הגאון רבי אביגדור מיללער'ס ביך A Divine Madness
פארעפענטליכט: פרייטאג אוגוסט 16, 2013 2:10 pm
נעכטען האביך גע'ענדיגט ליינען רבי אביגדור מיללער'ס ביך "A Divine Maddness" און עס איז מוראדיג מוראדיג. יעדער טראכטענדיגער איד וואלט עס געדארפט ליינען, ספעציעל זיין אויספיר.
כ'האב אנגעהויבען שרייבען מיינע געדאנקען אין א אנדערע אשכול, און עס פארלוירען; מאכענדיג קודם א קאפי כדי עס אריין צו לייגען דא אין א נייע אשכול, אבער ביז וואס ווען, האב איך געמאכט א קאפי פון עפעס אנדערש און עס פארלוירען.
קודם האביך געטראכט אז אפשר איז דאס מן השמים, נישט צו שרייבען; אבער שפעטער האביך זיך בארעכענט אז אפשר פונקט פארקערט, אז מן השמים וויל מען, נאר עס איז גאר דער בעל דבר וואס לאזט נישט; און גוטע זאכען קומען אן שווער.
אלזא וועלען מיר טוהן וואס מיר שפירען איז ריכטיג (דאס וויל דאך דער באשעפער, רחמנא ליבא בעי), און מיר שרייבען.
א גרויסער שאד אז רבי אביגדור מיללער האט נישט פארענדיגט זיין ספר. דאס וואס מיר האבען, איז נאר א ערשטע דרעפט; און דאס אויך נישט; ווייל ער האט איבערגעלאזט ליידיגע בלעטלעך דא אין דארט וואס ער האט ווארשיינליך געפלאנט אן צופילען מיט וויכטיגע פרטים און נקודות, אבער קיינמאל נישט צו דעם אן געקומען. אפילו דער לעצטער קפיטל, איז ער געבליבען שטיין אין דערמיט (בעסער געזאגט אין אנהויב אין מיד-סענטענס). אבער דאס וויכטיגסטע קפיטל (איינס פאר די לעצטע) ווי ער פירט אויס זיינע געדאנקען, זעהט אויס אז כאטש דער ערשטע דרעפט פון דעם פרק האט ער יא גע'ענדיגט מער ווייניגער.
כ'ווייס נישט ווי אנצוהויבען.
זיינע באווייזען זענען אייזען פעסט (פאר דער וואס איז פעסט אין די אמונה), און פאר דער וואס וויל האבען קשיות אויפען רבונו של עולם, וועט קיין איין ביכעל נישט העלפען. ווי האבען גרויסע לייט געזאגט, דאס זענען נישט קשיות נאר תירוצים, כדי צו בארעכטיגען א הפקר לעבען, אדער בארואיגען די געפילען.
עס זעהט מיר אויס ווי ער האט געוואלט מאכען א קאמפליעט דזאב א דבר השלם, ווייל ער האט געוויסט אז אויב נישט וועט מען אים צורייסען אויף שטיקער. און דערפאר טאקע איז ווארשיינליך האט ער עס קיינמאל נישט געדריקט, האלטענדיג אז עס איז נאך ווייט פון פארטיג, און אזוי ווי עס איז, קען ער עס נישט דריקען.
א קאמפליעט דזאב, מיינט א דורך גיין גרינטליך יעדער דור פון דער רענעסאנס ביזען שואה (בערך 500 יאר), און ווייזען באשיינפורליך ווי די דורות גייען מטה מטה, ביז עס האלט שוין ממש ביי אינטערגיין.
די ווערטער הערען זיך זייער קאמיש "ממש ביי אינטערגיין"! ווען דען איז געווען א דור ווי עס באדארף צו זיין; היינט אדער ערב דער שואה?
איך וועל אייך נישט געבען דער תשובה צו דעם, דאס וועט אייך רבי אביגדור מיללער דערציילען אין זיין ביך, און איר וועט הערען וואס איר ווייסט נישט. איך האב אויך געמיינט אז איך ווייס און קען היסטאריע, און דערווייל האט ער מיר געוויזען אז איך ווייס נישט.
א גרויסען גרויסען שאד אז רבי אביגדור מיללער האט נישט פארענדיגט זיין ספר און עס אליין געדריקט, ווייל דענמאלץ וואלט עס ממש געווען א אורים ותומים, כאטש ער בענוותנותו האט נאר געשריבען אז זיינע מסקנות'ן נעמט ער פון די clue's וואס דער באשעפער האט אונז געגעבען, און מען דארף זיי שטודירען.
