אידישע וועלט פארומס

imzist האט געשריבן:

והוא פלאי האט געשריבן:ב' אויב קען מען לערנען בעיון און מען לערנט אזוי, הייסט עס לכמה פוסקים ביטול תורה, והראי' ממבטלים ת"ת למקרא מגילה
דאס איז בנוגע דעם צושטעל
בנוגע דעם רעשט, אויף ארסטקרול יש לפלפל ווי ערליך זיי זענען, און אויב עס איז כדאי, אבער ע"פ רוב איז עס א גוטע ארבעט, משא"כ מתיבתא' וואס איז פונקט גוט פאר א 11 יעריגע חריף...

על ראשון ראשון. מעולם לא שמענו אז עיון זאל מיינען זיך פלאגן צו כאפן וואס עס שטייט. עיון מיינט, צו אריין גיין בעומק הענין, און נישט לערנען שטחיותדיג. אדרבה, סאיז ידוע וואס די פריערדיגע זענען זיך מתמרמר בימיהם, אז די מחברי ספרים שרייבן מיט א שווער לשון און ברענגען נישט קלאר ארויס דער מובן, ווייל אזוי קומט אויס אז במקום מען זאל קענען תיכף כאפן דעם ענין און גיין ווייטער מרבה זיין חיילים לתורה, איז מען פארנומען זיך צו מוטשען צו כאפן די פשט וואס דער מפרש האט דא געוואלט. (גראדע איז יא דא א תרוה"ד וואס האקט קעגן דעם אוצר החכמה געדאנק, ואכמ"ל).

ב. ארטסקרול איז זייער גוט ווען איינער וויל פארשטיין די גמרא פופציג פראצענט בעומק. מתיבתא, איז ווייט נישט אזא גוטער לשון, און עס לערנט זיך נישט אזוי געשמאק, אבער עס איז זיכער א פיל טיפערער און מקיף'דיגער פירוש.

א. אפשר ברענגט איהר מיר ביטע א מקור ?
לי יש להיפך מחסידים הראשונים, משום כמה סיבות :
שככה נשאר חרות במח לזמן ארוך יותר, שמי שאינו ראוי לא יעסוק בזה, ועוד.

ב. כמובן שתלוי, כל אחד לפום דרגא דיליה.

ביקסאד האט געשריבן:

imzist האט געשריבן:

והוא פלאי האט געשריבן:בנוגע דעם רעשט, אויף ארסטקרול יש לפלפל ווי ערליך זיי זענען, און אויב עס איז כדאי, אבער ע"פ רוב איז עס א גוטע ארבעט, משא"כ מתיבתא' וואס איז פונקט גוט פאר א 11 יעריגע חריף...

ב. ארטסקרול איז זייער גוט ווען איינער וויל פארשטיין די גמרא פופציג פראצענט בעומק. מתיבתא, איז ווייט נישט אזא גוטער לשון, און עס לערנט זיך נישט אזוי געשמאק, אבער עס איז זיכער א פיל טיפערער און מקיף'דיגער פירוש.

קשה לפלפל בענין זה, אבל באופן כללי, האט דער מתיבתא בכלל נישט געמאכט גרונטליכע פונקטליכע ארבעט, עס פאפט נאר אפ, איינער וואס איז נישט קלאר, און האט נישט געלערנט ער זאל זיך איינרעדען אז עס טוט זיך עפעס, וכן רובא דרובא פון עוז והדר ארבעט, כולל זייער הגה"ה אויף זאכען
און א זאך וואס זיי ווילען עס זאל זיין א כלל ישראל זאך, און ליידער זענען אסאך פון זייערע זאכן צו מען וויל צו נישט געווארען כלל ישראל זאכען
וכן דער ארטסקרול, ווייל ליידער רוב מגי"ש פאר שיעור פשוט קוקען זיך פאר מיט אזעלכע זאכן, ובדור הבא לא יהי' מי שלא יהי' מושפע מהם
צו דירעקט צו אומדירעקט, וממש כמו שאין בדור הזה מי שאינו מושפע להלכה מהמשנה ברורה, וואלט זיך געפאדערט מער אחריות

כ'האב אפגעשריבן א לענג'ס, אבער לחרפי הרב, זינט דער נייער סייט קראכט מיר יעדע פאר מינוט, איז עס פארלוירן געגאנגען. עניוועי, כ'שרייבן יעצט בקיצור.

