אידישע וועלט פארומס

ווען עס זאל ארויסקומען א סייענטיסט וואס זאל אנצייגן די אמת הדברים פון בראשית ברא וואלטן מיר אלע מאמינים בני מאמינים באקומן גאר שטארקע חיזוק, עס איז נישט די חסרון האמונה וואס געט די חיזוק, עס איז די הכרת השם ביי די יושבי תבל וואס געט אונז די חיזוק


די זעלבע זאך בנידן דידן, א אפגעפרעמדער פון כל הקודש לנו, כל אשר אסרנו התיר לו, זיינע מצות זענען פאר אונז יהרג ועל יעבור, און דאך איז ער געקומן צום הכרה, אז ויואל משה אמת ותורתו אמת , אין לנו חיזוק גדולה מזו

דער עולם וויל אפשר אויפהערן רעדן שטויות פאר א מינוט?

ער האט נישט איינגעזען גארנישט. ער איז נישט געקומען צו די הכרה אז משה אמת. און אז דער ויוא"מ איז קולע אל הוואטעווער. סה"כ איז א מזרחי'סט וואס האט געמיינט אז דער רבי איז א שונא ישראל געוואר געווארן אז דער רבי איז געווען א גדול מיט א שיטה.

מ'קען צוריקגיין שלאפן

ר יוסף, ראש הקהל עיין לעיל האב איך פארענטפערט די צווייטע פראגע, ווידעראום די ערשטע פראגע עלמיר דא פראבירן מסביר זיין

די אלע חשובע רבנים וואס מיר פראבירן דן צו זיין וואס זייער מיינונג כלפי די שיטה, די זענען רבנים פון וועם מיר ווילן לערנן לידע את המעשה אשר יעשון, ואיזה דרך הישרה יבחור בו האדם, פון הרב רייזמאן לערנן מיר השקפה אין אלע עניני יהדות, אמונה, וכו.. ער איז מורה דרך פאר אסאך, טאקע דערפאר פאראינטערעסירט עס פאר דיע פון די סאטמארע חדר וואס זיין שיטה בנוגע דעם ויואל משה .

עס איז א משל ווי איינער פרעגט זיך נאך ביי א שידוך , ער וויל פונקטליך וויסן דעטאלן מער ווי סתם עמך, אויב וועט ער הערן די מידנסטע זאך וואס שמעקט אים נישט וועט שידוך ווערן אויס

לעומת זה סתם הערן אינטערעסאנטע ידיעות ווי פרעמדע האבן אנערקענט אינעם שיטה, אדער ווי פרייע זענען מודה למחצה, לשליש, ולרביע אין אמיתת הדברים פונעם סאטמערע שיטה איז עס ווערט צו ציטירן, עס איז טאקע לידוע בעלמא, אבער דאך גאר אינטערעסאנט.

קיינער גייט נישט ארויסקעשן עפעס פארן פערזעדליכע לעבן, עס גייט אויך קיינעם נישט אן וואס יענער פרייער האלט איבער אלע אנדערע בעניני יהדות, עס נאר א בחינה ווי הודאת בעל דין כמאה עדים דמי. ודוק

נ.ב. מיליכיגער, איך האב נישט דווקא געמיינט דעם דרם אפריקאנע פראפעסער, איך האב גערעדט בכלליות

געפעלט מיר ווי מ'פארשטייט פשוט נישט פארוואס מ'ברענגט אראפ א פראפעסאר וואס איז מודה און שרייבט אז דער ויואל משה מאכט יא עפעס סענס,.
איי עם סארי, דאס איז העכסט אינטערעסאנט פאר א סאטמערע חסיד.

נאר וואס דען פאר מאנכע באדערט עס אז א מזרחי'סט איז מודה, איז די טענה פארוואס מ'גיט אים א פלאטפארמע...

