ביכער פון משכילים
פארעפענטליכט: דינסטאג ספטמבר 13, 2011 7:08 pm
יארן לאנג וואס די אלע השכלה ביכער – אריינגערעכנט ספרים וואס זייערע מחברים זענען געווען משכילים – איז נישט געווען צו באקומען ביי ערליכע אידן, די מלחמה וואס אונזערע רבי'ס זי"ע האבן געפירט קעגן השכלה האט באוויזן צו מאכן פארשווינדן די גרעסטע רוב פון זייערע ביכער, צוזאמען מיט דעם איז פארשווינדן געווארן אין תהום די נעמען פון זייערע מחברים, רוב מענטשן ווייסן נישט די נעמען פון די משכילים וואס האבן בשעתם איבערגעדרייט א וועלט, און נאך ווייניגער ווייסן אז זיי האבן געשריבן ספרים.
אבער מיטן אויפקום פונעם אינטערנעט האט זיך דאס געטוישט, די אלע ביכער זענען פריש ארויפגעלייגט געווארן און עס איז בהישג יד פאר יעדעם וואס האט צוטריט צום אינטערנעט, און אפי' ווער עס האט נאר די היברו בוקס הארד-דרייוו אדער אוצר החכמה. דערפאר ווערן מענטשן נכשל אריינצוקוקן און לערנען ביכער פון משכילים בלויז צוליב חסרון ידיעה, נישט וויסענדיג אז דער מחבר איז געווען א אפיקורס און משכיל, וואס ווען ער וואלט דאס געוויסט וואלט ער קיינמאל נישט אריינגעקוקט.
איך האב געהאט אין פלאן צו עפענען א אשכול אין זכור ימות עולם איבער די היסטאריע פון די משכילים און השכלה, אז דער עולם זאל וויסן מער איבער די משכילים און וויסן זיך צו היטן פון זייערע ביכער, אבער אזויווי איך גיי שוין פון דא איז דאס מיר נישט מעגליך, עפן איך די אשכול בלויז אויסצושמועסן אין קורצן די ביכער וואס איך האב געטראפן פון משכילים (אויף היברו בוקס), והמוסיף מוסיפין לו.
משה מעדלזאהן
דער באקאנטער גרינדער פון השכלה, ער ווערט אויך דערמאנט מיט די נעמען רמ"ד, רמבמ"ן.
זיין ביכל קהלת מוסר איז דא אויף היברו בוקס (אונטערן נאמען משה סופר, מן הסתם ווייל זיין פאטער איז געווען א סופר סת"ם), אויך איז דא זעקס פון די מילת ההגיון פון רמב"ם ז"ל, בלויז איינס איז נישט מיטן ביאור (אדער ווי צדיקים האבן געזאגט, ביעור) פון רמ"ד ימ"ש. איינס (שנת תקכ"ב) ווערט די ביאור אנגעגעבן מיט א פאלטשע נאמען שמשון הקלירי, אבער דאס איז די ביאור פון מענדלזאהן.
כאטש דער איסור און חרם איז געווען קעגן זיינע חומשים מיטן תרגום, צוליב טעמים וואס זענען נישט שייך היינט (מען זאל נישט לערנען דייטש, וכדו'), איז דאס געווען ווייל מען האט נאכנישט געוואוסט פון זיינע גראבע אפיקורסות, אבער שפעטער ווען מען האט איבערגעדרוקט זיינע דייטשע ביכער אין לשון הקודש איז נתגלה געווארן זיין שרעקליכע כפירה, ער האט נישט נאר כופר געווען אין געוויסע יסודות הדת, נאר ער האט בכלל געלייקנט אז עס איז דא אזא זאך ווי אמונה (עפ"ל).
דער דברי חיים שרייבט אין יו"ד ח"ב סי' ס' בזה"ל: שאלה, בעסק הספר מאפיקורס שהעתיק מלת הגיון עם פירוש מר' מה לעשות בו וכו', לכן בוודאי ראוי לשריפה, אך כמדומה לי ששמעתי מאדמו"ח זלל"ה (בעל ברוך טעם זצ"ל) שבא מעשה כזה לידו וצוה לגנזו בכ"ח חדש על בה"ק, וטעמו לא ידעתי, זה ראיתי להודיע לכ"ת והבוחר יבחר עכל"ק. זעהט מען פון דעם אז ער האט אנגענומען פשוט אז אלע זיינע ספרים איז אסור צו לערנען, די שאלה איז נאר וואס מען דארף טוהן דערמיט, פארברענען אדער גונז זיין (מן הסתם ווייל עס האט אויך פונעם רמב"ם).
נפתלי הירץ וויזל.
ווערט אויך אנגערופן נה"ו, פון מענדלזאהןס נאנטע מענטשן, זיינע ביכער האב איך נישט געטראפן אויף היברו בוקס, אבער עס איז מן הסתם דא צו טרעפן אויף אנדערע פלעצער.