אין מתיבתא קוק איך כמעט נישט אריין. ס'איז אפשר שיין, אבער צו פארשטיין "עומק הפשט" איז ס'בעסטע "ארטסקרול" וואס אגב זענען זיי נישט ווייניגער ערליך ווי מתיבתא, און פאר חסידי סאטמאר זענען זיי מער אויסגעהאלטן ווייל זיי האלטן א עינא פקיחא אז ס'זאל נישט אריינפאלן פון די טמא'נע שפראך, זיי האבן א מגיה דערפאר.

בכלל קוק איך אריין, אין ארטסקרול, נאר ווען ס'איז שוין כלו כל הקיצין. ס'איז א בדיעבד שבדיעבד. אבער בעצם זענען ביידע, ארטסקרול און מתיבתא א געוואלדיגע דורכברוך פאר א איד וואס לערנט נאר א שעה אנדערהאלבען א טאג און ס'איז אים שווער צו פארשטיין "קלאר" אן דעם. אבער ס'פעלט קלאר אין עמילות בתורה.

-

לאמיר האפן אז דאס וועט נישט קראכירן.

על שאלת השואל אם מותר להניח לילדים ללמוד בהגמרות החדשים, ואחרי שמיעת כל הענין והצדדים בזה אמר כזה: חס ושלום ללמוד באלו הדברים, הילדים צריכים לחנך להתייגעות על תורה, כהיום הוא דור של לצים ועמי הארץ, התורה אי אפשר לקנות רק ביגיעה, ובזה צריך לחנך הבנים שאי אפשר לקנות התורה רק ביגיעה, ועל רש"י צריך להתייגעות, ובדברי רש"י מונח הרבה מאד, ע"כ דבריו.
(מפי הרה"ג ר"ש שטערן שליט"א ר"מ בישיבה גדולה 'תורה ויראה' דרבינו יואל מסאטמאר ששמע כל הנ"ל מפי הגר"ד שליט"א).

תודה רבה הרב קארל אויף דיין ציון, אט האט איר דעם פאלעמיק

קובץ אור ישראל-ש"ס עם פירושיהן

שמעלקא
מיר זענען נישט מוותר
דו מעגסט דיך שוין אויסלערנען אז מען טראסט נישט קיין לאנגע אריכות אינעם קרעטשמע בעפאר מען האט עס נישט געקאפיט ביי זיך
און יעצט זיי מוחל שרייב איבער א לאנגס און א ברייטס.

ולענין, פון ווי נעמסטו אז די עורכי הארטסקרול זענען די זעלבע ערליך ווי עורכי המתיבתא? האסט עס מברר געווען אדער קלערסט נאר אזוי?

מי יודע האט געשריבן:שמעלקא
מיר זענען נישט מוותר
דו מעגסט דיך שוין אויסלערנען אז מען טראסט נישט קיין לאנגע אריכות אינעם קרעטשמע בעפאר מען האט עס נישט געקאפיט ביי זיך
און יעצט זיי מוחל שרייב איבער א לאנגס און א ברייטס.

ולענין, פון ווי נעמסטו אז די עורכי הארטסקרול זענען די זעלבע ערליך ווי עורכי המתיבתא? האסט עס מברר געווען אדער קלערסט נאר אזוי?

קוק צווישן די עורכים איז דא עפעס א זיכערמאן איך דענק נישט יעצט זיין ערשטע נאמען, ער איז אויפציעל געשטעלט געווארן אז סזאל חלילה נישט אריין פאלן פונעם טמאנעם שפראך

איך קריג נישט מיט אים מיט די חלק פון עברית, דאס ווייס איך, און אגב אויב א פראבלעם וואלט דאס נישט געווען די פראבלעם, ס'איז דא גענוג ספרים פון גדולי זמנינו וואס האבן אנגעהערט צו די שיטה און אפילו גע'אסר'ט די בחירות וואס אין זייערע ספרים איז אריינגעפאלן העברעאישע ווערטער

ווארף מיר נישט קיין שיך - אבער אזוי שרייבנדיג די שורות דערמאן איך מיר אז ס'איז דא א בריוו פון רביה"ק בעל דברי יואל קיין ארץ ישראל ווי ער רופט אן עפעס א ענין מיט א העבראישע אויסדרוק, ס'איז זיכער די כוונה לשבר את האוזן, אבער וואס איך מיין צו זאגן, נישט אויף דעם שטייט די וועלט
ווען די רבי האט געהאקט אויף עברית האט ער געהאקט בנוגע גיין לערנען די שפראך, און נישט בנוגע רעדן אדער שרייבן בפרט לעת הצורך
(איך רעד שוין נישט פון די היינטיגע דברי יואל די מהדורא תניינא'ס וויפיל העברעאישע ווערטער דארט פאלט אריין, דאס קומט סתם מחמת חסרון ידיעת הכותבים הצעירים)


מיין שאלה איז געווען אבער לגבי די עורכים, די וואס לערנען דורך די גמרא און שרייבן דעם פי', וויפיל ערליכקייט איז דא דארט?