איך וויל זיך בעסער און מער ארויסברענגען פארוואס עס איז אינטערסאנט וויאזוי דער אפגעריסענער סאוט-אפריקאנער פראפעסער פארשטייט עס…

דהיינו, ער פארשטייט אז דער רבי האט א צוגאנג לגבי וויאזוי אויפצושטעלן א דור וואס גייען זיך בלייבן האלטן נאמנים לשם ולתורתו. ער האט אין די תורה געטראפן יעדע וואך די נקודה, וויאזוי אידן און אידישקייט האט זיך געריסן מיט די וועלט און מיט'ן מציאות זיך צו האלטן תורה'טרייע ערליכע אידן. ציונות איז געווען די גרעסטע פירצה בחומת הדת אין יענע צייט, און וועגן דעם האט דער רבי געטראפן דעם רעיון הציוני אינעם דור אנוש, דור המבול, און קעגן זיי נח, וואס זענען געשטאנען איינער קעגן די גאנצע וועלט. כאטש וואס די גאנצע וועלט האט געלאכט האט ער זיך נישט צוטון געמאכט נאר געגאנגען אין די וואנט אריין לשם שמים, און געבויעט א תיבה פינף הונדערט יאר. דאס האט געטון אברהם קעגן דור הפלגה, נמרוד, און ספעציעל לוט וואס איז געווען דומה לאברהם האט ער אים נאכמער מרחק געווען, אם השמאל ואימינה, ווייל לוט האט זיך יא צוגעשטעלט צו די אנשי סדום. און דאס איז געווען די עבודה פון יצחק קעגן די ליצני הדור די פלישתים, יעקב קעגן לבן, יוסף אין מצרים קעגן פרעה און די מצרים, און דאס האט געגעבן דעם כוח זיך נישט אויסצומישן בשם לשון מלבוש. די זעלבע איז עס געווען ביי דתן ואבירם קעגן משה ואהרן, און די מעפילים און קרח, וואס קרח איז געווען אזוי גרויס הויך און הייליג אבער ער איז געגאנגען בעצה אחת מיט דתן ואבירם והי' מה שהי'. דאס איז געווען די חטאים פון די מלכים וואס האבן זיך נישט געהאלטן גענוג שטארק קעגן די נביאי הבעל, און די ליסטע איז גרויס.

דאס איז נישט געווען קיין פערדעריי, און פארצוימטקייט, אז מ'כאפט נישט וואסי גייט פאר אין די וועלט. ס'געווען א שיטה אז איך וויל נישט וויסן וויאזוי די וועלט קוקט אויס. איך וויל נאר וויסן וואס דער אייבערשטער וויל, און איך קוק נישט צו ס'פאסט, צי איך גיי אויסקוקן ווי א משוגענער. אזוי פארשטיי איך אז דער אויבערשטער וויל, און איך גיי פייטן דערפאר --- אפילו אינסייד כלפי זיך אליין.
נאר אין סאטמאר רייסט מען זיך ביי די קעפ זיכער צו מאכן אז מ'האט די בעסטע ווייץ ווייל די אנדערע איז נישט ממש הונדערט פראצענט גוט. און קיינער זאגט נישט: "שוין זאל זיין גוט וויאזוי ס'איז." איינער גייט ביז אריזאנע, און דער צווייטער שרייט זאלץ. ניקור, צומת הגידין, עירוב, וואו מ'טרעפט עפעס א נייע חומרא, א זהירות, שטאמט עס געווענליך פון די סאטמארע 'טראבלמעיקערס', יעדער איינער פייט לשם השם ולכבוד תורתו לויט ווי ער פארשטייט עס. דעיס איז וואס דער רבי האט אריינגעבאקן אין זיין עולם ביי די תורה'ס, און דאס האט ער איבערגע'חזר'ט אין דברי יואל וואך איין וואך אויס.

גאנץ סאטמאר האט דעם דזשיען. איינער פארשטייט עס און קולטיווירט עס און שטאלצירט דערמיט, און איינער ווייסט אליין נישט וואס אים טרייבט, אבער פונקט אים באדערט למעשה אז מ'גייט רעדן ענגליש ביי די כינוס כללי, און אז ס'גייט זיין ווידעאו. ער קען זיך נישט העלפן, ס'ליגט אים אין די בלוט. ער איז א סאטמארער.
דער רבי זי"ע האט נישט געהאקט דירעקט אויף קיין טעיפס, בילדער, און אפילו ראדיאו, אבער סאטמארער אידן האבן עס פיינט געהאט יעדער לויט זיין דרגה. דער רבי זי"ע האט נישט געלאזט האבן קיין לאנגע פיאות כידוע, אבער ביי די סאטמארער חסידים האט מען געטראפן לאאאננגע צעפלאטשקעטע פיאות א'סיז געגאנגען א רויעך.

