אידישע וועלט פארומס

קנעפל שיק אין אישי פאר די אלע וואס רייסן אראפ.

אולי, וועלן זיי דיר קענען זאגן וויאזוי זיך צו ספראווערירן מיט דיינע קוועטשענישן.

העי יו נעווער נאו. עווריטינג איז פאססיבל.

איך מיין אז מען זאל אנהויבן מאכן דא א שיעור אין דעם ספר יעדן טאג, און ווער עס וועט האבן עפעס הגהות זאל זיך אנרופען.
אויב עס וועט זיך אויסארבעטן קען מען דאס אריינלייגן צווישן די שיעורי הקהלה...

בנוגע די ספר
קען איר זעהן דא וואס איז נתפרסם געווען לעצטע יאר



בס"ד שלהי אלול תשס"ט

הבהרה ואזהרה חמורה
לאחרונה התפרסם ספר העוסק בעניני אמונה בשם "אין אמונה גארטן" ובו הנהגות למעשה בעניני אמונה, ותולה אותם באילן גדול ה"ה רבינו הקדוש והנורא מוהר"ן מברסלב ותלמידיו הק' זי"ע ועכי"א
ובתוך הדברים נשתרבבו רעיונות חמורים וסילופים מסוכנים מאוד העוקרים יסודות אשר נשמת האמונה תלויה בהם ואשר יכולים להמיט חורבן ח"ו בעיקרי היהדות והכל במסוה של התחזקות לחוטא אחר שנכשל ר"ל.
ההשקפה הפסולה והמסוכנת המבוארת שם מנוגדת בתכלית לכל המקובל והמסור בידינו מסיני מדור דור והיא מכחשת את המפורש בתורה נביאים וכתובים ובכל ספרי רבותינו הראשונים והאחרונים אשר מפיהם אנו חיים ואשר נתקבלו לדברים פשוטים ביותר בקרב כל ישראל.
הננו מבהירים בזה כי אין לדברים הללו שום קשר ושייכות לדעת קדשו של האי צדיק וקדוש עליון רביה"ק מוהר"ן מברסלב ולדעת תלמידיו זי"ע והינם סילוף חמור והוצאת לעז איומה על דרכו הקדושה המבוארת באר היטב בספריו הק' ואשר נמסרה בבהירות ע"י תלמידיו ותלמידי תלמידיו במשך הדורות ללא זיז כל שהוא.
אוי לנו שכך עלתה בימינו, אשר תחת איצטלא של אמונה עוקרים יסודות האמונה והיראה ומטילים דופי במלאכי אלוקים זי"ע.
הננו מזהירים בזה כי ספר זה מלא "חדש" האסור מן התורה בהיותו מחדש דרכים אשר לא שערום אבותינו, צא תאמר לו, ואסור להשהותו משום "אל תשכן באהלך עוולה".
ומה מאוד יכאב הלב שיהודים מאמינים בני מאמינים האמונים עלי מסורת אבות ואין משנים אפילו זיז כל שהוא ממה שקבלו מאבותיהם ומקפידים על כל מנהג ותיק בדקדוק ובחרדת קודש, מקבלים דברים זרים וחדשים כאלו מבלי לשים לב לנטיה החמורה שבהם ממה שסללו לנו הראשונים.
ובעל הרחמים ירחמנו ובכן צדיקים יראו וישמחו וישרים יעלוזו בהתגלות מלכותו ית' ע"י בן דוד גואלנו בב"א.

החותמים בכאב על חילול ד' וחילול כבוד הצדיק
חסידי ברסלב בארץ ובחו"ל
נ.ב. בימים הקרובים יופיע אי"ה קונטרס נרחב אשר יבאר בטוטו"ד ממקורות חז"ל ומספרי רביז"ל חומר הסילוף הנ"ל להעמיד קושט דברי אמת ולהסיר לזות שפתיים מדרך הצדיק.

שוין כמעט דורך א יאר, ווי דער קונטרס וואס יענע שרייבן?

איך פארשטיי נישט די גאנצע ענין. אויב האט איינער א פראבלעם מיט דעם ספר, פארוואס שרייבט ער נישט ארויס פונקטליך וואס עס שטייט דארט נישט אויסגעהאלטן, פארוואס באהאלט מען די אלע זאכן אונטער געקינצלטע ווערטער, ס'קוקט אויס ווי מען זאל דא רעדן פון ניבול פה חלילה וואס מען טאר נישט דערמאנען. עס איז דאך בלויז די שאלה וויאזוי מען האט אפגעלערנט ענינים אין עבודת השי"ת, נו זאל מען עס אויסשמועסן ברבים און זיך אויס'טענה'ן.

