אבער דער אמת איז אז עס איז א נוסח וואס איז זייער מדויק, נישט ווייל א משכיל האט אזוי אפגעמאכט, נאר דער דרוקער דארט שרייבט אינעם שער בלאט "עם התרגום אשר עין לא ראתה כמוהו העתקנו אותו מספר ישן נושן מזוקק שבעתים ראוהו בנים ויאשרוהו חכמים ונבונים ויהללוהו וממנו ראינו כן עשינו אות באות מילה במילה בנקודה ובטעמיו כי כדי הוא לסמוך עליו". נאך א זעלכע ווערטער איז פארשטינדליך ריכטיג א בליק צו טאן זעהן וואס ער פארקויפט, און עס שטעלט זיך ארויס אז געווענליך וואו עס איז דא אין דפוסי ווינציאה זאכן וואס מוואלט עס מחזיק געווען כטעות, איז דארט בעסער. דאס קענט איר זעהן פון די דוגמאות וואס כ'האב אויבן געברענגט.

געווענליך זענען די שינויים וואס זענען אריין אין די שפעטער מהדורות ביי אונז, דארט אזוי ווי אין די ערשטע דפוסים, כאטש עס קומט בכלל נישט פון איין מקור (עס איז שוין זיכער אפגעטיילט א גאר א לאנגע צייט פון נוסח הנדפס בווינציאה).

לענין די תימנע קומט מיר אויך אויס, נאכן זעהן זיין ספחת (זיי שרייען דאך מצורע...), אז דער בעל קונטרס דנן האט גוט ארומגעחושט, אבער אזוי ווי כהאב נישט געזעהן דעם קונטרס זעלבסט האט נישט קיין זינן צו רעדן דערפון, בגדר מה שחלמו אחרים על אחרים.


און יעצט נאכאמאל כהאב דא נאר מסביר געווען מער ווייניגער די מהלך פון עוז והדר, איך נעם קיין שטעלונג, און עכ"פ דערווייל נוץ איך אליין א אנדערע נוסח.
(כווייס אז כהאב נישט בארירט אלע טענות, למשל די שינויים פון קמץ פתח בלשון נקבה ובמלת ית ולות, אויף דעם האב איך שוין אמאל געשריבן אז לדעת רבינו היעב"ץ וואלט מען געדארפט משנה זיין נאך מער ווי זיי האבן, ממילא האב איך באמת נישט ארויס מה ראית פונקט דא, וכפי הנראה האבן זיי עס נאר משנה געווען ביי די סארט ווערטער וואס לפי הרגשתם וועט זיך עס נישט שפירן צו פרעמד צום ציבור, וגם הרב מיכאל פוזן דרך בענין זה בערך בדרך זו, ונדמה לי שגם ר' שמעון ווייזער).

אין דפוס ווינציאה שטייט ית מיט א פת"ח נישט מיט א קמ"ץ, אויך די ווערטער בלשון נקבה שטייט מיט א קמ"ץ נישט מיט א פת"ח,
פארוואס האט עוז והדר משנה געווען?

די פאינט לדעתי איז גאנץ פשוט, לו יהא אז עוז והדר איז גערעכט מיט אלע שינויים, למעשה טוישען זיי די נוסח פון וואס מען איז צוגוואינט אלע יארען, וואלטען זיי געדארפט מאכען א מדור שינויי נוסחאות און צו צייכענען

יישר כח צו אונזער בע"ק פאר זיינע הערליכע תגובות. קיפיראפ און זיי אונזער רבי צו די פארוויקלטע נושא.