דער לימוד איז בתוכנו אין סאטמאר זעלבסט-פארשטענדליך. אמאל האט עס געהייסן ציונות און היינט הייסט עס גיוס בני הישיבות, אדער חיטוטי שכבי, אדער אינטערנעט. לאמיר אנכאפן טאקע אינטערנעט אלץ משל, ווען דער רבי זי"ע וואלט היינט געלעבט און ער וואלט געהאלטן אז דאס איז די סכנה פאר יהדות בימינו אלה וואלט ער געטראפן יעדע וואך אין די סדרה אין די אנשי דור המבול זענען געווען זייער להוט צום אינטערנעט, און נמרוד האט געהאט א גאנצע געוועב פון כפירה סייטס. און אברהם אבינו האט זיך געריסן און אפילו נישט געוואלט נוצן קיין אינטערנעט אפילו ס'נארמאל אין די גאנצע וועלט נוצט עס, און נאר צוריקגעשטאנענע מענטשן ווילן נישט אנערקענען דעם מציאות, און האלטן זיך אן אין די אלד-פעשנד וועגן. און נישט אלע פרצות האט דער רבי ארויפגעלייגט אויף די בימה מיט אזא געוויכט, נאר ווען די פירצה איז געווען א דירעקטע בראך פאר די חומות הדת פאר דורות הבאים.

און יעצט צוריק לנושא לגבי דעם פראפעסאר. דער חידוש פון דעם פראפעסאר איז נישט אז ער האט ברוב חכמתו ורוחב בינתו משיג געווען די ווארהייט בדברי רבינו. דער חידוש איז ער האט פארשטאנען מתוך ספרים רבינו די שיטה פון זיך נישט לאזן פירן פון די ווינטן, און זיך קלאמערן צו די פריערדיגע דורות, און נישט וועלן איינפירן קיין שום נייע מאדערנע זאכן (א ווייטע משל איז אראפלאזן גרויסע ווידיאו סקרינס אז דער עולם זאל קענען מיטהאלטן לייוו דעם רבי'ן טיש בכל קצוי תבל), דאס וואס איז איינגעבאקן אין אלע סאטמארער חסידים בתולדה, ווערט אויך פארשטאנען פון אזא ווייט-פארשטופטן איד, פארשטופט במקום ובחינוך והשגה. ס'קען זיין אז דער איד וכל הנלוים אליו זענען געבליבן, אין גייען בלייבן די זעלבע. נישט דאס איז מיר אינטערסאנט געווען בכלל פון דעם גאנצן קונטרס. און איך פריי זיך נישט אז ער האלט פון די שיטה… איך בין נאר געווארן איבערצייגט אז די אלע משוגעים און די סאטמאר-לעקערס ....-שמעקערס האבן איינגעבאקן זייער קוק אויף די וועלט צוליב ווייל זיי לערנען דעם רבינ'ס ספרים. לערן אויך וועסטו אויך ווערן א 'משוגענער'. (לייען, נארמאל אויס אויסגעהאלטן אין מיין לעקסיקאן).

און דאס ווייזט ממילא אז די אלע אנדערע אידן בכל מקומות מושבותיהם וואס האלטן אז דער רבי איז געווען א קיצוני און אן עקסטרעמיסט, אדער אז מ'האט אים פארקויפט שטותים און הבלים און ער האט נאך געגלייבט, איז עס נאר ווייל ער האט זיך נישט גענומען די מיה צו אפצולערנען דעם רבי'נס גאנג אין אידישקייט, און אפילו ער איז פון אן אנדערן חדר, אויב וועט ער זיך נעמען די מיה דאס צו פארשטיין, וועט ער שוין נישט קענען פארשטיין אנדערש -- מיט די כללית'דיגע אפראוטש אז צו האלטן אידישקייט לדורות הבאים מוז מען זיך רייסן מיט די וועלט און נישט נאכלאזן מיט גארנישט, און נישט זיין צופרידן לגבי יהדות מיט וויאזוי ס'איז, און נישט שלום מאכן מיט'ן מצב.

(במאמר המוסגר, דער האלמינער האט דעמאלט בשעת מעשה גלייך פארשטאנען מיט זיין טיפן אפענעם קאפ אז די מכלומרש'טע געבאקענע מעשה פון ר' עזריאל'ן מאכט נישט קיין סענס. דער רבי זי"ע פון די אנדערע זייט האט נעבעך יא געגלייבט. אינטערסאנט איז אויסער די מעשה ווי ס'שיילט זיך ארויס זיין גרויס פקחות און דעם רבי'נס גרויס פארמאכטקייט, קען קיינער נישט פארציילן קיין שום מערקווידיגע דברי חכמה און בליציגע געדאנקען פון דעם גרויסן חכם מחוכם דער האלמינער, ווידער קען קיינער נישט פארציילן קיין גרויסע צמצום אויפ'ן רבי'ן ז"ל אויסער די מעשה…).