נאפאליאן האט געשריבן:על שאלת השואל אם מותר להניח לילדים ללמוד בהגמרות החדשים, ואחרי שמיעת כל הענין והצדדים בזה אמר כזה: חס ושלום ללמוד באלו הדברים, הילדים צריכים לחנך להתייגעות על תורה, כהיום הוא דור של לצים ועמי הארץ, התורה אי אפשר לקנות רק ביגיעה, ובזה צריך לחנך הבנים שאי אפשר לקנות התורה רק ביגיעה, ועל רש"י צריך להתייגעות, ובדברי רש"י מונח הרבה מאד, ע"כ דבריו.
(מפי הרה"ג ר"ש שטערן שליט"א ר"מ בישיבה גדולה 'תורה ויראה' דרבינו יואל מסאטמאר ששמע כל הנ"ל מפי הגר"ד שליט"א).

תעשה עמדי חסד ואמת ותגלה מיהו הגר"ד?

ר' דוד סאלאווייטשיק קוק נאך ביי די לינק דארט

מי יודע האט געשריבן:מיין שאלה איז געווען אבער לגבי די עורכים, די וואס לערנען דורך די גמרא און שרייבן דעם פי', וויפיל ערליכקייט איז דא דארט?

זיי זענען מקיים די תרי"ג מצות און האלטן נישט אז די מדינה איז אתחלתא דגאולה, גענוג?

שוטה האט געשריבן:

מי יודע האט געשריבן:מיין שאלה איז געווען אבער לגבי די עורכים, די וואס לערנען דורך די גמרא און שרייבן דעם פי', וויפיל ערליכקייט איז דא דארט?

זיי זענען מקיים די תרי"ג מצות און האלטן נישט אז די מדינה איז אתחלתא דגאולה, גענוג?

יא.

איז זענען דאס טאקע אזוינע מענטשען?

ווינקל האט געשריבן:

שוטה האט געשריבן:

מי יודע האט געשריבן:מיין שאלה איז געווען אבער לגבי די עורכים, די וואס לערנען דורך די גמרא און שרייבן דעם פי', וויפיל ערליכקייט איז דא דארט?

זיי זענען מקיים די תרי"ג מצות און האלטן נישט אז די מדינה איז אתחלתא דגאולה, גענוג?

יא.

איז זענען דאס טאקע אזוינע מענטשען?

איך האב געהערט א לה"ר פון איינער וואס ארבעט אין זעלבן בילדונג פון זיי אז דארט זיצן א באנדע פורקי עול, איך האב עס נישט וועריפייד און אויך נישט מקבל געווען, והראי' איך נוץ ארטסקרול...
אבער איך פרעג דא דעם ציבור ווער ס'ווייסט

קאכט זיך א פרישע שערוריא איבער עוז והדר

http://www.otzar.org/forums/viewtopic.p ... f5927aca11

לכאורה איז די נפקמ ווער סנוצט עס פאר א איד וואס איז פארפלאגט על המחיה וכלכלה איז עס א מויראדיקע זאך ווייל מהאט דאך נישט דעם קאפ אין ישוב הדעת וואס ספעלט אויסעט צו לערנען אליין אבער א בחור וכד' וואלט עס נישט געדארפט נוצן
והנראה לענ''ד כתבתי

נאפאליאן האט געשריבן:על שאלת השואל אם מותר להניח לילדים ללמוד בהגמרות החדשים, ואחרי שמיעת כל הענין והצדדים בזה אמר כזה: חס ושלום ללמוד באלו הדברים, הילדים צריכים לחנך להתייגעות על תורה, כהיום הוא דור של לצים ועמי הארץ, התורה אי אפשר לקנות רק ביגיעה, ובזה צריך לחנך הבנים שאי אפשר לקנות התורה רק ביגיעה, ועל רש"י צריך להתייגעות, ובדברי רש"י מונח הרבה מאד, ע"כ דבריו.
(מפי הרה"ג ר"ש שטערן שליט"א ר"מ בישיבה גדולה 'תורה ויראה' דרבינו יואל מסאטמאר ששמע כל הנ"ל מפי הגר"ד שליט"א).

