אידישע וועלט פארומס

איינער א הרב רפאל קדוש, א מזרחי'סט, דתי לאומי, וואס האט געלערנט אין די ישיבת הסדר איז שפעטער געגאנגען לערנען אין קעיפ-טאון יוניווערסיטי צו ווערן א "דאקטאר אין פילאזאפיע", און ווי דער סדר אין אלע יוניווערסיטיעס און קאלעדזשעס דארף מען שרייבן א דיסערטעישאן - א דורכדרינגליכע פארש-ארבעט איבער א נושא, וואס דארף ווערן געמאכט ווי א "פראפעסאר", אן ווען ס'ווערט אנגענומען קען מען באקומען דעם דאקטאראט דעגרי - האט זיך אויסגעוועלט צו שרייבן זיין נושא איבער "די עקסטרעם-רעליגיעזע פילאזאפיע: די דאקטרינע פונעם סאטמאר רבי'ן".

ער איז נישט נחשד צו האבן סיי וועלכע געפילן צו רביה"ק, פארקערט גאר לויט זיין חינוך וואס האט אים געלערנט אז אלעס וואס דער רבי האט געזאגט אסור ביהרג ואל יעבור איז גאר א מצוה גדולה. וויל ער אבער דאך ווערן א פראפעסאר, האט ער געלייגט זיינע געפילן אין די זייט און זיך גענומען אפלערנען דעם רבי'ן מיט נייע אביעקטיווע גלעזער. זיין אפשטאם, זיין חינוך, זיינע אנשויאונגען, די מקורות פון זיינע מיינונגען, זיין כללית'דיגע פערזעליכע אויפפירונג כלפי מענטשן, כלפי רבנים, אא"וֹו. אלעס וואס ער האט געקענט צו באקומען אן עכטע בילד איבער'ן מהות און השקפה פון רבי'ן זי"ע.

כדי זיך צו דערגרינטעווען צו קענען זאגן אז ער האט ארויס דעם 'אמת' - און צו טון די 'פארש' חלק פון די ארבעט וואס דאס פארלאנגט - האט ער דורכגעלערנט דעם גאנצן דברי יואל אלע בענדער, ויואל משה, על הגאולה ועל התמורה, שלש שבועות, די דינער תורות, (די שווארצע בענדער ווייס איך נישט), טיב לבב, שׁו"ת דברי יואל, דברי יואל מכתבים, און מושיען של ישראל, בוצינא קדישא, און אלע קול קורא'ס וואס דער רבי האט אונטערגעשריבן - ממש אז איך שעם זיך פאר מיר אליין ווי ווייניג איך האב געלערנט דעם רבי'ן ספרים קעגן אים…

און אז מ'לערנט קען מען, האט ער אויף א מייסטערהאפטן אופן ארויסגעברענגט די "שיטה" פון רבי'ן נישט בלויז כלפי די מדינה און ציונות, נאר אויך כלפי דעם צוגאנג פון רבי'ן צום חומת הדת קעגן ירידת הדורות בכל מקומות מושבות בני ישראל.

איך האב אויפ'ן ערשטן שאס אריינגערוקט א פופציג זעכציג בלאט, און איך באלעק זיך די פינגער. און כדי לקיים אל תמנע טוב מבעליו וועל איך שעירן מיט'ן עולם דעם קונטרס.

https://copy.com/PhsdTENnkRzd

ס'קען זיין אז דעס שוין גאר אלטע נייעס פאר'ן עולם דא, ווייל ער עס שוין אריינגעגעבן בשנת תשע"א, זייטס מיר מוחל פאר'ן דרייען א קאפ, אבער אויב איז עס נאכנישט דא געווען, זייץ ענק מחי'.
די ערשטע צוויי בלאט איז ענגליש אבער דער גאנצער חיבור איז לשה"ק (אפשר אביסל צו פענסי?)

ייש''כ כה לחי ביטע לייג ארויף ווען די האסט א מינוט צייט נאך סחורה.

עס ליינט זיך געשמאקער ווען מען הערט איינעם פון די צווייטע זייט מטבע, ווי מען הערט א היימישער שנתגדל במחנינו

עטעטשט

פארהאן אויך א פראפעסאר אין קאליפארניע וועלכער האט געשריבן אזא מין מאמר אויף סאטמאר אין ענגליש.