כעל ענדיגן מיין ווערטער מיט א ווארט וואס איך האב אמאל געהערט בשם הרה"ק רבי הערשעלע מספינקא זי"ע, אז דער אויבערשטער האט געוואלט געבן פאר אלע אידן אן אויסרייד כלפי שמיא פארוואס זיי זענען נישט געווען קעגן ציונות און אלע אנדערע פירצות, האט ער דעם רבין ז"ל אראפגעשיקט אין א גזע משפחה, און וועגן דעם דארפן שוין אויטאמאטיש אלע אנדערע גזע'ס און חסידות'ער נישט האלטן אזוי. ס'הייסט, איך בין דאך א …. וואו קומסטו מיר טענה'ן צו האלטן מיט 'סאטמאר'?…. וואלט דער רבי געווען א שטייגער ווי דער חפץ חיים אדער דער חזון איש, וואלט קיינער אין די וועלט נישט געהאט קיין אויסרייד פארוואס ער איז פארכאפט געווארן אין ציונות, ווייל דער רבי איז דאך אזוי קלאר אין זיינע ספרים, און קיינער קען עס נישט אפווענדן.

ובזה יצאתי ידי חובת קאווערעדזש האשכול. גענוג פארברענגט אויפ'ן חשבון פון א סאוט-אפריקען פראפעסאר.

א חידוש קיינער דא האט נאך נישט דערמאנט דעם מזרחי'סטישן סייד אזמרך בלאומים פון ר' יואל אלחנן מחבר 'דת הציונות', וועלכער האט אויך איינגעזעהן דעם חורבן פון די מזרחי'סטישע שיטה הציונות הדתית, און גיט גאנץ רעכט פארן סאטמארן רב ודעימיה
http://www.yoel-ab.com/

זאלער,
שפתים ישק משיב דברים נכוחים.

זייער שיין הרב זאלער. הגם מקען זיך פארלייגן אויף געוויסע נקודות ביזטו אוועראלל אריינגעקומען זייער קלאר

מיללער האט געשריבן:זאלער,
שפתים ישק משיב דברים נכוחים.

ונהניתי מאד פונם גאנצן אפהאנדלונג בכלליות.

אז מען רעדט דא איבער אנדערע וואס זעהן דעם אמיתית דע''ת פון די פריערדיגע גדולי ישראל.

וואלט כדאי געווען צוצוצייכענען נאך א פריידיגע ידיעה אז די נאכט איז פארגעקומען א ערשטמאליגע גרעסערע מסיבה פאר א נייע מיידעל שולע פון פרומע ליטווישע בני תורה וואס האבען לאור המצב בארה''ק, מחליט געווען אז עס איז שוין העכסט צייט צו מכיר זיין דעם מציאות אז מיר טארען נישט האבען דאס מינדעסטע הנאה ממדינת הציוני און האבען אוועקגעשטעלט א נייער חינוך שולע פאר בנות ישראל על טהרת הקודש, און זענען אצינד געקומען לתלמידי ומעריצי אותו צדיק וקדוש ז''ל אז מען זאל שטיין צו די האנט.

עס איז פאסיג דא אין דעם אשכול צו ציטירען די ווערטער די דברי חכמה העדיפים מנבואה פינעם צדיק וקדוש מ'סאטמאר זצ''ל בהקדמה לספרו ויואל משה.

שיבא עוד זמן ''שיקם סערת הציונים לדממה'' אבל כיון שנשתכח דרך האמת ואין איש שם על לב, מי יורה דעה ומי יבין שמועה להקים עולה של תורה, דערפאר איז ער מאריך איבער'ן חוב פון זאגען דעם אמת איבער'ן טומאת הציונות און פירט אויס מורא'דיגע דבורים, וז''ל

ויבוא עוד זמן שיפתחו איזה לבבות בני ישראל ויפקחו עיניהם, ויגיעו לאזניהם הקולות המצלצלים מדרך הראשונים, שבקשו אמת ואמונה כראוי.
מה שאין כן אם ח''ו הקולות יחדלון... זאגט די רבי אז חלילה אלעס וואלט פארגעסן געווארען איבער די דע''ת פון די גדולי וצדיקי קמאי.

