אידישע וועלט פארומס

יעצט זעה איך אין חומש איש מצליח בקונטרס לאוקמי גירסא אז ער איז שוין מעורר אז עס דארף זיין דְּאַשְׁכַּחַתְנָא, ומטעמא דכתיבנא, ומייתי דהכי הוא בתאג'

הרב בעל קורא שליט"א
לאמיך עפעס דא קלאר מאכן פאר אייך.
מען געפינט אין די גמרא לגבי פארשידענע זאכן, (אפילו יחוס!), אז וויבאלד עס איז שוין אזוי געווארן ביי אידן, אפילו עס איז בפירוש נישט ריכטיג געווען, קען אפילו אליהו הנביא ומלך המשיח נישט אוועקטוישן אזא זאך!
ביי ימים טובים טרעפט מען א בפירוש'ע הלכה, אתם אפילו שוגגים ואפילו מזידים! און אין הימל נעמט מען עס אן.
כלפי מה הדברים אמורים?
אידישקייט שטייט אויס בכל דור ודור סכנות פון "אויפגעקלערטע" וועלכע ווייזן בפירוש אויף אז דער אלטער מהלך אין אידישקייט איז נישט ריכטיג. בפרט די משכילים האבן זיכער אזוי געהאנדלט, און טאקע בנוגע דקדוק וכדומה האבן זיי געהאט "גערעכטע" טענות!
לאמיר זיך נישט נארן, אונזער סידור האט אסאך גרייזן, צאמגעשמאלצענע נוסחאות, וכדומה וכדומה (איך קען ברענגען אסאך ראיות ברורות, אבער עס פעלט בכלל נישט אויס), האבן אבער אלע ערליכע צדיקים געלערנט, אז ענדערש צו בלייבן מיט גרייזן פון די פריערדיגע, און אנהאלטן זייער מסורה בכלל אין אידישקייט, ווי איידער אנהייבן זאגן אז מיר זענען קלוגער פון זיי, וואס ביום מן הימים וועט זיך עס אפרופן אויף חמורות שבחמורות.
ובכן, דער געדאנק דא איז, אז אפילו אויב נניח דער קאמארנער חומש איז גרייזיג דא דארט, וכדומה די חומשים וואס אבותינו ורבותינו האבן גענוצט, זאל מען נישט אוועקטוישן פון זייערע "גרייזן"!
ואידך פירושא זיל גמור.

דארף מען שוין נישט פרעגן א רב, שואל כענין וועט זיין אונזער משיב כהלכה,
ומאייוועלט תצא תורה

זאג נאר, האט דער קאמארנער אליין געהאלטן די טעותים פון די חומשים פון פריער?

בעל קורא האט געשריבן:וכל זה על פי דברי הגריעב"ץ בלוח ארש

דאכט זיך אז לויטן יעבץ אין לוח ארש ביי בריך שמי' וואלט ווען געדארפט שטיין די אשכחתנא, צוויי באזונדערע ווערטער.

משה יענקל האט געשריבן:גענוי פאַרקערט ווי מיר האָבן אַלע יאָרן געלייענט. עד היום, ביז'ן היינטיגן טאָג זאָגן מיר לויט'ן אַלטן נוסח ביים דאַווענען אין אַלע תפילות בלשון ארמי, ווי "בריך שמיה" און "כגוונא", און ביי די זמירות פון האריז"ל "אזמר בשבחין","אסדר לסעודתא", און "בני היכלא" ווי אויך אינעם זמר "קה רבון עלם", וואו אַלע נקודות פון לשון נקבה קומען מיט אַ קמ"ץ, נישט מיט אַ פת"ח, אָבער וועןמ'איז מעביר סדרה די זעלבע ווערטער אין די היינטיגע חומשים זאָגט מען עס מיט אַ פת"ח.

פון נוסח פון בריך שמי' הנפוץ איז דען א ראי'? דער יעב"ץ בלוח ארש צומאלט דאך עס ומברר ששינו מלשון הזוהר הקדוש ועוד.

farshlufen האט געשריבן:

בעל קורא האט געשריבן:וכל זה על פי דברי הגריעב"ץ בלוח ארש

דאכט זיך אז לויטן יעבץ אין לוח ארש ביי בריך שמי' וואלט ווען געדארפט שטיין די אשכחתנא, צוויי באזונדערע ווערטער.

