אידישע וועלט פארומס

א שאלה וואס איז מיר איינגעפאלן - קאן זיין אז עס איז אן אמעראצישע, קאן זיין אז עס פעלט מיר ידועות, אבער ווי לויטעט דער כלל: לא הביישן למד, האב איך דעריבער באשלאסן צו פרעגן פון אונזערע חברים דא:

ווי באקאנט האט רבינו הקדוש מחבר געווען משניות. דאס איז צוגעגעאנגען ווייל ער האט צוזאמענגענומען אלע מימרות פון תנאים וואס האבן געלערנט אין בתי מדרשים און געזאגט הלכות, און דאס האט מען צוזאמענגענומען לפונדק אחד און מחבר געווען דערפון משניות. דאס זעלבע האבן געטאן רבינא ורב אשי דורכ'ן מחבר זיין תלמוד-בבלי און אין ארץ-ישראל האט מען מחבר געווען תלמיד-ירושלמי.

לאמיר אביסל צולייגן די זאך: איבעראל וואו אידן האבן געלעבט, איז געווען בתי מדרשים וואו מען איז געזעצן און געלערנט. דארט זענען זיך צוזאמענגעקומען די מורי-הוראה, די תלמידי חכמים און לומדים, געלערנט, זיך מפלפל געווען, זיך מתווכח געווען בהלכה. די זאכן זענען געגאנגען בעל פה, און די שפעטערדיגע תלמידי חכמים פון יענעם לאנד האבן דאס צוזאאמענגענומען און מחבר געווען דערפון דעם ש"ס. פון די דברי תורה פון בבל האט מען געמאכט תלמיד-בבלי און פון די תורות פון ארץ-ישראל האט מען מחבר געווען תלמיד-ירושלמי.

יעצט אזוי:
אידן זענען אנגעקומען קיין פרס און תימן, שוין נאכן ערשטן בית-המקדש, בזמן התנאים, שפעטער איז מען אויך געווען אין מצרים און שוין אפגערעדט רוים וואו עס איז געווען פארפלייצט מיט אידן. אין די אלע לענדער זענען אויך געווען תלמידי חכמים און מסתמא איז אויך געווען בתי מדרשים וואו מען האט זיך מפלפל געווען בהלכה. למעשה איז פון דארט קיינמאל קיין ספר נישט ארויסגעקומען, לכאורה נישט צוליב אמעראצעס, נאר ווייל עס זענען נישט געווען ווער עס האט געזען פאר וויכטיג דאס צוזאמענצונעמען, אדער ווייל זיי האבן אנגעהאלטן די מסורה אז עס דארף בלייבן תורה שבעל פה.

יעצט מיין שאלה:
אפשר איז פאראן א גאנצע חלק פון ש"ס וואס פעלט ביי אונז... אפשר איז פאראן נאך א גאנצע "תלמיד-פרסי", "תלמיד-תימני", "תלמיד-מצרי", און "תלמיד-רומי", וואס וואלטן ווען געקענט ארויסקומען, מיט אלע הלכות, וויכוחים, פלפולים, פון די ארטיגע תלמידי חכמים און אלעס וואס האט זיך אפגעטאן בין עמודי דגירסא פון יענע לענדער? - נאכמער; אפשר איז פאראן נעמען פון תנאים, אמוראים, פון יענע תקופות וואס האבן בשעתם געדרייט א וועלט מיט זייערע שארפקייט און הלכות, און מיר ווייסן ניטאמאל אז זיי האבן עקזיסטירט? - אמת, אין חז"ל געפינען מיר שוין א רבי שמעון התימני, מסתמא איז ער ארויפגעקומען פון תימן קיין ארץ-ישראל, אבער וואו זענען די אנדערע תנאים און אמוראים פון תימן?

איך בין נייגעריג אויב עס איז בכלל שייך אזא זאך...

(נ.ב. אפשר וועלן נאך ארכילאגן אמאל מגלה זיין אוצרות...)

אפשר איז פרס נכלל אין בבל?