און דאס איז די ביאור האשכול פארוואס תלמידים ומעריצים פון דעם צדיק ווערן נתרגש זעהנדיג זיינע דבורים אינעם היינטיגער מציאות.



[לפי וואס דער רפאל טייטשט אפ די סאטמאר רבי ז''ל אלס איינער וואס האט זיך שטארק און פעסט מבדיל געווען פון די גאס און ס'האט אים גארנישט אינטערסירט וואס די ארום זאגט אויף אים, און אזוי האט ער געזאגט דעם אמת, און פרובירט פון זיינע ד' אמות צו האבען אן השפעה אויף אידען אומעטום מבקשי האמת.

דאס זעהט זיך שטארק ארויס פון די דבורי הצדיק הנ''ל, ווי ער זאגט קלאר טראץ יעצט זעהט אויס היבש חושך און לוזעריש די צושטאנד פון די משמיעי דע''ת פון די גאוני וצדיקי קמאי, דאך מוז מען בכל התוקף ארויסזאגען און מגלה זיין פאר יעדן איינעם דעם אמת, אז ס'זאל קענען צוניץ קומען אין די ריכטיגע מאמענט, ווען די מציאות וועט שוין רייף זיין פאר אנדערע אויך צו וועלן הערן די דע''ת פון די צדיקים הקודמים נ''ע]
די רייד זענען א כלליות'דיגע הוראה בכלל אז אפי' עס זעהט נישט אויס אז עמיצער זאל בכלל וועלן הערן אמת'ע רייד, צו די מענטש ביי זיך איז נישט אזוי דערביי צו הערן אמת'ע דבורים, קודם לייגט מען ''על לבבך'' שפעטער איז שוין די באשעפער משפיע אז די רייד זאלען אריינגיין אינעם הארץ.

א איד אין גלות האט געשריבן:ווען עס זאל ארויסקומען א סייענטיסט וואס זאל אנצייגן די אמת הדברים פון בראשית ברא וואלטן מיר אלע מאמינים בני מאמינים באקומן גאר שטארקע חיזוק, עס איז נישט די חסרון האמונה וואס געט די חיזוק, עס איז די הכרת השם ביי די יושבי תבל וואס געט אונז די חיזוק


די זעלבע זאך בנידן דידן, א אפגעפרעמדער פון כל הקודש לנו, כל אשר אסרנו התיר לו, זיינע מצות זענען פאר אונז יהרג ועל יעבור, און דאך איז ער געקומן צום הכרה, אז ויואל משה אמת ותורתו אמת , אין לנו חיזוק גדולה מזו

עס ווערט א חסרון אין אמונה, איך דארף נישט קיין שום באווייז פון בראשית ברא, קיין שום עדות, די תורה איז מיין גרעסטע סייענטיפישע עדות, די גרעסטע באווייז וואס קען נאר זיין. און ווען די סייענטיסטן זענען געקומען זאגן אז די וועלט איז אמאל אדורך א מבול האט עס זערא אויסגעמאכט, לא מעלה ולא מוריד קיין כי הוא זה. דו דארפסט א סייענטיסט זאל דיר באשטעטיגען אז דיין טאטע איז דיין עכטע פאטער? אדער דו ווערסט איבערגענומען ווען ער באשטעטיגט עס?

די פראפעסער איז נישט מעלה ומוריד, איבערהויפט אן אפגעפרעגטע מזרחיסט, פארוואס ווערסטו אזוי איבערגענומען? מען קען נישט זיין אזוי היפקאריטיוו. ווען ער רעד לגנאי וואלסטו זיך נישט באצויגן צו אים. ווען די סייענטיסט לייקענט אין בראשית ברא לאכסטו פון אים, יו קענט פיק ענד טשאס וואט טא ביליוו. אדער רעדסטו פון אים אדער אינגאנצן נישט. ביי אונז זענען די סייענטיסטן די גרעסטע אפיקורסים.