אויב האלטסטו אז די בריסקער דרך הלימוד איז דער דרך הלימוד המקובל מדור דור עד מרע''ה דאן זאלסטו אויך מקבל זיין די דאזיגע מימרא בפשטות
אבער אזוי ווי אונזערע רבי'ס האבן מקבל געווען דער דרך הלימוד פון אנדערע מקורות ואין בכוחי להאריך בזה כעת (עס פעלט זיך אויס פאר דעם אן עקסטערע אשכול)
במילא איז זייערע שיטות אויף דרכי הלימוד נישט אזוי רעלעוואנט פאר אונז

ביקסאד האט געשריבן:

imzist האט געשריבן:

והוא פלאי האט געשריבן:ב' אויב קען מען לערנען בעיון און מען לערנט אזוי, הייסט עס לכמה פוסקים ביטול תורה, והראי' ממבטלים ת"ת למקרא מגילה
דאס איז בנוגע דעם צושטעל
בנוגע דעם רעשט, אויף ארסטקרול יש לפלפל ווי ערליך זיי זענען, און אויב עס איז כדאי, אבער ע"פ רוב איז עס א גוטע ארבעט, משא"כ מתיבתא' וואס איז פונקט גוט פאר א 11 יעריגע חריף...

על ראשון ראשון. מעולם לא שמענו אז עיון זאל מיינען זיך פלאגן צו כאפן וואס עס שטייט. עיון מיינט, צו אריין גיין בעומק הענין, און נישט לערנען שטחיותדיג. אדרבה, סאיז ידוע וואס די פריערדיגע זענען זיך מתמרמר בימיהם, אז די מחברי ספרים שרייבן מיט א שווער לשון און ברענגען נישט קלאר ארויס דער מובן, ווייל אזוי קומט אויס אז במקום מען זאל קענען תיכף כאפן דעם ענין און גיין ווייטער מרבה זיין חיילים לתורה, איז מען פארנומען זיך צו מוטשען צו כאפן די פשט וואס דער מפרש האט דא געוואלט. (גראדע איז יא דא א תרוה"ד וואס האקט קעגן דעם אוצר החכמה געדאנק, ואכמ"ל).

ב. ארטסקרול איז זייער גוט ווען איינער וויל פארשטיין די גמרא פופציג פראצענט בעומק. מתיבתא, איז ווייט נישט אזא גוטער לשון, און עס לערנט זיך נישט אזוי געשמאק, אבער עס איז זיכער א פיל טיפערער און מקיף'דיגער פירוש.

א. אפשר ברענגט איהר מיר ביטע א מקור ?
לי יש להיפך מחסידים הראשונים, משום כמה סיבות :
שככה נשאר חרות במח לזמן ארוך יותר, שמי שאינו ראוי לא יעסוק בזה, ועוד.

ב. כמובן שתלוי, כל אחד לפום דרגא דיליה.

גראדע געהערט א גוטע עצה פונעם וואודרידזשער רב פאר איינעם וואס איז טרוד על המחי' ועל הכלכלה און קען נאר לערנען אין ארטסקרול (אויב נישט לערנט ער אינגאנצן נישט כידוע...) האט ער אים געזאגט ער זאל נאכן לערנען אין ארטסקרול זאל ער איבערגיין די גמרא אינעווייניג מיט די רש''י (נישט אינעם ארטסקרול כדאי די אויגן זאל אים נישט צוריקפליען)

גיוואלדיג האט געשריבן: אויב האלטסטו אז די בריסקער דרך הלימוד איז דער דרך הלימוד המקובל מדור דור עד מרע''ה דאן זאלסטו אויך מקבל זיין די דאזיגע מימרא בפשטות

ראה מצבתו של רבי חיים "המציא דרך חדשה".... (בערך)
בגוף הענין: אז רבנים נוצען נטעי גבריאל / פסקי תשובות, קען א פשוט'ער איד נישט לערנען מיט אזא גוטען פירוש ווי ארטסקרול (עוז והדר בחזקת שאינה מוגה לענ"ד)?
מהיכי תיתי אז לערנען תורה "מוז" אנקומען שווער? אדרבה, מ'דארף לערענן "אפילו" ס'איז שווער... ובלאו הכי, איז דען נישט שייך יגיעת התורה מיט ארטסקרול? גוט פארשטיין, זיך נישט לאזען אריינרעדן, איבער חזר'ן, ועוד ועוד, און בכלל דער עצם זמן וואס א איז רייסט זיך מיטן מידיקייט און שלעפט זיך אריין אין בית המדרש צו לערנען תורת ה' איז דאס נישט יגיעה? ברור שכן. אשריכם ישראל!