יא יא, כאטש איהם שטערט נישט די צאמשמעלצן די ווערטער דארף עס עכ"פ זיין מיט א חירק דל"ת

צדיקי אמת האבן געהאט דעם כח און רשות צו טוישן זאכן לפי ראות עיניהם הקדושים.
גיט א קוק אויף רבינו הק' מסאטמאר זצ"ל, וועלכער האט געהאלטן אין איין לוחם זיין קעגן א שינוי כל שהוא פון די צדיקים הקודמים, ער אליין האט אויך געטוישט זאכן, (איך וויל נישט מאריך זיין, בלויז איין קליינע דוגמא, דוכנ'ען שבת חוה"מ), און עס איז נישט שייך זיך "אראפצולערנען" פון דעם פאר אנשים כערכנו.
טראצדעם וואס די צדיקים זענען געווען ענווים ושפלי ברך עד מאוד, האבן זיי דאך געוואוסט זייער דרגה און זייער שטאנד ביי כלל ישראל, ווי עס איז די "עכטע" ענווה כידוע, (עי' במפרשים על דברי רב יוסף "אל תתני ענוה דאיכא אנא" ואכמ"ל).
אויב האט דער הייליגער קאמארנער געטוישט נוסחאות, אדער אפילו דער מונקאטשער רב זצ"ל אין זיין סידור און רבינו מסאטמאר זצ"ל (איין דוגמא [כדרכי] צוצולייגן "במהרה" ביי יעדע בקשה אויף די גאולה), איז פאר אונז נאך אלץ אסור בהחלט צו טוישן אפילו א קוצו של יו"ד.

בעל קורא האט געשריבן:

משה יענקל האט געשריבן:

מיר קענען היינט נישט מכריע זיין לויט אונזער אייגענעם פאַרשטאַנד, אָדער אפילו פון די נוסחאות וואָס מ'טרעפט היינט אין אַלטע כתבי יד, צו באַשטעטיגן אַז יענע זענען מער מדוקדק פון דעם וואָס מיר האָבן געהאַט, ווי די היינטיגע מדקדקים האָבן באַשטעטיגט לויט זייער פאַרשטאַנד, אַז דער דרוק פון "סביוניטא" און דער תימנ'ער תאַג איז מער מדוקדק ווי אַלע אונזערע חומשים וואָס אבותינו ורבותינו הקדושים האָבן גענוצט אַלע יאָרן. און לויט זייער גאַנג האָבן זיי ממש אינגאַנצן רעפאָרמירט דעם תרגום, וואָס דאָס פאַר זיך איז אַ שרעקליכע עולה. ובפרט אַז באמת איז דאָס מציאות אַז דער תימנ'ער תאַג פאַרמאָגט אין אַסאַך ערטער גאָר אַנדערע נוסחאות ווי דער תרגום וואָס איז געווען ביי רבותינו הראשונים ז"ל. וואָס מאַכט שינויים אין די הלכה, אַנדערש ווי דער תרגום וואָס ווערט דערמאַנט אין ש"ס, אָדער אין רמב"ן על התורה אָדער אין אַנדערע ראשונים. אויב דער נוסח התרגום קומט אויס אַנדערש ווי מיר זעען אין ש"ס און פוסקים, ווי מעג מען טוישן די נקודות התרגום פון וויאַזוי אבותינו ורבותינו הקדושים האָבן געלייענט, צו די נוסחאות פונעם תימנ'ער תאַג? ובפרט אַז ווי באַקאַנט האָבן די פריערדיגע תימנים זייער מסורה נאָר פון ווען זיי זענען אַהין געגאַנגען אין גלות פאַר'ן חורבן בית ראשון, זיי האָבן נישט געהאַט מקובל די יסודות פון חז"ל פון ש"ס בבלי און די ראשונים, ווי אַנדערע טיילן פון כלל ישראל וועלכע האָבן מיטגעלעבט די תקופת בית שני. ועיין בהקדמת מלאכת שלמה על משניות, די געוואַלדיגע שכחת התורה וואָס איז געווען אין תימן. די דרוקערס האָבן לויט זייער פאַרשטאַנד אויך באַשטעטיגט אַז די דפוס סביוניטא איז מער אויסגעהאַלטן ווי אַלע אַנדערע מקובל'דיגע דפוסים, ווי דפוס סלאָוויטא א.ד.ג. אויב מ'קוקט אינעם חומש פון סביוניטא טרעפט מען אומצאָליגע סתירות אין זייערע אייגענע שינויים, אפילו ביי די ווערטער וואו זיי האָבן געטוישט ביי אַ לשון נקבה פון אַ קמ"ץ צו אַ פת"ח, טרעפן מיר אין די זעלבע פרשיות ווי די דפוס סביוניטא האַלט זיך נישט צו דעם כלל, אין עטליכע פסוקים שרייבן זיי עס מיט אַ קמ"ץ און אין אַנדערע פסוקים מיט אַ פת"ח.