איך האלט שוין ביי זייט 46 דערווייל איז דאס נישט קיין חידושים.

אודאי איז עס נישט קיין חידושים פאר א סאטמארער געבוירענער, ס'איז נישט אינטערסאנט משום החידושים שבו, ענדערש פשוט אלס די אייגנארטיגקייט דערפון צו ליינען א מחקר אויפן סאטמאר רב.

דעפרעסט האט געשריבן:אודאי איז עס נישט קיין חידושים פאר א סאטמארער געבוירענער, ס'איז נישט אינטערסאנט משום החידושים שבו, ענדערש פשוט אלס די אייגנארטיגקייט דערפון צו ליינען א מחקר אויפן סאטמאר רב.

מ'דארף אבער האבן א מאגן עס צו לייענען... אבער איך האב געמיינט אז זיין מחקר גייט אים ברענגען צו מער ווי א פלענע חזרה פון ב' טויב אין דער איד. דערווייל איז ממש נישטא קיין חידוש דארט

דער עצם זאך אז א פראפעסאר וואס איז ווייט פון סאטמאר מאכט אן אביעקטיווער מחקר אויף רביה"ק און ער קומט צו צו אזעלכע פאזיטיווע מסקנות, איז א חידוש כשלעצמה מרפסין איגרא.

אבער אפי' דער עצם מחקר און זיין נאבעלער סדר וויאזוי ער בויעט א טעאריע מיניה וביה מספרי דבי רב איז זייער בא'טעמ'ט צו ליינען.

כ'בין נאך נישט פארטיג, אבער וואס איך האב געטראפן אינטערסאנט איז, ווי שוין געשריבן, אז ער האט ארויס די פערזענליכקייט פון רבי'ן גאר פאזיטיוו, און דייקא פון די עדות'שאפטן פון די קעגנערס וואס האבן זיך אויסגעדרוקט מיט אכטונג כלפי דעם רבי'ן. ער האט משיג געווען אז די שיטה איז נישט דעם רבי'נס, נאר ער האט ער שוין אויפגעפיקט פון די פריערדיגע גדולים, און בסך הכל וואס דער רבי האט געטון איז געווען, נישט נאכצולאזן און נישט מאכן קיין פשרות.
און אז די שיטה האט דער רבי גענוצט נישט נאר כלפי ציונות, נאר אויך כלפי אלע אידישקייט ענינים.

זיין הנחה איז אז דער רבי האט געוואלט האלטן אידישקייט בכל אופן. די גאס איז זייער געפאלן און אלע גדולים האבן געהאלטן אז מ'דארף זיך צובייגן צו די גאס אביסל, און די גאס וועט זיך צובייגן צו אידישקייט אביסל, און מ'וועט זיך טרעפן אינדערמיט.
דער רבי האט אבער אנערקענט אז די גאס וועט זיך נישט בייגן רעכטס. זיי וועלן בלייבן ציען לינקס בכל תוקף, איז די עצה צו גיין אין די וואנט אריין אויף רעכטס, און גיין זייער ראדיקאל לצד שכנגד, אזוי ארום וועט דער צענטער-פונקט אויסקומען נענטער רעכטס. און אז דער רבי איז געווען גערעכט, (די לעצטע פאקטישע אויספיר דארף קיינער נישט צוקומען צו אים…).

נאך א פוינט, אז דער רבי איז שוין נישטא דרייסיג יאר, און אז א גאר לינקער האט געוואלט פארשטיין דעם רבי'ן און זיין שיטה, און ער האט אים געקענט פארשטיין. ולפי זה אלע וואס האבן אים נישט פארשטאנען און פארשטייען אים נישט - זענען נישט געווען אינטערסירט אים צו פארשטיין.

נאך א (ציפעדיגע) פוינט. מ'קען פארשטיין דעם רבי'ן און זיין שיטה, זיין קוק, זיין צאי לך בעקבי הצאן, דורכ'ן לערנען זיינע ספרים!

איך האב געבלעטערט אין דעם ספר / קונטרס, אינעם הקדמה זעהט זיך ארויס צווישן א שורה אז ער האט אייביג געהאלטן אז די סאטמאר רב'ס שיטה איז עקסטרעם און ראדיקאל ווען ער האט געליינט קונטרסים פון יואליש קרויס וכדומה, אבער ווען ער האט זיך דערנעטערט צו די ספרים פון רבי'ן האט ער געזעהן אז דער רבי האט געהאט א געוויסע ישרות'דיגע מהלך.