מי יודע האט געשריבן: איך האב געהערט א לה"ר פון איינער וואס ארבעט אין זעלבן בילדונג פון זיי אז דארט זיצן א באנדע פורקי עול, איך האב עס נישט וועריפייד און אויך נישט מקבל געווען, והראי' איך נוץ ארטסקרול...
אבער איך פרעג דא דעם ציבור ווער ס'ווייסט

ערשטענס ס'איז נישט דא נאך א אפיס אינעם מעכטיגען ארסטקרול בילדינג אין בארא פארק (בעיני ראיתי)
ועוד, די פירוש ווערט נישט דארט געשריבען,
והשלישית, גוט אז דו ביסט נישט מקבל לשה"ר לבטלה פון אזעלכע וואס קענען נישט אראפשליגען אז אזא מעכטיגע ווערק איז יוצא מתחת ידיהם של אלו שלא קיבלו תורה ויראה פון רבינו הקדוש בעצמו אדער תלמידיו...

איזאלירטער; ביסט ברור מיט דיין מיינונג וואס איך שעץ, אבער איז נישט ברור כלל וכלל, מהרבה ראיות מוכיחות פארקערט.

זאגסט א פיינע נקודה, ויש לפלפל בזה הרבה ואכמ"ל.

זיי ביטע מסביר

עיין לעיל ובעוד כמה אשכולות (עטליכע זענען שוין מסתם באגראבן געווארן פון די היץ...) ובכמה מאמרים פון גדולי ישראל שליט"א.

איזאלירטער; ביסט ברור מיט דיין מיינונג וואס איך שעץ, אבער איז נישט ברור כלל וכלל, מהרבה ראיות מוכיחות פארקערט.

כ'בין נישט קלאר אויף וועלעכן פרט דו לייגסט מיך אין ווינקעל. אם תמצי לומר בנוגע יגיעות התורה. כ'וואלט געוואלט מוסיף זיין:
המעיין בדרשות של רבותינו מאורי אירופא איידער דעם לעצטען חורבן, וועט זייער ווייניג טרעפן אין די דרשות פאר בעלי בתים בנוגע יגיעת התורה/חלק הלימוד בעצם. אלע זענען מעורר אויף קביעות עיתים בכלל!
אמאל איז א בעל-הבית וואס האט געלערנט מיט א חברותא גמרא זיכער געווען אלץ בחור א בן ישיבה, וואס איז צום סוף נישט געווארן קיין רב, שוחט, וכדומה. דער המון עם האט געהארכט "עין יעקב" פונעם מגיד שיעור....
די נייע ליטווישע רוח אז יעדער מוז אויסוואקסען א "גדול" איז נישט געווען נחלת רבותינו. עס האט זיך אריבער געכאפט צו אונזער מחנה...
די שטרעבן פון אונזערע רבי'ס זענען געווען אז זייערע תלמידים זאלען זיין ערליך, אויסגעהאלטן, קביעת עיתים, מחנך זיין די קינדער, ועוד...

עס איז אלס געווען א מושג ווי א באלבאס און א בן תורה און אז דער באלבאס קומט נישט אן אזוי סאך ווי דער בן תורה פאר א סיבה האט ער דעם טיטול באלבאס דאס מיינט נאך נישט אז לימוד התורה קומט אן יגיעה, אן דערגיין די עומק התפשט, לערן וייניגער, קום נישט אן זיבן דפים א וואך און זיבן יאר גענץ ש"ס, (און כמובן אן צוויסען און געדענקען א מילה אחת) טאקע ווייל די ביסט א באלבאס קומסטו אן ווייניגער ווי דער בן תורה אז עס עיז דא אפראבלעם אז בעלי בתים האבן נישט גענוג צייט/יישוב הדעת וועלכע פענצי ווערטער מען זאל נאר נוצען מיינט נאך נישט אז מען זאל אויסרייסען די גענצע מושג פון יגיעת התורה און דער בחור וואס זיין ארבעט איז די פאר יאר מייגע זיין אויף תורה ,זאל זיצען און בלעטערן די לופטיגע מראי מקומות,ווער האט איינגערעדט דעם עולם אז תורה מיינט אנקומען דפים נאך דפים דער בן תורה קומט עס אן וייל תורתו אומנתו דער בעלבאס קומט אן ווייניגער ווייל מחיה וכלכלה אומנתו לאמיר נישט מאכן קיין עירוב פרשיות