ער האט געהאט געשריבן אפאר ספרים, ער האט אפי' באקומען א הסכמה פונעם נודע ביהודה, שפעטער האט ער ארויסגעגעבן א בוך מיטן נאמען דברי שלום ואמת, דארט שרייבט ער אז מען דארף לערנען פרעמדע חכמות ווייל אויב נישט איז די תורה גארנישט ווערט און נאך אזעלכע שטותים, דער נודע ביהודה און נאך גדולי ישראל זענען גאר שארף ארויסגעקומען קעגן אים און אויך געאסרט זיינע פריערדיגע ספרים (די נודע ביהודה האט געזאגט גאר שארפע דיבורים קעגן אים אין זיינע אלע ספרים, איך האב עס נישט דא ביי די האנט), ער אליין שרייבט אין א בריוו אז דער נודע ביהודה, ר' דוד מליסא, און דער גר"א רודפן אים.
עס איז דא וואס זאגן אז ער האט סוף ימיו חרטה געהאט, קיין קראנטע ראי' דערויף איז נישט דא, מן הסתם איז דאס געבויעט דערויף וואס ער האט אויפגעהערט שרייבן אינעם משכילישן "המאסף" ווי ער איז געווען אן אקטיווע שרייבער, אבער דאס איז נישט קיין שטארקע ראי' ווייל זייער אסאך משכילים זענען ארויסגעטרעטן פונעם המאסף.
שמואל דוד לוצאטו
אויך באקאנט אלס שד"ל, זעקס פון זיינע ביכער איז דא אויף היברו בוקס, דער רשע איז געווען א געפערליכע אפיקורס, אלס שנוק פון צוואנציג יאר האט ער שוין פארפירט קעגן נישט קיין צווייטער ווי שלמה המלך, ער האט פוער פיו געווען קעגן ספר קהלת (ער האט יארן שפעטער צוריקגעצויגן זאגנדיג אז ער האט זיך באנארישט, א שיינעם דאנק), ער האט זיך געוואגט ארויסצוטרעטן אויך קעגן רמב"ם, דער איינציגסטער פון די משכילים וואס האט זיך דאס געוואגט. ער איז געווען א האלבע קראי, ער האט צוזאמגערעדט לאקשן איבער די שייכות פון תושב"כ מיט תושבע"פ.
הערץ האמבערג
איינע פון די נאנטע מענטשן פון מענדלזאהן, דריי פון זיינע ביכער איז דא אויף היברו בוקס.
אהרן חארינער
דער באוואוסטער רשע און משכיל וואס איז געווען רב אין אראד איבער פערציג יאר, פארוואנדלענדיג עס פאר א עיר הנדחת, דריי פון זיינע משכילישע און העצערישע ביכער איז דא אויף היברו בוקס.
לעת עתה קען איך נישט ממשיך זיין, מעגליך איך וועל נאך צוריקקומען מיט נאך, דער עולם ווערט געבעטן צו שרייבן וואס מען ווייסט.
אבער מיטן אויפקום פונעם אינטערנעט האט זיך דאס געטוישט, די אלע ביכער זענען פריש ארויפגעלייגט געווארן און עס איז בהישג יד פאר יעדעם וואס האט צוטריט צום אינטערנעט, און אפי' ווער עס האט נאר די היברו בוקס הארד-דרייוו אדער אוצר החכמה. דערפאר ווערן מענטשן נכשל אריינצוקוקן און לערנען ביכער פון משכילים בלויז צוליב חסרון ידיעה, נישט וויסענדיג אז דער מחבר איז געווען א אפיקורס און משכיל, וואס ווען ער וואלט דאס געוויסט וואלט ער קיינמאל נישט אריינגעקוקט.
איך האב געהאט אין פלאן צו עפענען א אשכול אין זכור ימות עולם איבער די היסטאריע פון די משכילים און השכלה, אז דער עולם זאל וויסן מער איבער די משכילים און וויסן זיך צו היטן פון זייערע ביכער, אבער אזויווי איך גיי שוין פון דא איז דאס מיר נישט מעגליך, עפן איך די אשכול בלויז אויסצושמועסן אין קורצן די ביכער וואס איך האב געטראפן פון משכילים (אויף היברו בוקס), והמוסיף מוסיפין לו.
משה מעדלזאהן
דער באקאנטער גרינדער פון השכלה, ער ווערט אויך דערמאנט מיט די נעמען רמ"ד, רמבמ"ן.
זיין ביכל קהלת מוסר איז דא אויף היברו בוקס (אונטערן נאמען משה סופר, מן הסתם ווייל זיין פאטער איז געווען א סופר סת"ם), אויך איז דא זעקס פון די מילת ההגיון פון רמב"ם ז"ל, בלויז איינס איז נישט מיטן ביאור (אדער ווי צדיקים האבן געזאגט, ביעור) פון רמ"ד ימ"ש. איינס (שנת תקכ"ב) ווערט די ביאור אנגעגעבן מיט א פאלטשע נאמען שמשון הקלירי, אבער דאס איז די ביאור פון מענדלזאהן.