ארטסקרול האט געשריבן:

א איד אין גלות האט געשריבן:ווען עס זאל ארויסקומען א סייענטיסט וואס זאל אנצייגן די אמת הדברים פון בראשית ברא וואלטן מיר אלע מאמינים בני מאמינים באקומן גאר שטארקע חיזוק, עס איז נישט די חסרון האמונה וואס געט די חיזוק, עס איז די הכרת השם ביי די יושבי תבל וואס געט אונז די חיזוק


די זעלבע זאך בנידן דידן, א אפגעפרעמדער פון כל הקודש לנו, כל אשר אסרנו התיר לו, זיינע מצות זענען פאר אונז יהרג ועל יעבור, און דאך איז ער געקומן צום הכרה, אז ויואל משה אמת ותורתו אמת , אין לנו חיזוק גדולה מזו

עס ווערט א חסרון אין אמונה, איך דארף נישט קיין שום באווייז פון בראשית ברא, קיין שום עדות, די תורה איז מיין גרעסטע סייענטיפישע עדות, די גרעסטע באווייז וואס קען נאר זיין. און ווען די סייענטיסטן זענען געקומען זאגן אז די וועלט איז אמאל אדורך א מבול האט עס זערא אויסגעמאכט, לא מעלה ולא מוריד קיין כי הוא זה. דו דארפסט א סייענטיסט זאל דיר באשטעטיגען אז דיין טאטע איז דיין עכטע פאטער? אדער דו ווערסט איבערגענומען ווען ער באשטעטיגט עס?

די פראפעסער איז נישט מעלה ומוריד, איבערהויפט אן אפגעפרעגטע מזרחיסט, פארוואס ווערסטו אזוי איבערגענומען? מען קען נישט זיין אזוי היפקאריטיוו. ווען ער רעד לגנאי וואלסטו זיך נישט באצויגן צו אים. ווען די סייענטיסט לייקענט אין בראשית ברא לאכסטו פון אים, יו קענט פיק ענד טשאס וואט טא ביליוו. אדער רעדסטו פון אים אדער אינגאנצן נישט. ביי אונז זענען די סייענטיסטן די גרעסטע אפיקורסים.

ס'איז דא אזא מין דערהער ווי:
הללו את ה' כל גוים
ומלאך רע יענה אמן
וראו כל עמי הארץ וכו'
מ'טרעפט עס צענדליגע מאל אין חז"ל און איבעראל אז ס'האט געברענגט הסתפקות אז דער וואס האט געלייקענט האט געמוזט מודה זיין.
(נישט אז ס'האט געמאכט שטערקער דעם איד'ס אמונה, מיט דעם פונקט ביסטו גערעכט)

די שמועס דערמאנט מיר פון א מעשה ווי א ליטווישער ראש ישיבה האט פארציילט מיט גרויס התפעלות פאר ר'יעקלע אז א די רייניגערן פון א צימער ווי דער רבי זי"ע איז איינגעשטאנען האט אים געזאגט אז דער רבי האט נישט גענוצט זיין בעט משבת לשבת. ווען ר' יעק'לע האט אים געפרעגט וואס איז די חידוש ס'דאך ידוע? האט ער זיך צופייערט "חסידים זענען שקרנים אבער איך האב דאך דאס געהערט פון א גויע"

מילכיגער האט געשריבן:די שמועס דערמאנט מיר פון א מעשה ווי א ליטווישער ראש ישיבה האט פארציילט מיט גרויס התפעלות פאר ר'יעקלע אז א די רייניגערן פון א צימער ווי דער רבי זי"ע איז איינגעשטאנען האט אים געזאגט אז דער רבי האט נישט גענוצט זיין בעט משבת לשבת. ווען ר' יעק'לע האט אים געפרעגט וואס איז די חידוש ס'דאך ידוע? האט ער זיך צופייערט "חסידים זענען שקרנים אבער איך האב דאך דאס געהערט פון א גויע"

עיקר חסר מן הספר: זי איז געווען א מסל"ת

ווינקל האט געשריבן:

מיללער האט געשריבן:זאלער,
שפתים ישק משיב דברים נכוחים.

ונהניתי מאד פונם גאנצן אפהאנדלונג בכלליות.

איך גלייך איבערצושרייבן אין א שורה צוויי די חידוש פון זאל ער, אין מיין קורצע שפראך...

די חידוש פון דעם פראפעסאר איז, אז דעם רבי'נס שיטה/מהלך/השקפה/וואטעווער ליגט קליפ און קלאר אין זיינע ספרים, נקודה/דאט/פינטל/[כזה.]. והא ראי', א מענטש וואס האט נישט גערעדט מיט -און זיך אודאי נישט געווייקט אין- פינע פינדערט בעטפארד אידן, האט עס פארשטאנען פון די ספרים.

נאך עפעס שווער?