לגבי תימן, ליין דורך אן אינטערעסאנטן מאמר
http://cms.education.gov.il/nr/rdonlyre ... 99/275.pdf

א מאנאמענטאלן חיבור ווי דער "תלמוד" איז נישט געווען מעגליך פארפאסט צו ווערן אין יענע צייטן ענדערש ווי אין הויפט-צענטער פון תורה, און דאס איז געוועזן צוערשט אין ארץ ישראל - דארט איז פארפאסט געווארן די משנה און תלמוד ירושלמי, און דערנאך אין הויפט-צענטער אין בבל וואו עס איז פארפאסט געווארן דער תלמוד בבלי וועלכער בויט זיך אויף די משנה און אויך פיל אויפן ירושלמי (אויף די חכמי הירושלמי).
ריכטיג, טראץ-דעם וואס כי מציון תצא תורה ודבר ה' מירושלים, און עס ווערט אויך גע'דרש'נט כי מבבל תצא תורה ודבר ה' מנהר פקוד, איז נישט אין איין טאג אנגענומען געווארן דער תלמוד און זיינע מנהגים ביי גאנץ כלל ישראל, באוואוסט אז אין די פארשידענע גלות'ן - און אפילו אין בבל אליין אין די צייטן פון די גאונים - זענען די מנהגים און די דינים נישט אייביג געגאנגען לויטן תלמוד נאר מען האט אנגעהאלטן אין געוויסע דינים נישט ווי אין תלמוד.
[פארהאן א קלער אז די ערשטע קראים (בעפאר ענן) האבן אויסגעשפראצט אלץ רעאקציע צום פארשפרייטונג פונעם תלמוד, וועלנדיג זיך אנהאלטן אין די דינים און מנהגים וועלכע זענען געווען איינגעפירט ביי זיי. ווייטער זענען זיי געבליבן נאר מיטן ווידערשטאנד צום תלמוד און שוין פארגעסן דעם עיקר].

פארדעם זענען טאקע דא געוויסע תימנער וואס האלטן נישט פון זוה"ק ווייל זיי האבן דאס נישט געהאט אין זייער מסורה אבער גמרא מיט ראשונים איז ווייזט אויס יא אנגעקומען צו זיי אין די לעצטע יאר טויזנט

ווי ווייט מיינע ידיעות דערגרייכן, האבן די תמנים יא געהאט דעם תלמוד בבלי, און נאך פיל ספרים וואס זענען אנקגעקומען צו זיי דורך די יארן.

אויסער דעם דאכט זיך מיר, אז עס איז דא פון זייערע חכמים וואס האבן יא מחבר געווען ספרים, טאקע נישט קיין סאך, ווייל זיי האבן מער געלערנט אויסנווייניג, אבער עס איז פארט דא, פון די חכמים פון אנדערע פלעצער איז אויך דא ספרים.

כ האב הנאה צו זעהן די אינטערעסע אין די תימנע מסורה, ליידער ווען די היינטיגע תימנע אידן קומען צווישן געוויסע פון אונז לאכט מען זיי אפ, קינדער רופען זיי גלח מיט לאנגע קליידער, [אליין בייגעוואוינט ווי די עלטערן פון די קינדער האבן צוגעקוקט און געלאכט!!!]

איך פרעג נישט קיין קשיות אויף די גדולי ישראל זי"ע ולהבחל"ח שליט"א וואס שטופען נישט די תימנע אידן צו גיין מיט זייער לבוש ומסורה, אבער סבאדערט אז זיי טוישן זיך צו אונדערע קליידער וואס אברהם אבינו האט ערשט אנגעטוהן בימי תלמידי הבעש"ט הק', גענומען צו מעלה זיין די פויערישע פאלנע קליידער

איזעי האט געשריבן:ווי ווייט מיינע ידיעות דערגרייכן, האבן די תמנים יא געהאט דעם תלמוד בבלי, און נאך פיל ספרים וואס זענען אנקגעקומען צו זיי דורך די יארן.

אויסער דעם דאכט זיך מיר, אז עס איז דא פון זייערע חכמים וואס האבן יא מחבר געווען ספרים, טאקע נישט קיין סאך, ווייל זיי האבן מער געלערנט אויסנווייניג, אבער עס איז פארט דא, פון די חכמים פון אנדערע פלעצער איז אויך דא ספרים.

זיכער האבן זיי געהאט דעם תלמוד בבלי, און זיי פסק'נען לויטן רמב"ם (און באוואוסט איז דער איגרת תימן להרמב"ם), דער מלאכת שלמה איז געקומען פון תימן (כאטש ער האט נישט דארט קונה געווען זיין תורה, און אויך שרייבט ער ערגעץ אז דער מצב התורני אין תימן איז נישט שטארק), ר' יעקב ספיר וועלכער האט באזוכט דארט שרייבט אין זיין ספר אז זיי זענען נישט געווען קיין לומדים און נישט געלערנט צופיל תלמוד, אבער זענען געווען זייער בקי אין מקרא און מסורת, און אין הלכות און אויך אין קבלה און זוהר.