אויף דעם פיהל איך א פליכט צו ענטפערן דא.
די גאנצע סיבה פ"וו עס איז אנגענומען אז די תימנע מיט דפוס סביוניטה איז די מערסטע מדויק איז נאר צוליב דעם וואס זיי שטימען די מערסטע מיט די נוסחאות פון די ראשונים. א ודאי צומאל מאכט זיך א שינוי, אבער ווייט ווייט פון וויפיל עני אנדערע נוסח איז משונה פון די נוסח הראשונים.
און דאס איז שוין ידוע ליודעים איבער 100 יאר.

די שינויים אין דפוס סביוניטה פון 1 פלאץ צום צווייטן איז אין ניקוד, און דאס איז אין זייער סאך אלטע דפוסים אזוי, בעיקר הייסט עס מדויק אלס די ווערטער נישט אלס די ניקוד.

(לענין די ניקוד איז די תימנע די איינציגסטע וואס קומט נאך די פארלאנגען פון ר' אליה בחור, און קיינער פון די היינטיגע מדפיסים האט זיי נישט אנגענומען גענצליך, אפילו וויפיל עס איז קלאר מוכח פון דניאל ועזרא ועוד הוכחות, מסתמא צוליב פחד מפני קונטרסים).


ומאידך; דע נייע חומש עטרת איז מדקדק נישט נאר נישט משנה צו זיין, נאר אויך נעמט ער נישט אן די שינויים פון פריערדיגע וואס האבן מעורר געווען אז עס איז ארייגעפאלן א טעות אינעם ניקוד.
דאס ווייזט אויף איינע פון די 2 זאכן,
1 אז דער מגיה אליין האט ניטאמאל דארכגעלערנט די מינימום אין הבנת לשון התרגום.
2 אז זיי האלטן אז עס איז יא דא א קלארע מסרה אויף יעדן נקודה אין תרגום, ולא נפלו בו טעויות כלל. (מה שודאי לא היה דעת המגיהים שלפנינו)

סיידן אויב דער מגיה קען בעסער ווי די פריערדיגע מדקדקים

איך מיין אז טאקע אויף דעים האבן זיי גענימען אן הסכמה, און דאס איז זייער עיקר אויפטוה אז מען רירט זיך נישט פון די מסורה

בעל קורא. דיינע ווערטער זענען זייער קלאר. אבער די לוחמים קעגן עוז והדר וועלן נישט נתפעל ווערן פון א יעב״ץ.

בעיקרן של דברים על משמרתי אעמודה (פון מיין געמעקטע) כדכתבת אז די נושא איז פארצווייגט און מקען יארן עוסק זיין דערין און נאכאלס הישט נמלט ווערן פון א טעות. ממילא איז אייביג די פראבלעם אז די וואס ארבייטן שווער צו מגיה זיין ווערן קריטיקירט און אראפגעריסן בשעת די צד שכנגד דארף נאר שרייען מסרה!!!! משכילים!!! אפילו סהאט נישט קיין האפט ווייל מהאט אייביג זיך געפלאגט מגיה צו זיין. בקיצור דאס איז פון די פעלער ווי פאלשע קנאות איז אזוי סאך גרינגער און בטעמטער.

מקען דעבאטירן און אפילו מברר זיין אז א מדפיס האט זיך טועה געווען. אבער מברויך האבן רעספעקט פאר די שווערע ארבייט לש״ש (יא! אז ממאכט געלט איז נאך אלס הגהת ספרים א מלאכת שמים) און קריטיקירן מתוך אפרישיעשן פאר יענעמס ארבייט.