מילכיגער האט געשריבן:די שמועס דערמאנט מיר פון א מעשה ווי א ליטווישער ראש ישיבה האט פארציילט מיט גרויס התפעלות פאר ר'יעקלע אז א די רייניגערן פון א צימער ווי דער רבי זי"ע איז איינגעשטאנען האט אים געזאגט אז דער רבי האט נישט גענוצט זיין בעט משבת לשבת. ווען ר' יעק'לע האט אים געפרעגט וואס איז די חידוש ס'דאך ידוע? האט ער זיך צופייערט "חסידים זענען שקרנים אבער איך האב דאך דאס געהערט פון א גויע"

שמעתי מהרה"ח ר' שמואל הכהן משמש אז הרב רודערמאן ז"ל האט עס דערציילט אין סאלקאו היט סטאר, האט אים איינער געזאגט: וואס זאגט איר, אז דער רבי שלאפט נישט ביינאכט, דאס ווייסמען שוין יארן. זאגט הרב רודערמאן: דאס זאגן חסידים, אבער א גוי משיח לפי תומו איז מער באגלייבט!

שמעלקא טויב האט געשריבן:

מילכיגער האט געשריבן:די שמועס דערמאנט מיר פון א מעשה ווי א ליטווישער ראש ישיבה האט פארציילט מיט גרויס התפעלות פאר ר'יעקלע אז א די רייניגערן פון א צימער ווי דער רבי זי"ע איז איינגעשטאנען האט אים געזאגט אז דער רבי האט נישט גענוצט זיין בעט משבת לשבת. ווען ר' יעק'לע האט אים געפרעגט וואס איז די חידוש ס'דאך ידוע? האט ער זיך צופייערט "חסידים זענען שקרנים אבער איך האב דאך דאס געהערט פון א גויע"

שמעתי מהרה"ח ר' שמואל הכהן משמש אז הרב רודערמאן ז"ל האט עס דערציילט אין סאלקאו היט סטאר, האט אים איינער געזאגט: וואס זאגט איר, אז דער רבי שלאפט נישט ביינאכט, דאס ווייסמען שוין יארן. זאגט הרב רודערמאן: דאס זאגן חסידים, אבער א גוי משיח לפי תומו איז מער באגלייבט!

און אויב א גוי איז משיח לפי תומו און רעד בלשון גנאי איז אויך באגלייבט? איך פארשטיי גוט די קאנסעפט, אבער עד היכן משיח לפי תומו מגיעים? נאר ווען עס קומט דיר אויס גוט? הגע את עצמך.

ארטסקרול האט געשריבן:און אויב א גוי איז משיח לפי תומו און רעד בלשון גנאי איז אויך באגלייבט? איך פארשטיי גוט די קאנסעפט, אבער עד היכן משיח לפי תומו מגיעים? נאר ווען עס קומט דיר אויס גוט? הגע את עצמך.

איך מיין אז איר פארשטייט דייקא נישט דעם קאנצעפט פון משיח לפי תומו, געווענליך ווען א גוי רעדט נעגאטיוו קעגן א איד איז עס נישט "לפי תומו" נאר מיט אן אגענדע, דאס זעלביגע איז ווען א מזרחיס'ט גיט ארויס א חיבור קעגן ויואל משה איז עס נישט "לפי תומו" והוא פשוט, משא"כ ווען ער ציט א מסקנא פארקערט, בעת וואס מטעןם זיין אגענדע וואלט ער געזאלט פארדרייען אלע פאקטן נאר אנצוקומען צו אן אנדערע מסקנא איז דאס א היסטארישע געשעעניש און ווערט באמערקט צו ווערן, דאס האט נישט צו איך בין מקבל לקחו אדער איך טרינק ביינאים א גלעזל וואסער, הגע עצמך

נאך אין די סעריע פון "#ויש להקשות בדוחק"

די רבי זי"ע'ניס שיטה איז ביי מיר הונדערט פראצענט אמת און איך דארף נישט קיין ראית צו דעם.
נאר וואזשע דעם, פארוואס דא פריי איך מיך, און ווען עס קומט א סייענטיסט זאגן אז עס איז געווען א מבול, וכו', הער איך עהם נישט אויס, און עס אינטרעסירט מיר וואו די פאריעריגע שניי?
ווייל די תורה איז ביי מיר קראנט און קלאר, אזוי וואו מיין טאטע איז מיין טאטע.
משא"כ תורת רבינו, זענען געווען ערליכע אידן רבי'ס בעלי רוה"ק וואס כ'האלט זיי נישט ווייניגער פונעם רבי'ן זי"ע,וואס האבן געהאלטן אנדערש. איז אויף דעם ווען ס'קומט איינער און זאגט אז 'האדמו"ר מסטמר היה צודק' פרייט זיך און מיין הארץ, אז מיין טאטע איז יא געווען גערעכט.  