עס איז צום באווינדערן ווי שיין ער איז מסדר זאכן, מהלכים און שיטות פון רבי'ן מיוסד אויף זיינע ספרים, לדעתי טוט ער א הפלא'דיגע ארבעט, און אויף דעם קען מען זאגן ,בושני מכל דור" אויב קען קומען א מזרחיסט פון ווייסעכווי און מאכן אזא ארבעט ווי זעמיר אונז?....

זאל ער קומען האט געשריבן:נאך א (ציפעדיגע) פוינט. מ'קען פארשטיין דעם רבי'ן און זיין שיטה, זיין קוק, זיין צאי לך בעקבי הצאן, דורכ'ן לערנען זיינע ספרים!

ריכטיג און אמת... הלואי מי יתן והי' אז סאטמארער חסידים זאלן אפלערנען דעם רבי'ן אזוי מן המקור ווי דער מזרחי'סט, נישט פון מעשה'לעך, בעלי דרשנים שונים און צייטונג ארטיקלען משני הצדדים.

מיללער האט געשריבן:דער עצם זאך אז א פראפעסאר וואס איז ווייט פון סאטמאר מאכט אן אביעקטיווער מחקר אויף רביה"ק און ער קומט צו צו אזעלכע פאזיטיווע מסקנות, איז א חידוש כשלעצמה מרפסין איגרא.

אבער אפי' דער עצם מחקר און זיין נאבעלער סדר וויאזוי ער בויעט א טעאריע מיניה וביה מספרי דבי רב איז זייער בא'טעמ'ט צו ליינען.

איך האב עס באמת שנעל געלייענט. אבער וואס זענען די פאזיטיווע מסקנות פון וואס איר רעדט? אז דער רבי האט נישט געהאט הערנער? ער לייגט נאך אלס אראפ דעם רבין ווי א עקסטרעמיסט וואס האט געארבייט מיט א אגענדע


דרך אגב. ער איז נישט קיין פראפעסער נאר א קאנדידאט צו א דאקטאראט. נישט ווייל סמאכט א חילוק

דעפרעסט האט געשריבן:

זאל ער קומען האט געשריבן:נאך א (ציפעדיגע) פוינט. מ'קען פארשטיין דעם רבי'ן און זיין שיטה, זיין קוק, זיין צאי לך בעקבי הצאן, דורכ'ן לערנען זיינע ספרים!

ריכטיג און אמת... הלואי מי יתן והי' אז סאטמארער חסידים זאלן אפלערנען דעם רבי'ן אזוי מן המקור ווי דער מזרחי'סט, נישט פון מעשה'לעך, בעלי דרשנים שונים און צייטונג ארטיקלען משני הצדדים.

אמת אבער די לימוד איז פאר גאנץ כלל ישראל...

איך מיין ס'איז גאנץ שיין פון אזא פאזיטיווע מסקנא (איך האב עס נאכנישט געליינט, אבער לויט די תגובות דא), אבער וואס וועט זיין מארגן, ווען אן אביעקטיווער פראפעסער פון ארץ ישראל, וועט האבן א פארקערטער מסקנא. ס'איז דזשאסט גוט פאר די אייז קריעם, אבער נישט צובויען דערויף.

געפעלט מיר נאר ווי די וואס זענען דן בכובד הראש הין און צוריק צו מען מעג חלילה נכשל ווערען מיט הערען א דבר תורה פון ר' מנשה רייזמאן שליט''א זענען פלוצלינג גרייט אנצונימען עניני אמונה ודיעות פון עפעס א בן בלי שם ''איינער א הרב רפאל קדוש, א מזרחי'סט, דתי לאומי'' צו ''א פראפעסאר אין קאליפארניע''. שיין זעהט מען אויס.

יוסף שרייבער האט געשריבן:געפעלט מיר נאר ווי די וואס זענען דן בכובד הראש הין און צוריק צו מען מעג חלילה נכשל ווערען מיט הערען א דבר תורה פון ר' מנשה רייזמאן שליט''א זענען פלוצלינג גרייט אנצונימען עניני אמונה ודיעות פון עפעס א בן בלי שם ''איינער א הרב רפאל קדוש, א מזרחי'סט, דתי לאומי'' צו ''א פראפעסאר אין קאליפארניע''. שיין זעהט מען אויס.