רב מילכיגער, עס איז כדאי צו ליינען דעם קונטרס בעפאר מען מאכט אפ מי ומי ההולכים.
געווענליך איז לייכט צו זאגן אז עס פאדערט נישט קיין סאך, מען ציט אראפ דעם היט אויפן שטערן, מען פארמאכט די אויגן, און מען קוויטשעט אויס "משכילים"...
ניין, די מעשה איז היבש אנדערש דא. דער בעל הקונטרס צייגט אן שווארץ אויף ווייס, אז די עטליכע נוסחאות וואס עוז והדר פאררופט זיך אויף זיי אז זיי זענען די מערסטע מוסמך, איז באמת אנדערש פון כמעט אלע ספרים קדמונים, ראשונים ואחרונים, וועלכע ברענגען צו לשונות התרגום.
דאס מאכט א פראגע צייכן, וואס עפעס האט מען אויסגעקליבן אט די פאר נוסחאות אלס די ריכטיגע?
(די תירוצים אז די חכמי תימן האבן אפגעהיטן די תרגום צוליב זייער מתורגמן, ווייזט ער אויף מיט ראיות ברורות פון כתבי גדולי תימן זצ"ל אז כמעט אין יעדן שוהל אין שטאט האט מען גענוצט אן אנדערן נוסח התרגום!!!).
אלא מאי, ברענגט ער צו קלאר, ווי די משכילים האבן זיך פאררופן אין זייערע כתבי פלסתר אז יענע ספרים זענען מדוייקים, ווייל די געציילטע נוסחאות האבן מער געשטימט מיט זייער געשמאק לויט ווי זיי פארשטייען אין לשון התרגום.
און די רבני עוז והדר האבן אויסגעקליבן אלס קראנט, "פונקט" אט די עטליכע נוסחאות, וואס "פערצופאל" האבן די משכילים אויסגעקליבן...
דאס האט אים געמאכט אנקוקן די גאנצע זאך ווי א "תלמיד פון יענע משכילים" האט זיך צעפירט די הענט, און דערליווערט צו אונז דורך עוז והדר דעם נוסח וואס האט א הכשר פון די משכילים, און זיי האלטן עס פאר קראנט, כאטש רוב רובם פון די ראשונים וקדמונים ברענגען אנדערע נוסחאות ווי דארט.
קומט אויס אזוי. אויב וויל א איד מתקן זיין דעם תרגום, פשוט צוליב ערליכקייט און אויפריכטיגקייט, און ער איז עס מתקן לפי ראות עיניו, קען מען אנהייבן א דעבאטע, ווי די חכמי הפארום טוען דא, צי עס איז יא א גוטע זאך מתקן צו זיין, צי מען טאר נישט, וכו' וכו'. אבער ווי נאר די זאך הייבט אן שמעקן פון השכלה, באקומט שוין אלעס אן אנדערע צורה גענצליך כמובן.
איך זאג בכלל נישט אז עס איז אמת די טענה פונעם קונטרס. ער ברענגט טאקע גאר שטארקע ראיות והוכחות, פון צענדליגער אויף צענדליגער פלעצער וואו די ראשונים ברענגען לשונות התרגום, און אין אט די פאר געציילטע חומשים (וואס עוז והדר [ולהבדיל די משכילים] פארלאזן זיך אויף זיי) שטייט אן אנדערע נוסח. אבער איך פארשטיי אז עוז והדר קען אנצייגן אנדערע פלעצער, און עס קען ווערן א דעבאטע. איך בין סתם מעיר פונדרויסן, אז די רעדע דא איז עפעס אנדערש, און דעריבער גייט דער וויכוח אויף אן אנדערע שינעס ווי די חכמי הפארום דא פארן.
הרב יהושע לייפער שליט"א איז אן אדם חשוב מאוד, א תלמיד חכם מפורסם און ערליכער איד, ער דרוקט אבער נישט אליין קיין תרגום, ער האט גענומען דערצו א מומחה אין דקדוק, און אויף יענעם האט דער בעל הקונטרס טענות, אז ער האלט מער פון די הכרעות המשכילים ווי די הכרעה פון רבותינו הק' שבכל דור ודור, און ער איז מעדיף די געציילטע דרוקן אלס מער קראנט, צוליב דעם וואס לויט חכמת הדקדוק (לפי שכלם) איז עס מער אויסגעהאלטן.
ביטע פארשטייט די נושא לאשורו, וועט איר גאנץ אנדערש באטראכטן די טענות לכאן ולכאן.

שואל כענין זאגט דברים של טעם.

און אויך וואס דער בעל הקונטרס טענה'ט אז דער בעל המגיה פון עוז והדר פרובירט אויף די גראדע ווענט אויפצוארבעטן א שטיקל מהלך אז דאס אז די תרגום איז מסיני איז נישט אזא דבר ברור ושנוי במחלוקת, וואס רוב דבריו ווערט זייער גוט מופרך לפי ראות עיני דורכן בעל הקונטרס.

