אידישע וועלט פארומס

קרעמער האט געשריבן:איך האב היינט אנגעהויבן מסכת ע"ז בס"ד, איז מיר אינטערסאנט געווען צו ליינען אין "מעלות" [שבט תשע"ב] אז מסכת עבודה זרה האט די ווייניגסטע מחיקות פונעם צענזור! ווייל צוליב מורא פונעם צענזור האט מען עס פשוט נישט איבערגעדרוקט במשך יענע תקופה, און עס איז פארמיטן געווארן פון מעקונגען (אנדערש ווי איך האב מיך פארגעשטעלט אז עס איז היבש צענזורירט).

די מיינסט דארט דארף ח' ווי מ'רעט פון אותו האיש?
אין דעם קונטרס חסרונות הש"ס איז דא היפט אויף מס' ע"ז נישט פארגלייך ווי מס' סנהדרין, אבער דאך דא גענונג.

ניין, איך רעד פון איבערטוישן יעדע "גוי" אויף "עכו"ם" און דאס גלייכן.

יוראפ האט געשריבן:אז ר' יוס'ל שרופט זיך שוין יא אן; דא האב איך די דפוס ראשון וואס איז נאך ארויסגעקומען בחייו, וואס האט נאר ערהאלטן די "קדושות", "כללות הניסים", און "פירושי אגדות". דאס האט א זיגל, די זיגל איז אויך פון די צענזור אדער ווער?

הרב יוראפ, איך האב געמיינט דעים סלאוויטא דרוק, ד"א המדפיס היה הרה"ק ר' משה מסלאוויטא.

איך ליין נישט קיין פוליש אבער אויף די זיגל שטייט הק' יוסף ב"מ שואל? אויב עס וואלט נישט געשטאנען 'הק' וואלט איך געזאגט אז דאס קען אפשר זיין א צענזור, ווי באוויסט זענען די רבנים מטעם צומאל געווען צענזורען און איך האב שוין באגעגנט ספרים ווי זיי שרייבען זיך אינטער בלה"ק אבער דער הק קוקט נישט אויס אזוי.

יישר כח הרב יוראפ פאר'ן עפענען אזא געלונגענע אשכול איבער אזא ברייטע און פארוויטאגטע טעמע אין יודישע היסטאריע
איך וויל נאכברענגען אפאר אינטרעסאנטע פרטים וואס איך האב געליינט אין בוך פון שאול גינזבורג
ווי באקאנט זענען רוב צענזורירער געווען משומדים און אויך אידען וואס האבען זיך פארקויפט די נשמה פארן שטן, מערקווירדיג אז די משומדים זענען געווען וויניגער שטרענג ווי זייערע אידישע קאלעגעס ווייל זיי האבען געשפירט א פרייהייט נאכצוגעבן פאר די אידען,
ער ברענגט איבער א געוויסע משומד ישראל לאנדאו וואס טראץ דעם וואס ער האט אפגעלאזט די אידישע אמונה האט ער זיך וויטער געהאלטען פייערליך געטריי צו די חסידשע אידעע און איר רביים, און ער זאגא עדות אז דער לאנדאו וואס איז געווען א צענזורירער האט אים אמאל געזאגט "איך האף צו גאט אז אין די זכות וואס איך האב ערלויבט צו דריקען די הייליגע זוהר וועט מען מיך אויף יענע וועלט פארגעבן מיינע זינד"
א פארצייטישע משומד הא?
א זיסע אנעקדאט ברענגט גינזבורג. אמאל האט עמיציר ארויסגעגבען א רעצעפטן בוך אין געשריבען אינמיטען א רעצעפט "אז מעןם זאל ארויסשטעלן די טייג זיך אפקילען אויף די פרייע לופט" און די צענזור האט דאס אויסגעשטראכען מיטן אויסרייד "אז אין רוסלאנד איז קיין פרייע לופט נישט פארהאנען" אלעס געהערט דעם מעכטיגען צאר
עס זענען געווען צווישען די צענזורירער היבשע יודעי ספר אבער רוב זענען געווען פוסטע עמאראצים עס איז באקאנט די צענזורישעה גרייז "מי כעמך ישראל עכו"ם קדוש" און אזוי וויטער
איך אלס א זאמלער ווער איך באטראפען פון די פארשאלטענע צענזור אויף א טעגליכע פארנעם, ווייל מען קען נישט וויסען קלאר ווי א ספר איז געדרוקט געווארען וויבאלד מען האט אנגעגעבן פאלשע פלעצער ווי עס איז געדרוקט [אזויווי מען קען נישט גלייבען אונזערע זיידעס פאספארטען]
איך לייג צו דא צווי בלעטער פונעם אידישען היסטאריקער ש, דובנוב איבער די טעמע

זאמלער איך מוז דיר דאס געבן (נישט פאר די קאמפלימענט נאר פאר די אינטערסאנטע זאכן וואס דו האסט צוגעברענגט):

אפשר א מאמר איבער דובנוב׳ס נאמנות?