מען שרייבט עס נישט ארויס ווייל די געדאנק איז קרוב לאמת אבער אז א איד לעבט מיט די געדאנק קען עס עים שאטן

לדעתי האט דער בריוו נישט קיין תוקף, ווען עס חתמנען חסידי ברסלב איז דאס געהעריג א בן בלי שם,
ממילא ווען עס שרייבט אונטער א קהילה ברסלב למשל ר' יעקב מאיר'ס קהילה, אדער א צווייטע קבוצה, סתם חסידי ברסלב בארץ ובחו"ל איז נישט קיין שום צעטל ס'איז גארנישט,

איך האלט נישט אז די חומר הענין פונעם ספר איז אזוי גרויס ווי עס ווערט געשריבן אויפן קול קורא, איך ווייס אבער יא אז די עיקר כעס איז ווייל דער מחבר איז א תלמוד פון בעלאנד פון שובו בנים וואס זענען מתנחלים, און אט דער קצף האט געמאכט ארויס קומען מיט אזא בריוו קעגן דעם ספר, ווייל דער עצם ספר פארדינט נישט אזא שארפע מחאה,

און דאס ווייסן די שרייבער'ס אז ווען מ'שרייבט נאר אז ער איז ציוני א מתנחל וואלט עס נישט עושה רושם געוועהן אין די וועלט, האט מען געמוזט שרייבן אז ס'איז רחמנא לצלן געפערליכע מינות, אזוי אז מענטשן זאל זיך צוריק האלטן פון קויפן, קיינער קען מיר נישט זאגן אז ס'איז דא מינות, סך הכל בארירט ער סענסעטיווע נקודות אויף וואס מ'קען זיך טענה'ן אז מ'שרייבט דאס נישט אין א ספר, אבער מינות?

שאץ, איך בין מיט דיר, אלעס איז ווייל ער איז פון בערלאנד, און א פרענק, ספרדי בלע"ז, און עס איז אביסל א דורכפאל [?] אז ער האט גע'צלח'ט און זיין ספר איז יצא לאויר העולם, און מען האט עס געקויפט פאר גוט געלט. איז יעדער א בא בטענה, אז חלילה וחס עס שטייט דארט געפערליכס.

און עס ליגט דערין נאך א גרויסע השחתה, און דאס איז, אז די ברסלאווע כנראה האבן עפעס א סארט קאמפלעקס, אז "זייער" [עפ"ל] רבי ר' נחמן זי"ע, האט כאילו געזאגט און געשריבן האקעלע זאכן, וואס "זיי" שעמען זיך דערמיט [חלילה אזוי צו טראכטן אויף ר' נחמן'ס הייליגע כתבים, אבער זיי האבן דערמיט א פראב.] און ממילא ווען עס קומט איינער וואס זאגט פשוט נאך אין אנדערע ווערטער דברי קדשו זי"ע, שפירן זיי [נעבעך] כאילו אין א ספאט, און ממילא ווערן זיי אזוי אפענסיוו קעגן דעם יעניגן וואס האט חלילה באשמוצט "זייער רעבי'ן, און אויף אים ארויפגעלייגט אזוינע דברי [.....]

און דאס איז נישט גערעכט מצדם, ווייל זיי זענען נישט זייער ווייט פון וואס הרב בגן האמונה שרייבט, עס איז סענסעטיוו? גאנץ תורת החסידות איז האלב סענסעטיוו, און האלב תורת חסידות איז גאנץ סענסעטיוו, די פראגע איז "און וואס איז אז עס איז סענסעטיוו?" ממ"נ זענען זיי געוועהן גרויסע לייט, לייבן, און תלמידי בעה"ק האבן זיי דאך רעכט. [אזוי צו זאגן] זענען זיי נישט געוועהן [חלילה וחלילה וחלילה!!] איז דאך עס נישט סענסעטיוו נאר פשוט פון בויך ארויס. [חלילה וחס]

קוקט אריין אין ליקוטי מהר"ן ער איז פול מיט הייקעלע סענסעטיווע ענינים, יעדער קען עס לערנען, און פארשטיין, עס איז נישט קיין מעשה ביכל-פארט א אידיש ספר! און קוקט אריין אין כל ספרי ר' צדוק אנגעהויבן פון צדקת הצדיק, און אויסגעלאזט ביי רסיסי לילה, ער איז פול מיט "די סענסעטיווע ענינים" פול פול ממש, אין צדקת הצדיק אנהייב ווי ער רעדט וועגן ידיעה בחירה איז דאך ממש חידושים נפלאים ונוראים, און אין די זעלבע צייט גרויסע ריזיגע פעסער פון חיזוק,