דער תקופת המשכילים (פון מענדעלסאהן ביזען שואה) וואס איז דער עיקר אויף וואס ער בויעט זיין ספר, גייט ער עס א דארך מיט אלע פרטים און ווייזט ווי עס האט זיך אראפ געקייקעלט אידישקייט ביזען גרינד.
אלץ א זייטיגע פועל יוצא פונעם ספר ווערט פארענטפערט דער קשיא וואס מען הערט פרעגען פון צייט צו צייט, צו דער טיילונג (אין hindshight) איז געווען גוט צו נישט. דא, זעהן מיר קלאר אז ווען נישט דער טיילונג, וואלט אונגערישע אידענטום געגאנגען דער זעלבע גאנג ווי רוסישע אידענטום, די משכילים וואלטען אראפ געפירט אלע אונגערישע אידען אזוי ווי זיי האבען געטוהן אין דייטשלאנד, רוסלאנד און פוילען. נאר דער טיילונג האט געראטעוועט אידישקייט אין אונגארן.
--
די הערות אינטען איז אן אנדערע מעשה.
כ'וויל נישט ארינטערייסען דער שרייבער פון די הערות אויפען ספר, ווייל עס איז קלאר אז ער האט גוט געמיינט. אבער כל המוסיף גורע, אז כאטש ער לייגט צו זייער וויכטיגע אינפארמאציע פאר דער ליינער, אבער פון דער אנדערע זייט שרייבט ער זאכען נישט אין דער ריכטיגע טאון. כ'בין אים דן לכף זכות אז ער האט זיכער נישט געוויסט די ראמיפיקאציעס פון זיין שרייבען צו פאזיטיוו אויף מענטשען וואס מיר ווילען אונזערע קינדער זאלען שטייען ווייט פון זיי און זייערע געדאנקען. דער ביך איז קלאר נישט פאר קיין קינדער.
עס איז געווען צייטען וואס כ'האב ממש געפלאצט פון זיין שרייבעכץ און געהאלטען אז ער האט באגראבען דער ספר, און אויב רבי אביגדור מיללער וואלט געזעהן וואס מען האט געטוהן מיט זיין ספר וואלט ער זיך איבערגעדרייט אין קבר. אבער נאכען ליינען ווייטער, האב איך געקלערט אז אפשר גאר, וועט די ליבעראלע שרייבעכץ פון די הערות, גאר העלפען און האבען א ווירקונג צו אויף מאכען די קעפ אפילו פון אפגעפארענע אידען און זיי צוריק ברענגען צום באשעפער.
דאס איז עס איז א נאטשעל. אז מען וועט שמועסען וועט מען אריין גיין בל"נ אין די פרטים.
כ'האב אנגעהויבען שרייבען מיינע געדאנקען אין א אנדערע אשכול, און עס פארלוירען; מאכענדיג קודם א קאפי כדי עס אריין צו לייגען דא אין א נייע אשכול, אבער ביז וואס ווען, האב איך געמאכט א קאפי פון עפעס אנדערש און עס פארלוירען.
קודם האביך געטראכט אז אפשר איז דאס מן השמים, נישט צו שרייבען; אבער שפעטער האביך זיך בארעכענט אז אפשר פונקט פארקערט, אז מן השמים וויל מען, נאר עס איז גאר דער בעל דבר וואס לאזט נישט; און גוטע זאכען קומען אן שווער.
אלזא וועלען מיר טוהן וואס מיר שפירען איז ריכטיג (דאס וויל דאך דער באשעפער, רחמנא ליבא בעי), און מיר שרייבען.
א גרויסער שאד אז רבי אביגדור מיללער האט נישט פארענדיגט זיין ספר. דאס וואס מיר האבען, איז נאר א ערשטע דרעפט; און דאס אויך נישט; ווייל ער האט איבערגעלאזט ליידיגע בלעטלעך דא אין דארט וואס ער האט ווארשיינליך געפלאנט אן צופילען מיט וויכטיגע פרטים און נקודות, אבער קיינמאל נישט צו דעם אן געקומען. אפילו דער לעצטער קפיטל, איז ער געבליבען שטיין אין דערמיט (בעסער געזאגט אין אנהויב אין מיד-סענטענס). אבער דאס וויכטיגסטע קפיטל (איינס פאר די לעצטע) ווי ער פירט אויס זיינע געדאנקען, זעהט אויס אז כאטש דער ערשטע דרעפט פון דעם פרק האט ער יא גע'ענדיגט מער ווייניגער.
כ'ווייס נישט ווי אנצוהויבען.
זיינע באווייזען זענען אייזען פעסט (פאר דער וואס איז פעסט אין די אמונה), און פאר דער וואס וויל האבען קשיות אויפען רבונו של עולם, וועט קיין איין ביכעל נישט העלפען. ווי האבען גרויסע לייט געזאגט, דאס זענען נישט קשיות נאר תירוצים, כדי צו בארעכטיגען א הפקר לעבען, אדער בארואיגען די געפילען.