לשיטת הנושאים ונותנים, האט ער דאך א ריינערע השקפה ווי יענעם.

יעדער קען ציען וועלכע מסקנא ער זעט פאר אינטערסאנט.
מיין פוינט איז געווען איין זאך, אז א מזרחי'סט וואס האט געפארשט דעם רבי'ן און איז געווען גרייט אנצוקומען צו וואו די פארש-ארבעט וועט אים פירן, אפגעזען וויאזוי ער האלט, האט משיג געווען אז דער רבי איז געווען א נישט נאר אן קיין הערנער, נאר א העכסט-אינטעליגענטער מענטש וואס האט נישט געהאט קיין כעס אויסברוכן, נאר אן ערליכער איד מיט אן אויסגערעכנטע אלטע-גע'ירש'נטע שיטה מגדולי עולם מקדמת דנא, און האט עס איינגעשטעלט מיט אן אגענדע --- צו האלטן הדת בכללה על תילה, און דער רבי האט פארשטאנען איז ציונות בפרט איז איינס פון די גרעסטע קעגנערס צום חומת דת ישראל, און די זעלבע דאס זיך צושטעלן צום ציונות אויף סיי וועלכע וועג.

נישט אז איך נעם אים יא אדער נישט אן אויף למעשה לקבל השפעה וכו'. איך רעד פון אים לגבי אים (און וואס לערנט מיר אויף למעשה), אויב האט ער געוואלט פארשטיין, פארשטייט ער. און אויב איינער פארשטייט נישט, וויל ער נישט. מ'דארף זיך נישט האבן געווייקט צוואנציג-דרייסיג יאר ביי שאלעשידעס נאך אין אלטן בעסמעדרעש.

איך בין גראדע נישט געווען אין וויכוח מאוד, און די שיטה פון סאטמאר רבי'ן זי"ע דארף נישט מיין און נישט קיין שום פראפעסאר'ס הסכמה, און איך בין נישט געקומען אהער שטעלן די שיטה.

איך בין ב"ה אויסגעבאקן און איך גלייב אין די תורה לויט ס'איז אונז געלערנט געווארן דורך רביה"ק זי"ע, אפילו ווען ס'קומען ארויס פופציג טויזנט פראפעסארן קעגן דעם רבי'נס שיטה.

דער פראפעסער שטארקט נישט די שיטה און נישט מיין פארשטאנד אין די שיטה. עס ווייזט מיר נאר איין שטארקע פונקט. ביז היינט האב איך געמיינט און געגלייבט אז נאר די תלמידי רבינו וואס האבן געקוואקעט אין די תורות פון רבי'ן בחיים חיותו האבן געהאט דעם רשות אמת'דיג ארויסצוהאבן די שיטה, און אונז דארפן לויפן הערן פון זיי וואס דער רבי האט געהאלטן, געוואלט, און געפאדערט.

דא קומט אפיר א מזרחיסט, איינער וואס האט זיך גענומען צום רבי'נס ספרים אסאך יארן נאכדעם וואס דער רבי איז שוין נישטא געווען, און ער משיג געווען די שיטה, זיין צוגאנג כאחד משלנו. און ס'ווייזט מיר דאס וואס איך האב פריער געזאגט, אז אויב זענען פארהאן אנדערע וואס פארשטייען נישט, איז עס צוליב אייגענע נגיעות און זיי ווילן נישט פארשטיין. פרעדזשודעס און בייעס.

דזשאס מיי אפיניען, און יעדער איז בארעכטיגט מיט זיין אייגענע.

איך וויל מיר נישט דא טענה'ן אין די וועלט אריין. אבער די אפטייטש אין דעם רבי'ן איז א קלאסישע פאר אסאך פרעמדע. ווי ער טאקע ברענגט אראפ די דברים ידועים פון רב שך אז דעם רבי'נס שארפקייט איז געווען א טובה פאר זיי. ד.ה. זייער אסאך האבן מסכים געווען אז דער רבי איז נושא דגל צדיקים הקודמים. און הגם זיי האבן געהאלטן אז די מציאות איז מכריח צו פארשידענע שינויים (מדינה שאני, אדער אז אין ברירה וכדו') איז דער רבי געווען ווי א דערמאנונג וכו'.