וועט איינער זאגן חלילה אז ער רופט צו זינדיגן. יא, נאר א נער, און א תינוק בן יומו וועט אזוי זאגן, פונקט ווי דער וואס וועט טענה'ן אז פרשת התשובה, ושבת עד השם אלוקיך ולא ישכח את ברית אבותיך-רופט צו זינדיגן, ווייל, הע מען קען דאך תשובה טון, פון דעם אחטא ואשוב'ניק איז דאך סייווי נישטא קיין גרויסע זאכן צו ערווארטן!

ביטע נעמט צו קענטעניס, נשתכח דרך הבעש"ט, אבער חלילה אז תורת הבעשה"ק איז אויך נשתכח, חלילה אז וואס בעשה"ק ותלמידיו הקדושים האבן געלערנט מיט כלל ישראל צוויי הונדערט יאר, איז געגאנגען לטמיון און ארויף אין די פלאמען פון אוישוויץ. קיינמאל נישט.

איז אזוי, איך האב נאך נישט געליינט די ספר "בגן האמונה", אבער איך האב יא געליינט א אנדערע ספר פון דער מחבר, "בגן החכמה", וואס איז מבאר די מעשה פין הרה"ק ר' נחמן מברעסלב זי"ע, מעשה בחכם ותם, איך זאג אייך איין זאך, ווער עס וועט נאר ליינען דעם ספר וועט שוין פארשטיין פין וואס איך רעד דא, זיינע ביאורים זענען כמעט נישט געבעיסט אויף אייגענע פשטים, נאר עפ"י רוב איז עס לויט הרה"ק ר' נחמן ותלמידו הרה"ק ר' נתן זי"ע, פאלגטס מיר קויפטס דעם ספר אין עטס וועטס זען אז דער מענטש ווייסט גאנץ גוט וואס ער רעד, א שאד צו בארעדן א יודיש קינד וואס טוט אויף גדולות ונצורות אין ארץ ישראל, סיי אין שלום בית, קאלעדיגע בחורים וכו', איך האב שוין אליינס גערעד מיט אים עטליכע מאל ער איז מלא וגדוש.....

רב פאריס ס'אויך דא אין יודוש דעם ספר בגן החכמה ?

יסלח לי על מי שהשוה את תורת הרה"ק רבי צדוק זי"ע לכללות תורת החסידות ומשנת רבותינו הק' אשר מפיהם אנו חיים, כאשר הדבר אינו כן.

ואין כאן המקום והזמן להרחיב הדיבור בזה.

לא ראינו מי שהשוה, אולי תסביר את דבריך.

ידידי, מן מיוחדי הכותבים כאן, עבור נא על קטע זה ותמצא מבואר כן.

דאס איז נישט גערעכט מצדם, ווייל זיי זענען נישט זייער ווייט פון וואס הרב בגן האמונה שרייבט, עס איז סענסעטיוו? גאנץ תורת החסידות איז האלב סענסעטיוו, און האלב תורת חסידות איז גאנץ סענסעטיוו, די פראגע איז "און וואס איז אז עס איז סענסעטיוו?" ממ"נ זענען זיי געוועהן גרויסע לייט, לייבן, און תלמידי בעה"ק האבן זיי דאך רעכט. [אזוי צו זאגן] זענען זיי נישט געוועהן [חלילה וחלילה וחלילה!!] איז דאך עס נישט סענסעטיוו נאר פשוט פון בויך ארויס. [חלילה וחס]

קוקט אריין אין ליקוטי מהר"ן ער איז פול מיט הייקעלע סענסעטיווע ענינים, יעדער קען עס לערנען, און פארשטיין, עס איז נישט קיין מעשה ביכל-פארט א אידיש ספר! און קוקט אריין אין כל ספרי ר' צדוק אנגעהויבן פון צדקת הצדיק, און אויסגעלאזט ביי רסיסי לילה, ער איז פול מיט "די סענסעטיווע ענינים" פול פול ממש, אין צדקת הצדיק אנהייב ווי ער רעדט וועגן ידיעה בחירה איז דאך ממש חידושים נפלאים ונוראים, און אין די זעלבע צייט גרויסע ריזיגע פעסער פון חיזוק,

הצעיר, צדקת ממני,
...
טרעגער לעבן, איך האב ערשט היצט געזען דיין תגובה, איך פארשטיי דיין נקודה, אבער ערלויב מיר דיר אנצומערקן א קלייניקייט אדער צוויי.