קליקו האט געשריבן:פארדעם זענען טאקע דא געוויסע תימנער וואס האלטן נישט פון זוה"ק ווייל זיי האבן דאס נישט געהאט אין זייער מסורה אבער גמרא מיט ראשונים איז ווייזט אויס יא אנגעקומען צו זיי אין די לעצטע יאר טויזנט

די סעקטע וועלכע זענען זיך מתנגד געווען צו זוהר און קבלה ווערן גערופן דרדעים, און זיי זענען נישט קיין אור-אלטע קרייז נאר א פרישע פון לעצטן הונדערט. אזוי אז די אורזאך פון זייער התנגדות איז זיכער נישט "ווייל זיי האבן עס נישט געהאט אין זייער מסורה". אדרבה, ביי רוב תימן'ער איז זייער אנגענומען דער זוהר.

סגרינג צו טייפן אפאר ווערטער, און צו הערן אפאר ווערטער וואס בארוהיגן די באוואוסטזיין און פערטיג

אבער סווייט פון פערטיג

די לעצטע יאר הונדערט האט זיך אפגעטוהן וואס אין די לעצטע צוויי טויזנט יאר האט נישט פאסירט

קודם ווען די וועלט האט זיך אנגעהויבן צו ציויליזירן פאר צוויי דריי הונדערט יאר צוריק האבן די קריסטן אין די מאסן זיך ארויסגעלאזט אויף הונדערטער יישובים לענדער און אפגעטויפט גאנצעטע מדינות פון ערליכע תמימי לב יודען פון אלע קאלירן און ראסן!

דערנאך מיליאנען אידן זענען אומגעקומען אין די אמעריקאנעם באדן, דערנאך פיזיש ביים צווייטן וועלט קריג אין יוראפ

דערנאך צו ארויפלייגן זאלץ אויף די וואונדן זענען די ציונים געגאנגען און אפגעווישט די לעצטע רעשטלעך טויזנטער אידען פון די פארווארפענע לענדער און דירעקט אויך פון תימן און זיי אראפגעווישט פון זייער מסורה

יעצט אז הרב קופח האט געוואלט פשוט זיך אפהיטן פון פרעמדע השפעות, און האט מגדיר געווען אז אפילו קבלה וואס אגב אסאך פרעמדע נוצרישע און איסלאמישע ענינים האבן זיך דארטן אריינגעריקט פון דעם אונטער טיר, דאן גיב אכטונג וואס די שרייבסט, נישט אז איך זאג אז זענען גערעכט, אבער זיי זענען פון די יחידים וואס האבן דאס איבערגעלעבט

ווער איז פון די יחידים וואס האבן וואס איבערגעלעבט?

קליקו האט געשריבן:יעצט אז הרב קופח האט געוואלט פשוט זיך אפהיטן פון פרעמדע השפעות, און האט מגדיר געווען אז אפילו קבלה וואס אגב אסאך פרעמדע נוצרישע און איסלאמישע ענינים האבן זיך דארטן אריינגעריקט פון דעם אונטער טיר, דאן גיב אכטונג וואס די שרייבסט, נישט אז איך זאג אז זענען גערעכט, אבער זיי זענען פון די יחידים וואס האבן דאס איבערגעלעבט

איך האב נאך נישט געזאגט אז הרב קאפח איז נישט גערעכט און אז כוונתו אינה רצויה, אבער דאס וואס דו ערקלערסט אז זיין כוונה איז געווען אפצוהיטן פון פרעמדע השפעות זעהט מיר נישט אויס. די דרדעים זענען געווען די וועלכע האבן זיך אויסגעטאן די טראגע און אנגעטאן אייראפעישע קליידער, און אפשר אויך געפוצט די בארד, אויך האבן זיי אריינגעברענגט נייע לימודים וואס שמעקט מיט השכלה, אזוי אז נישט דאס איז געווען די 'מצוה' פון הרב קאפח און די דרדעים. פארקערט, עס נעמט זיך פון אויפקלערונג און נישט פון פאנאטישקייט.

די קענסט די זעלבע זאך זאגן אויף רבי שמשון רפאל הירש, געגאנגען מאדערן אנגעטוהן וכו' אבער למעשה איז ער געוועהן וואס האט געהאלטן אידישקייט אויפן העכסטן סטאנדארט אין מערב איירופא

די אמת איז אז מיר ווייסן גאר ווייניג, און מיר פארשטייען נאך ווייניגער.

לאמיר נישט פארגעסן אז דער פותח האשכול האט געפרעגט נישט דוקא אויף די תימנים, נאר אויך אויף די פרסים און מצרים

איך וויל וויסן אויב איך פארשטיי גוט.