עקבי הצאן האט געשריבן:און אויך וואס דער בעל הקונטרס טענה'ט אז דער בעל המגיה פון עוז והדר פרובירט אויף די גראדע ווענט אויפצוארבעטן א שטיקל מהלך אז דאס אז די תרגום איז מסיני איז נישט אזא דבר ברור ושנוי במחלוקת, וואס רוב דבריו ווערט זייער גוט מופרך לפי ראות עיני דורכן בעל הקונטרס.

נישט געזען דעם קונטרס אבער יא געזען די הקדמה פון עוז והדר און נישט געהאט קיין השגה וואס דער וויל, פשוט געקראכן אויף די גראדע ווענט מיט געקינצעלטע ווערטער. נישט ער ווייזט אויף אז יש אומרים עס איז נישט זיין מסיני, און אפי' נניח אז יא זאגט ער נישט וואס איז דאן? נישט מסיני, ממילא וואס?

קען עמיצער ארויפלייגן די קונטרס?

בעל קורא האט געשריבן:זאג נאר, האט דער קאמארנער אליין געהאלטן די טעותים פון די חומשים פון פריער?

צו צוטירין דא די באקאנטע ווערטער
Senator [Quayle], I served with Jack Kennedy. I knew Jack Kennedy. Jack Kennedy was a friend of mine. Senator, you're no Jack Kennedy.

מיר קענען הגה"צ רבי יהושע לייפר און הגאון הגדול הרב פומרנץ, זיי זענען נישט קיין הייליגער קאמארנער

וואס זאל איך טון אז מ'פארשטייט מיר נישט? עלמיר נאכאיינמאל פרובירן

איך האב שנעל דורכגעלייענט די גנת וורדים בשעתו מיט די בריוון לכאן ולכאן, פלוס די מחאות פון רמ"פ אין דעם "איד" ועוד. ניין. איך האלט מיר נישט בכלל נישט פאר קיין עקספערט אין דעם נושא אבער איך האב גענוג געליינט צו וויסן אפאר פשוטע ידיעות.

1) ס'איז דא א געוויסער דפוס סביוניטה וואס איז שוין ארויסגעקומען א פאר הונדערט יאר צוריק. טייל האבן עס אנגענומען פאר גאר מדוייק און טייל נישט.
2) ס'דא כללים פון ר' אלי' בחור. עקסטער איז דא א מסרה אין תימן (וואס הגם די מיסלידעינג טענות פון דעם קונטרס האבן זיי זיכער געהאט א גאנג, די שינויים פון איין ביהמ"ד צום צווייטן איז מסתם מינדערוויכטיג...מ'קען נישט מחולק זיין מיט א אנגענומענע פאקט אלע דורות אז די תימנים זענען די קלארסטע מסרה) ועוד.
3) ס'דא אסאך גרייזן אין די עקזיסטרנדע דפוסים. דאס איז כו"ע מודו. די היכל הברכה'ס חשיבות איז אז ס'איז רעלאטיוו געווען ריינער (דאס מיינט אז ער האט אויך געטון די שרעקליכע פרצה פון פארריכטן גרייזן היל"ת) . און דער יעב"ץ ווי געברענגט איז שוין מעורר אויף גרויסע גרייזן. ועוד, די אזוי גערופענע כשר'ע תרגום איז מען נאכנישט פאראייניגט וואס דאס איז. ס'דא דרוקן וואס יעדער ווייסט אז ס'פיל מיט גרייזן און אייגענע געמאכטע כללים (למשל ווילנא באר יודא עם ע"ט) און ס'דא אנדערע וואס מ'האלט נאך אינמיטן פארריכטן. אבער פשוט וויבאלד די מציאות איז אז אין די נישט מוגה'דיגע איז יעדע דרוק אנדערש, קען מען נישט פייטן אז דרוק פלוני איז ריכטיג.
4) טאמער נעמט מען אן די ארבייט פון מגיה זיין מוז מען דאך בע"כ גיין מיט געוויסע כללים. מ'קען גיין מיט ר' אלי' בחור. צו מיט סביוניטה אדער מיט תימן איז דא א מהלך וואס דער עוה"ד האט גענומען וואס מאנכע זענען מחולק.