דו קענסט טרעפן די מיינונג אין אסאך באשרייבונגען פון פרעמדע ואכמ"ל.

קיינער איז נישט געגאנגען דערווייל דא צו הרב רפאל צו מקבל זיין תורה מפיו.
עס איז אינטערסאנט צו זעהן ווי די מסי''נ וואס סאטמאר רבי האט געהאט צושרייבען א ספר באריכות איבער'ן נגע הציונות שמא אולי אזכה להוציא ממבוכה אפי' א' מישראל עי' בהקדמת הויואל משה, ווערט מקויים, ופעולת צדיק עשתה רושם אז א מזרחיסט קומט אפלערנען בעומק תורתו של ה'סאטמאר רב.

חסיד נלהב, קולע אל השערה!

חסיד נלהב האט געשריבן:קיינער איז נישט געגאנגען דערווייל דא צו הרב רפאל צו מקבל זיין תורה מפיו.
עס איז אינטערסאנט צו זעהן ווי די מסי''נ וואס סאטמאר רבי האט געהאט צושרייבען א ספר באריכות איבער'ן נגע הציונות שמא אולי אזכה להוציא ממבוכה אפי' א' מישראל עי' בהקדמת הויואל משה, ווערט מקויים, ופעולת צדיק עשתה רושם אז א מזרחיסט קומט אפלערנען בעומק תורתו של ה'סאטמאר רב.

ער האט סך הכל אפגעלערנט דעם רבי'ן, ער איז געווארן אויס מזרחיס'ט? ער גייט שוין נישט גיין צו די בחירות?

די פאר יאר וואס ער האט געוואוינט אין קעיפ-טאון סאוט אפריקע איז ער זיכער נישט געגאנגען צו די בחירות… ולמאי נפק"מ, קען זיין אז ער האט א גרויסן יצר הרע, איז וואס?
ער ווייסט שוין אבער אז די בחירות איז נישט קיין מצוה רבה און ברענגט נישט קיין קדושה יתירה, און די התנגדות דערצו האט אויפגעבויט א חומה בצורה קעגן די ירידת הדורות ופגעי הזמן.
וואס ער טוט דערצו איז זיין פערזעליכע אישו.

וויפיל איך האט עס דורכגעליינט, איז עס נישט קיין גרויסע חידושים, חוץ פון דעם עצם זאך ווי א פרעמדער און זאגאר א מזרחיסט האט אפגעלערענט און געקומען צו א פאזעטיווע מסכנא, ווי עטליכע האבן שוין אנגעמערקט.

און איך זעה נישט ווי איינער זיכט צו לערענען תורה ביי אים, קיינער טוישט נישט גארנישט צוליעב וואס ער האט געשריבן, סך הכל ווי ווען די דעילי נויס שרייבט א שיינע ריוויו אויף די חסידישע לעבענס שטייגער, א אויפטו פון וראו כל עמי הארץ כי שם ה' נקרא עליך.

למשל די ארטיקל פון אלגעמיינער וואס כקהאב אמאל דא געברענגט, ווי יענער "לערענט אפ" דאס רבינ'ס פארלאזען ארץ ישראל און גיין קיין אמעריקע ווי א לימוד "כ'גיי מיר מרצוני הטוב צוריק אין גלות, ווייל אזא גאולה דארף איך נישט!!", דאס הייסט "אפגעלערענט דעם רבין "פון אינדרויסן" און אויפקומען מיט א לומדות וואס א "אינסיידער" האט נישט געמערקט, אדער נישט געהאלטן פאר א אמת.

אזא זאך קוק איך אן ווי א "בליק פון אינדרויסען". די קונטרס איז טאקע א בליק פון אינדרויסען, אבער איז נישט אויבגעקומען מיט קיינע "חידושים".

איך האב במחכת"ה נישט ארויס דער אשכול.
אויף יעדעם קען מען טרעפען מעריצים און פארקערט. למאי נפק"מ דו גאנצע מדובר דא?
איך האלט אז דער רפאל קדיש אליין ווי שטארק ער איז מעריך דעם רבי'ן זי"ע איז ער ווייטער נאך מער מעריך אונעם גאון החכם השלם רבי עובדיה יוסף זצ"ל.
למאי נפק"מ זיינע דיבורים?