קליקו דו ווילסט זאגן אז הרב קופח האט געראטעוועט, אדער פרובירט צו ראטעווען יהדות תימן?

לויט וויפיל איך ווייס איז דא גאר גאר ווייניג געבליבן פון יהדות תימן, און וויפיל עס איז נאך יא געבליבן איז רוב דערפון ארגאניזירט אין קהילות מיט זייער אייגענע רבנים, און זענען נישט אנגעוויזן אויף הרב קופח (וואס איך האב נאך קיינמאל נישט געהערט זיין נאמען, און עס קען זיין אז עס פעלט מיר פשוט ידיעות איבער די שריים פון יהדות תימן).

אויסער דעם מיר דאכט זיך אז יהדות תימן קען מען נישט ראטעווען מיט זיי אוועקנעמען פון זייער מסורה, און מיט אוועקמאכן קבלה, ביי די אשכנזים האט מען אויך גענוצט קבלה אויף אלע געפערליכע זאכן, צ.ב. ש"ץ ימ"ש האט גענוצט קבלה און דאן האט מען טאקע געמאכט די תקנה אז מען טאר נישט לערנען קיין קבלה ביז די פערציג (אזוי אויך דער עוף טמא פון די ציונים האט זיך פאררופן בעיקר אויף קבלה), אבער אוועקצומאכן דעם זוה"ק און קבלה דאס איז אומדערהערט.

קליקו האט געשריבן:די קענסט די זעלבע זאך זאגן אויף רבי שמשון רפאל הירש, געגאנגען מאדערן אנגעטוהן וכו' אבער למעשה איז ער געוועהן וואס האט געהאלטן אידישקייט אויפן העכסטן סטאנדארט אין מערב איירופא

די אמת איז אז מיר ווייסן גאר ווייניג, און מיר פארשטייען נאך ווייניגער.

ר' שמשון רפאל איז טאקע ממש נישט צו פארשטיין, די אסימילירטע יידן אין אייראפע זענען געגאנגען אנגעטאן די גאנצע טראגע און געלאזט וואקסן די בארד, און ר' שמשון רפאל וועלנדיג האלטן דאס יידישקייט האט ער גענומען מאדערניזירן...

איזעי האט געשריבן:איך וויל וויסן אויב איך פארשטיי גוט.

קליקו דו ווילסט זאגן אז הרב קופח האט געראטעוועט, אדער פרובירט צו ראטעווען יהדות תימן?

לויט וויפיל איך ווייס איז דא גאר גאר ווייניג געבליבן פון יהדות תימן, און וויפיל עס איז נאך יא געבליבן איז רוב דערפון ארגאניזירט אין קהילות מיט זייער אייגענע רבנים, און זענען נישט אנגעוויזן אויף הרב קופח (וואס איך האב נאך קיינמאל נישט געהערט זיין נאמען, און עס קען זיין אז עס פעלט מיר פשוט ידיעות איבער די שריים פון יהדות תימן).

אויסער דעם מיר דאכט זיך אז יהדות תימן קען מען נישט ראטעווען מיט זיי אוועקנעמען פון זייער מסורה, און מיט אוועקמאכן קבלה, ביי די אשכנזים האט מען אויך גענוצט קבלה אויף אלע געפערליכע זאכן, צ.ב. ש"ץ ימ"ש האט גענוצט קבלה און דאן האט מען טאקע געמאכט די תקנה אז מען טאר נישט לערנען קיין קבלה ביז די פערציג (אזוי אויך דער עוף טמא פון די ציונים האט זיך פאררופן בעיקר אויף קבלה), אבער אוועקצומאכן דעם זוה"ק און קבלה דאס איז אומדערהערט.

פון וועלכע תקופה רעדסטו? די תקופה פון הרב קאפח (זיידע פון הרב קאפח פון ארץ ישראל) איז געווען פאר פיל יארן צוריק, אין תימן, עס האט דאן נישט געדראהט קיין געפאר אויף די אידישקייט און יודנטום אין תימן, נישט מצד די ציונים און נישט פון קיין אנדער ריכטונג. נישט אייביג וואו און ווען עס איז פארהאן יידישקייט ברויך מען איר ראטעווען.