תמצית: די נושא איז אור-אלט און פארצווייגט. יעצט איך קען זען א דעבאטע צווישן א "בחוריס'ט" מיט א סביוניטער. אדער א תימני מיט זיי ביידע ווי יעדער זאגט אז זיין גאנג איז די מערסטע מדוייק. פון אזא דעבאטע וועט יעדער געווינען. טאמער וואלט דא געווען די דעבאטע ווי "בעל קורא" רעדט איז דאך א מחי'.

נאכדעם איז דא ווער ס'זאגט "ביי חסידים האט מען נישט עוסק געווען אין די זאכן און איך זאג מיט וועלכע ס'קומט מיר אונטער די האנט/מיט די זעלבע וואס צדיק פלוני האט געזאגט", פיין. אויך א לעגטימע שיטה (לאמיר זיי רופן קאנסערוואטיוון..). נאר ער דארף דאך נישט קויפן די נייע סעט און האקן דערויף... ער קען ווייטער טון זיינס און אפילו ארויסגיבן א קונטרס "בשבח אלו שאינם מדקדקים ואומרים בסידור הבא לידם" אבער ער דארף דאך נישט האבן טענות אויף ווער ס'שערט נישט זיינע שיטות.

יעצט איז דא א חילוק אין געפילן. רוב מענטשן ווען זיי זעען א ארבייט ווי יענער האט זיך געפלאגט לנקותו מכל סיג וטעות ווערן זיי צופרידן און זיי באצאלן דערויף טבין ותקלין. טאמער קומט איינער מיט טענות דערויף איז די BURDEN OF PROOF ביי די מערערים. ווייטער ביי די ,קאנסערוואטיוון איז פארקערט. טאמער וועט ארויסקומען א סידור צו א חומש מיט 'תיקונים' וועט די BURDEN OF PROOF זיין מיט דעם מהדיר אז ער האט חלילה נישט משנה געווען. און היות הגהות מיינט געווענליך שינוים וועט ער עס טאקע נישט קויפן. אלעס פיין און וואויל.

וואס קריכט יא אויף די נערוון איז די טבע פון טייל מענטשן צו מאכן א פעדערעל קעיס פון יעדע זאך און שרייען "השכלה". דו מי א פעיוואר. קיין איינער איז נישט דא געקומען אויסשמד'ן דעם ציבור דורכן אריינשמוגלען דעם ראנג ווערסיע פון תרגום! קלאר? סה"כ האט א מהדיר אינוועסטירט מיליאנען לטובת כלל ישראל (מיט א זייטיגע פארדינסט...) און ער האט געמאכט געוויסע הכרעות וואס געפעלן דיר נישט. קויף עס נישט און לאז מיר אפ. טו נישט קיין שאדן.

מילכיגער האט געשריבן:מ'קען נישט מחולק זיין מיט אן אנגענומענע פאקט אלע דורות אז די תימנים זענען די קלארסטע מסרה

ביטע שיין, זו מנין לך?

מילכיגער האט געשריבן:
די היכל הברכה'ס חשיבות איז אז ס'איז רעלאטיוו געווען ריינער

ניין לאו דוקא, נאר אז מר בר רב אשי חתים עלה.

איפה הלייק קנעפל?
@מילכיגער שרייבט שכל'דיג!

מילי זאגטס דברים של טעם!

אבער צוויי זאכען.

איינס די חומש המאור האט שוין איינמאל "אויפגעמעסט" מיטן "צולייגן" רשב"ם, פאר די ערשטע פאר סידרות, און די צווייטע זאך איז אז - לויט ווי כ'האב געהערט - האבן זיי פאראכטען מער ווי נאר תרגום. אויך געוויסע רשי"ס.

און סתם ע"ד - האסט אויך נישט בפי' געשריבן אז עס איז נישט אויסגעהאלטן - וויבאלד אלע יארן איז די מהלך פון די השכלה געווען "צו פארעכטען" און "ארויסהעלפן" איז זייער לעגעטים די מהלך, אז די "בורדען אוו פראוו" ליגט ביי די משנה.