עס זעהט מיר אויס ווי ער האט געוואלט מאכען א קאמפליעט דזאב א דבר השלם, ווייל ער האט געוויסט אז אויב נישט וועט מען אים צורייסען אויף שטיקער. און דערפאר טאקע איז ווארשיינליך האט ער עס קיינמאל נישט געדריקט, האלטענדיג אז עס איז נאך ווייט פון פארטיג, און אזוי ווי עס איז, קען ער עס נישט דריקען.
א קאמפליעט דזאב, מיינט א דורך גיין גרינטליך יעדער דור פון דער רענעסאנס ביזען שואה (בערך 500 יאר), און ווייזען באשיינפורליך ווי די דורות גייען מטה מטה, ביז עס האלט שוין ממש ביי אינטערגיין.
די ווערטער הערען זיך זייער קאמיש "ממש ביי אינטערגיין"! ווען דען איז געווען א דור ווי עס באדארף צו זיין; היינט אדער ערב דער שואה?
איך וועל אייך נישט געבען דער תשובה צו דעם, דאס וועט אייך רבי אביגדור מיללער דערציילען אין זיין ביך, און איר וועט הערען וואס איר ווייסט נישט. איך האב אויך געמיינט אז איך ווייס און קען היסטאריע, און דערווייל האט ער מיר געוויזען אז איך ווייס נישט.
א גרויסען גרויסען שאד אז רבי אביגדור מיללער האט נישט פארענדיגט זיין ספר און עס אליין געדריקט, ווייל דענמאלץ וואלט עס ממש געווען א אורים ותומים, כאטש ער בענוותנותו האט נאר געשריבען אז זיינע מסקנות'ן נעמט ער פון די clue's וואס דער באשעפער האט אונז געגעבען, און מען דארף זיי שטודירען.
דער תקופת המשכילים (פון מענדעלסאהן ביזען שואה) וואס איז דער עיקר אויף וואס ער בויעט זיין ספר, גייט ער עס א דארך מיט אלע פרטים און ווייזט ווי עס האט זיך אראפ געקייקעלט אידישקייט ביזען גרינד.
אלץ א זייטיגע פועל יוצא פונעם ספר ווערט פארענטפערט דער קשיא וואס מען הערט פרעגען פון צייט צו צייט, צו דער טיילונג (אין hindshight) איז געווען גוט צו נישט. דא, זעהן מיר קלאר אז ווען נישט דער טיילונג, וואלט אונגערישע אידענטום געגאנגען דער זעלבע גאנג ווי רוסישע אידענטום, די משכילים וואלטען אראפ געפירט אלע אונגערישע אידען אזוי ווי זיי האבען געטוהן אין דייטשלאנד, רוסלאנד און פוילען. נאר דער טיילונג האט געראטעוועט אידישקייט אין אונגארן.
--
די הערות אינטען איז אן אנדערע מעשה.
כ'וויל נישט ארינטערייסען דער שרייבער פון די הערות אויפען ספר, ווייל עס איז קלאר אז ער האט גוט געמיינט. אבער כל המוסיף גורע, אז כאטש ער לייגט צו זייער וויכטיגע אינפארמאציע פאר דער ליינער, אבער פון דער אנדערע זייט שרייבט ער זאכען נישט אין דער ריכטיגע טאון. כ'בין אים דן לכף זכות אז ער האט זיכער נישט געוויסט די ראמיפיקאציעס פון זיין שרייבען צו פאזיטיוו אויף מענטשען וואס מיר ווילען אונזערע קינדער זאלען שטייען ווייט פון זיי און זייערע געדאנקען. דער ביך איז קלאר נישט פאר קיין קינדער.
עס איז געווען צייטען וואס כ'האב ממש געפלאצט פון זיין שרייבעכץ און געהאלטען אז ער האט באגראבען דער ספר, און אויב רבי אביגדור מיללער וואלט געזעהן וואס מען האט געטוהן מיט זיין ספר וואלט ער זיך איבערגעדרייט אין קבר. אבער נאכען ליינען ווייטער, האב איך געקלערט אז אפשר גאר, וועט די ליבעראלע שרייבעכץ פון די הערות, גאר העלפען און האבען א ווירקונג צו אויף מאכען די קעפ אפילו פון אפגעפארענע אידען און זיי צוריק ברענגען צום באשעפער.
דאס איז עס איז א נאטשעל. אז מען וועט שמועסען וועט מען אריין גיין בל"נ אין די פרטים.