כאטש דער איסור און חרם איז געווען קעגן זיינע חומשים מיטן תרגום, צוליב טעמים וואס זענען נישט שייך היינט (מען זאל נישט לערנען דייטש, וכדו'), איז דאס געווען ווייל מען האט נאכנישט געוואוסט פון זיינע גראבע אפיקורסות, אבער שפעטער ווען מען האט איבערגעדרוקט זיינע דייטשע ביכער אין לשון הקודש איז נתגלה געווארן זיין שרעקליכע כפירה, ער האט נישט נאר כופר געווען אין געוויסע יסודות הדת, נאר ער האט בכלל געלייקנט אז עס איז דא אזא זאך ווי אמונה (עפ"ל).
דער דברי חיים שרייבט אין יו"ד ח"ב סי' ס' בזה"ל: שאלה, בעסק הספר מאפיקורס שהעתיק מלת הגיון עם פירוש מר' מה לעשות בו וכו', לכן בוודאי ראוי לשריפה, אך כמדומה לי ששמעתי מאדמו"ח זלל"ה (בעל ברוך טעם זצ"ל) שבא מעשה כזה לידו וצוה לגנזו בכ"ח חדש על בה"ק, וטעמו לא ידעתי, זה ראיתי להודיע לכ"ת והבוחר יבחר עכל"ק. זעהט מען פון דעם אז ער האט אנגענומען פשוט אז אלע זיינע ספרים איז אסור צו לערנען, די שאלה איז נאר וואס מען דארף טוהן דערמיט, פארברענען אדער גונז זיין (מן הסתם ווייל עס האט אויך פונעם רמב"ם).
נפתלי הירץ וויזל.
ווערט אויך אנגערופן נה"ו, פון מענדלזאהןס נאנטע מענטשן, זיינע ביכער האב איך נישט געטראפן אויף היברו בוקס, אבער עס איז מן הסתם דא צו טרעפן אויף אנדערע פלעצער.
ער האט געהאט געשריבן אפאר ספרים, ער האט אפי' באקומען א הסכמה פונעם נודע ביהודה, שפעטער האט ער ארויסגעגעבן א בוך מיטן נאמען דברי שלום ואמת, דארט שרייבט ער אז מען דארף לערנען פרעמדע חכמות ווייל אויב נישט איז די תורה גארנישט ווערט און נאך אזעלכע שטותים, דער נודע ביהודה און נאך גדולי ישראל זענען גאר שארף ארויסגעקומען קעגן אים און אויך געאסרט זיינע פריערדיגע ספרים (די נודע ביהודה האט געזאגט גאר שארפע דיבורים קעגן אים אין זיינע אלע ספרים, איך האב עס נישט דא ביי די האנט), ער אליין שרייבט אין א בריוו אז דער נודע ביהודה, ר' דוד מליסא, און דער גר"א רודפן אים.
עס איז דא וואס זאגן אז ער האט סוף ימיו חרטה געהאט, קיין קראנטע ראי' דערויף איז נישט דא, מן הסתם איז דאס געבויעט דערויף וואס ער האט אויפגעהערט שרייבן אינעם משכילישן "המאסף" ווי ער איז געווען אן אקטיווע שרייבער, אבער דאס איז נישט קיין שטארקע ראי' ווייל זייער אסאך משכילים זענען ארויסגעטרעטן פונעם המאסף.
שמואל דוד לוצאטו
אויך באקאנט אלס שד"ל, זעקס פון זיינע ביכער איז דא אויף היברו בוקס, דער רשע איז געווען א געפערליכע אפיקורס, אלס שנוק פון צוואנציג יאר האט ער שוין פארפירט קעגן נישט קיין צווייטער ווי שלמה המלך, ער האט פוער פיו געווען קעגן ספר קהלת (ער האט יארן שפעטער צוריקגעצויגן זאגנדיג אז ער האט זיך באנארישט, א שיינעם דאנק), ער האט זיך געוואגט ארויסצוטרעטן אויך קעגן רמב"ם, דער איינציגסטער פון די משכילים וואס האט זיך דאס געוואגט. ער איז געווען א האלבע קראי, ער האט צוזאמגערעדט לאקשן איבער די שייכות פון תושב"כ מיט תושבע"פ.
הערץ האמבערג
איינע פון די נאנטע מענטשן פון מענדלזאהן, דריי פון זיינע ביכער איז דא אויף היברו בוקס.
אהרן חארינער
דער באוואוסטער רשע און משכיל וואס איז געווען רב אין אראד איבער פערציג יאר, פארוואנדלענדיג עס פאר א עיר הנדחת, דריי פון זיינע משכילישע און העצערישע ביכער איז דא אויף היברו בוקס.
לעת עתה קען איך נישט ממשיך זיין, מעגליך איך וועל נאך צוריקקומען מיט נאך, דער עולם ווערט געבעטן צו שרייבן וואס מען ווייסט.