חרמש_בקמה האט געשריבן:ר' שמשון רפאל איז טאקע ממש נישט צו פארשטיין, די אסימילירטע יידן אין אייראפע זענען געגאנגען אנגעטאן די גאנצע טראגע און געלאזט וואקסן די בארד, און ר' שמשון רפאל וועלנדיג האלטן דאס יידישקייט האט ער גענומען מאדערניזירן...

sorry it depends in which country you are talking about in Germany etc. they didn't go with beards

קליקו האט געשריבן:פארדעם זענען טאקע דא געוויסע תימנער וואס האלטן נישט פון זוה"ק ווייל זיי האבן דאס נישט געהאט אין זייער מסורה אבער גמרא מיט ראשונים איז ווייזט אויס יא אנגעקומען צו זיי אין די לעצטע יאר טויזנט

ביטע מער מסביר זיין איבער דעם פולמוס הזוהר וואס איז דארט פארגעגאנגען

דאכט זיך אז די פראבלעם איז אז אוודאי יארען צוריק ווען עס איז ענטדעקט געווארען דער זוה"ק
איז שייך געווען אז עס זאל זיין ערליכע אידען וואס זאלען מפקפק זיין אין די אמת'קייט פון זוה"ק
אבער היינט למעשה נאכדעם וואס דער אריז"ל דער בית יוסף דער רמ"א
דער גאון דער בעש"ט וכולי וכולי
האבען דאך אלע אהנגענומען אז דער זוה"ק איז אויטענטיש
ווי קען זיך איינער אויב אזוי היינט אין אונזער דור נאך מפקפק זיין אין דעם
און דאס איז די פראבלעם וועגען "הרב" קפאח....

דער יעב"ץ האט געהאלטן, צי האט ער נאר לפנים אזוי געזאגט, אז אינעם זוהר איז פאראן פיל שיבושים און פעלשונגען.

די נושא איז היבש פארדרייט געווארן דא פון תורת התימנים צו תורת הזוהר.

קיינער האט נישט דערמאנט דא דעם חכם וואס איז די מערסטע פארהייליגט ביי די תימנ'ע אידן, דאכט זיך מיר אז מען רופט אים דער "מהרי"ץ" ער האט מחבר געווען פארשידענע ספרים און הלכות ועוד.

ווי אויך דער הייליגער רש"ש וואס איז פארהייליגט ביי גאנץ כלל ישראל דורי דורות איז אויך געקומען פון תימן

אברהם אדשוואר התימני

זיס האט געשריבן: אמת, אין חז"ל געפינען מיר שוין א רבי שמעון התימני, מסתמא איז ער ארויפגעקומען פון תימן קיין ארץ-ישראל, אבער וואו זענען די אנדערע תנאים און אמוראים פון תימן?

שמעון התמני לא בא מתימן רק הי' מעיר תמנה

גיוואלדיג האט געשריבן:

זיס האט געשריבן: אמת, אין חז"ל געפינען מיר שוין א רבי שמעון התימני, מסתמא איז ער ארויפגעקומען פון תימן קיין ארץ-ישראל, אבער וואו זענען די אנדערע תנאים און אמוראים פון תימן?

שמעון התמני לא בא מתימן רק הי' מעיר תמנה

אמת. און מען דארף טאקע ארויסזאגען דעם ווארט "תִּימְנִי"

פיבער מעסטער האט געשריבן:די נושא איז היבש פארדרייט געווארן דא פון תורת התימנים צו תורת הזוהר.

קיינער האט נישט דערמאנט דא דעם חכם וואס איז די מערסטע פארהייליגט ביי די תימנ'ע אידן, דאכט זיך מיר אז מען רופט אים דער "מהרי"ץ" ער האט מחבר געווען פארשידענע ספרים און הלכות ועוד.

ווי אויך דער הייליגער רש"ש וואס איז פארהייליגט ביי גאנץ כלל ישראל דורי דורות איז אויך געקומען פון תימן

דאס איז אויך נישט דער ציל פון דעם אשכול. דער אשכול איז שוין היבש פארפארן אין עטליכע נושאים אריין, נאר נישט אינעם ארגינעלן נושא.

ליינט איבער די ערשטע שאלה וועט איר זען, אז מען רעדט אפילו נישט דוקא פון תימנים, מען רעדט פונקט אזוי פון מצרים, יוונים, און סורים. די שאלה איז, אז פונקט ווי אין בבל זענען געווען בתי מדרשים וואו מען האט געלערנט תורה, און שפעטער זענען געקומען מסדרים און מסדר געווען די שיטות און ארויסגעגעבן דערפון דער תלמיד בבלי, פונקט אזוי זענען געווען בתי מדרשים אין סוריא און אין מצרים, און אויך אין תימן. די שאלה איז וואו זענען זייערע תורות? - זיי האבן דאך אויך פארמאגט גאונים, אבער זייערע דרשות זענען קיינמאל נישט געדרוקט געווארן. איז פאראן עפעס כתבים פון זיי?