פונקט געזען בהקדמת ר' מנחם די לאנזאנו לספרו המעריך:

כאשר קרה לבעל מתנות כהונה שחשב לבאר המילות שברבות מסברתו ובהרבה מקומות היתה תקנתו קלקלה וביאורו כיסלה כמו שיראה כל חכם לב בקונטרסי זה • ולא ד׳ לנו זה הצער אלא שגם בגירסאות שלח ידו לפעמים והגיה מסברתו ולא ידע שהגאונים החרימו שלא להגיה ספרים מסברא : וזה לשון הרמב"ן ז"ל בחידושיו לבתרא בפרק יש נוחלין הגהת ספרים מסברא עבירה היא וראוי לנדות עליה ולייטי עלה רבנן יהא ויהא עכ"ל • הפ' המהדיר כתב בראב"ד ז"ל: בזה הלשון: ויד המוחקת תיקצץ שמוחק הספרים כשורפי תורה ויש לי לספר כמה וכמה שמחקו ועקרו מן הספרים העיקר מדוקדק ומפולפל יותר מן הגהתם שהיא שיבוש ומשגה ואתם תלו משוגתם עכ"ל

farshlufen האט געשריבן:

מילכיגער האט געשריבן:מ'קען נישט מחולק זיין מיט אן אנגענומענע פאקט אלע דורות אז די תימנים זענען די קלארסטע מסרה

ביטע שיין, זו מנין לך?

איך האב דאס געטרונקען מיט די מאמעס מילך... אמת'דיג. יעצט איז געווען די ערשטע מאל וואס איך האב געהערט אנדערש. ס'איז אייביג געווען ידוע זייער קראנטקייט. פאר לינקס צו ספרים ווי ס'שטייט אזוי וועל איך ווארטן אויף אנדערע.

לגבי תרגום איז פשוט מסתבר אויך אז דארט ווי ס'די איינציגע פלאץ ווי מ'לייענט הויעך תרגום איז זייער נוסח מער פארלעסליך און ווייניגער אויסגעשטעלט צו גרייזן. למשל ביי די יוצר נאך קדושה קען זיין זייער אסאך וועגן צו זאגן זאכן אבער וויבאלד יעדער זאגט דאס שטיל ווייסט מען נישט... אבער אז רביה"ק מסטאמאר האט געזאגט צוויי מאל יביא ביי ונתנה ווייסט יעדער...

farshlufen האט געשריבן:

מילכיגער האט געשריבן:
די היכל הברכה'ס חשיבות איז אז ס'איז רעלאטיוו געווען ריינער

ניין לאו דוקא, נאר אז מר בר רב אשי חתים עלה.

וואס הייסט חתים? אז ס'נישטא דארט קיין איין גרייז? מסתם מיינטסטו אז ער האט מגיה געווען. ריכטיג? א"כ זאגסטו די זעלבע ווי מיר.

מילכיגער האט געשריבן:
וואס הייסט חתים? אז ס'נישטא דארט קיין איין גרייז? מסתם מיינטסטו אז ער האט מגיה געווען. ריכטיג? א"כ זאגסטו די זעלבע ווי מיר.

איר לערנט פשט אין מיינע ווערטער? ועוד, איר כאפט נישט כנראה ווער דער הייליגער קאמארנער איז געוועזן.

farshlufen האט געשריבן:פונקט געזען בהקדמת ר' מנחם די לאנזאנו לספרו המעריך:

כאשר קרה לבעל מתנות כהונה שחשב לבאר המילות שברבות מסברתו ובהרבה מקומות היתה תקנתו קלקלה וביאורו כיסלה כמו שיראה כל חכם לב בקונטרסי זה • ולא ד׳ לנו זה הצער אלא שגם בגירסאות שלח ידו לפעמים והגיה מסברתו ולא ידע שהגאונים החרימו שלא להגיה ספרים מסברא : וזה לשון הרמב"ן ז"ל בחידושיו לבתרא בפרק יש נוחלין הגהת ספרים מסברא עבירה היא וראוי לנדות עליה ולייטי עלה רבנן יהא ויהא עכ"ל • הפ' המהדיר כתב בראב"ד ז"ל: בזה הלשון: ויד המוחקת תיקצץ שמוחק הספרים כשורפי תורה ויש לי לספר כמה וכמה שמחקו ועקרו מן הספרים העיקר מדוקדק ומפולפל יותר מן הגהתם שהיא שיבוש ומשגה ואתם תלו משוגתם עכ"ל

נו. דאס גייט אן אויף היכל הברכה אויך? אויף ווילנא דרוק?

דאס איז שוין א שמועס פאר זיך. אלענפאלס רעדט ער ווען מאיז מגיה מסברא נישט ווען יענעמס הכרעה אין כת"י געפעלט דיר נישט