)א פרייע האט עס אמאל געזאגט די ווערטער צו מיין טאטע)

טייטשט 'לפי תומו' ביי א גוי האט א באשטומטע טערמין און דאס איז נאר אויב ער פארציילט לשבח, די רגע וואס ער רעדט בלשון גנאי פאלט ער ארויס פון די 'תמימות' און ער גייט אריין אין א קאטאגאריע פון שאט נפש, ובזדון. א שיינע פשט'ל אבער איך גלייב נישט אליבא דהילכתא.

יאפין האט געשריבן:די רבי זי"ע'ניס שיטה איז ביי מיר הונדערט פראצענט אמת און איך דארף נישט קיין ראית צו דעם.
נאר וואזשע דעם, פארוואס דא פריי איך מיך, און ווען עס קומט א סייענטיסט זאגן אז עס איז געווען א מבול, וכו', הער איך עהם נישט אויס, און עס אינטרעסירט מיר וואו די פאריעריגע שניי?
ווייל די תורה איז ביי מיר קראנט און קלאר, אזוי וואו מיין טאטע איז מיין טאטע.
משא"כ תורת רבינו, זענען געווען ערליכע אידן רבי'ס בעלי רוה"ק וואס כ'האלט זיי נישט ווייניגער פונעם רבי'ן זי"ע,וואס האבן געהאלטן אנדערש. איז אויף דעם ווען ס'קומט איינער און זאגט אז 'האדמו"ר מסטמר היה צודק' פרייט זיך און מיין הארץ, אז מיין טאטע איז יא געווען גערעכט.  

)א פרייע האט עס אמאל געזאגט די ווערטער צו מיין טאטע)

בבחינת תניא דמסייע לך פון א... פראפעסער, ווער זאגט היה צודק? א געטליכער מאן? אדער א קרוץ מחומר, כמיין קרוץ ממזרחיסט?

ווער ס'ענטפערט נאך דא איז סתם א ליידיג גייער וואס האט ניש בעסער וואס צו טון מיט די צייט
א זינלאזע טענה'ריי אהין און צוריק (און דאס איז שוין נאכן מעקן עטליכע בלעטער דא..) קיין חידושים און קיין הוספות, פלעין מעלה גרה געווען נאכאמאל און נאכאמאל, וחוזר חלילה...

ארטסקרול האט געשריבן:טייטשט 'לפי תומו' ביי א גוי האט א באשטומטע טערמין און דאס איז נאר אויב ער פארציילט לשבח, די רגע וואס ער רעדט בלשון גנאי פאלט ער ארויס פון די 'תמימות' און ער גייט אריין אין א קאטאגאריע פון שאט נפש, ובזדון. א שיינע פשט'ל אבער איך גלייב נישט אליבא דהילכתא.

פון וואס דו ווייסט איז עס אריבער צו וואס דו גלייבסט, און אויב למשל איך ווייז דיר אויף אז אליבא דהילכתא בין איך גערעכט לגבי משיח לפי תומו, ביסטו גרייט צו קאנסידען דעפיעט?

זיכער נישט! הסאט שוין אמאל געזען אן עד פון ארטסקרול אז איינער האט זיי אויפגעוויזן אז זיי האבן פאלש אפגעלערנט א גמרא...?

מיללער האט געשריבן:

ארטסקרול האט געשריבן:טייטשט 'לפי תומו' ביי א גוי האט א באשטומטע טערמין און דאס איז נאר אויב ער פארציילט לשבח, די רגע וואס ער רעדט בלשון גנאי פאלט ער ארויס פון די 'תמימות' און ער גייט אריין אין א קאטאגאריע פון שאט נפש, ובזדון. א שיינע פשט'ל אבער איך גלייב נישט אליבא דהילכתא.

פון וואס דו ווייסט איז עס אריבער צו וואס דו גלייבסט, און אויב למשל איך ווייז דיר אויף אז אליבא דהילכתא בין איך גערעכט לגבי משיח לפי תומו, ביסטו גרייט צו קאנסידען דעפיעט?

אויסדריקלעך!