געטראפן נאך א שטיקל אין פרשת בא
כך נדפס בדפוס ראשון: שאתם הם המקבלים כל ההשפעות והטובת לכל שאר האומות והכל הוא בידכם והאומות אינן אוכלים רק תמצית דגיעולהון כמו שאיתא בזוה"ק...
זעהט אויס אז די חברה האבן נישט געגליכן דאס אז די אידן באקומען אלעס און די אוה"ע באקומען נאך די אידישע קינדערלעך. איז דאך דא א פשוט'ע עצה, מ'שרייבט אזוי:
שאתם הם המקבלים כל ההשפעות והטובת והכל הוא בידכם כמו שאיתא בזוה"ק....

(קען זיין עס איז א באוויסטע) עם הארצישע צענזור גרייז בפירוש המזרחי בפרשת האזינו

קרעמער האט געשריבן:איך האב היינט אנגעהויבן מסכת ע"ז בס"ד, איז מיר אינטערסאנט געווען צו ליינען אין "מעלות" [שבט תשע"ב] אז מסכת עבודה זרה האט די ווייניגסטע מחיקות פונעם צענזור! ווייל צוליב מורא פונעם צענזור האט מען עס פשוט נישט איבערגעדרוקט במשך יענע תקופה, און עס איז פארמיטן געווארן פון מעקונגען (אנדערש ווי איך האב מיך פארגעשטעלט אז עס איז היבש צענזורירט).

כהאב אמאל געקלערט אז די גאנצע ענין פונעם צענזור וויל זיי האבען מורא גהאט אויף גילו ודו"ק עכ"פ די צעזור דא ארבעט זיכער אויף דעם אופן
אן לערבארער אשכול שכח פארן פותח שערים

עם צענזור מהרויזאנס אמט

אודך אין ספה"ק באר מים חיים (פ' משפטים)
וזלה"ק: שלא נברא אלהים כי אם כדי שייראו מלפניו כל העכו"ם שונאי ישראל ולא יצערו לישראל.

קען דען זיין אז די גוים זענען מצער די אידן? מעקט מען אויס 'ולא יצערו לישראל' און שלום על ישראל, ניין? (ליין מיט גמרא ניגון, אדער אנדערע ניגון וואס איר גלייכט)

יוראפ האט געשריבן:אינעם ערשטע דרוקן באר מים חיים אין פ' וארא עה"פ בעבור תדע כי אין כמוני בכל הארץ, שטייט כדעת אלו האפיקורסין יש"ו שאומרין ...
שפעטער זעהט אויס איז עס איינעם נישט געפאלן אז ער איז געווען א אפיקורס האט מען געמעקט די ווארט

האט מען מיר מעורר געווען אז עס מיינט בכלל נישט אים (ס'האט בכלל נישט געשטימט די לשון לויט די ערשטע פשט), נאר עס איז די ראשי תיבות י'מח ש'מם ו'זכרם (דאס שטימט טאקע)

ספר געדרוקט אין סלאוויטא מיט רשות פון די קייזערלעכן צענזור

ווי אויך איז דא א גאנצע מגילה זיך צו פארענטפערן בפני העכו"ם

מכתב קול קורא כתב יד הגה"ק מראדזין בעל התכלת עם אישור הצענזור

איך האב די וואך שבת ביי פרק געקלערט אז אויף די משנה פון הוי זהירן ברשות איז כמעט נישט דא קיין מפרשים אפשר האט עס ציטון מיט די צענזור!

א חובת הלבבות וואס איז אויך געשלאגן געווארן פון די צענזור

יעקב טוגענדהאלד, א באקאנטער משכיל וצענזור בווארשה.

עס איז אויך וויכטיג צו באטאהנען אז חוץ די גויישע צענזור און זייערע אידישע איינגעשטעלטע
איז דא געווען א זעלבסט צענזור כדי מען זאל נישט האבען קיין פראבלעמען מיט די אפיציעלע צענזור...

אן אויסשניט פון ב"ח או"ח סימן מ"ו וואו ער ברענגט צו אז אין סמ"ק איז געשטאנען "גומל חסדים טובים לבריותיו".

[שייע] געציל..