והנה:
די מושגי חסידות זענען געבויעט אויף דער תורת קבלה, בעיקר אויפ'ן מהלך פון הייליגן אר"י. אט די הייליגע מושגים ווערען אנגערופן קבלה צוליב וואס עס מוז גיין מרב לתלמיד, וויבאלד די מושגים זיינען זייער הויכע, והרבה נכנסו לפרדס, הציצו ונפגעו רח"ל. הבעש"ט הכניס את המושגים בעבודה, ובדורו. עסק עם תלמידיו הק' באלו הענינים.

שוין ביים דריטן דור פון חסידות ביי די תלמידי המגיד, האבן אלע, פרט להרה"ק בעל התניא, האבן געלערענט די תלמידים אז דער עיקר איז די עשיית המצות און נישט די מושכלות, אוודאי האט מען עוסק געווען במושכלות אויך, אבער נישט דאס איז געווען רוב עבודתם.

די סיבה דערצו איז ווייל זיי האבן חושש געווען אז ברבות הימים וועט זיין שכרו יוצא בהפסידו (אם יש לאל ידכם להשיג מכתב הר"א קאליסקער זי"ע שנשמטה מספר פרי הארץ בדפוסים האחרונים, תעיינו שם ותמצאו נחת).

ואחריהם נמשכו רבותינו הקדושים לבית ראפשיץ, בעלזא, סאנז, לובלין ודומיהן, וכך גם הורה לנו זקן רביה"ק מסאטמאר זי"ע, ובעצם לא חידש דבר באמרו שנשתכח דרך הבעש"ט שהרי כעין זה כבר אמרו הראפשיצער רב והצאנזער רב זי"ע כידוע.

המה חששו שבזמן מן הזמנים כאשר יתמו צדיקי אמת, ובימים ההם אין מלך בישראל, איש כל הישר בעיניו יעשה, ולא עוד שיתלו כל מעשיהם בדרך הבעל שם רח"ל.

והאידנא נתקיימה נביאתן באופן מבהיל, וכל מי שחנון בלב לדעת ועינים לראות, רואה בעלול כמה בוקי סריקי נתלי בדברי מאורי החסידות, כתתות ברסלב ישנם היום שמכל תורת מוהר"ן ותלמידו מוהרנ"ת בחרו להם רק לשמוח 'במילי דשטותא'... וכן היא בתורת חב"ד ועוד מקומות ה"י ירחם על עמו, ואין סיבה די מספיק להאריך בגנותן של ישרא'.

ע"כ טרעגער ידידי, די דברי תלמידי בעל שם זענען בכלל נישט סענסעטיוו נישט האלב און נישט גאנץ, ווילאנג מיר ווייסן ווער מיר זענען און ווי ווייט מיר האלטן פון פארשטיין בכלל די מושגים זייערע, דאן לערנט מען זייערע ווערטער וועלעכע זענען משפיע עמער טהרה אויפן מענשטן, און מען באגענוגנט זיך מיט דאס ביסל הבנה וואס מען איז זוכה צו פארשטיין.

און אויף וויאזוי זיך צו פירן למעשה, איז מען מקבל פון ערליכע אידן וואס האבן זיך געווייקט און מקבל געווען א דרך ביי די צדיקים פון א דור פריער ולמעלה בקודש, און, אז מען פירט זיך אזוי איז מען רחוק מהפסד און קרוב לשכר.

דא קום איך צו מיין פונקט:
דער הרב ארוש שיחי' איז א וואוילער איד א בעל תשובה, עס איז שטארק יתכן אז ער וויל באמת אויפטוהן, אבער למעשה איז ער מגשם הייליגע מושגים וואס ערליכע אידן האלטן אז עס קען ברענגן א תקלה באמונת אומן,( עס האט גארנישט מיט קיין קאמפלעקס אדער מיט דעם וואס ער איז א פרענק וכדומה).

צו זאגן אז עס איז אסור אריין צוקוקן דערינען? לצערי הרב, לא הגעתי לידי מידה זו צו קענען פסק'נען די זאכן, אבער עס רעקאמנדירן פאר אונזער ציבור, פאר דעם דארף מען האבן זייער ברייטע פלייצעס.

הארכתי, ואלי יותר מדאי, ומקוה אני שתבינו הנקודה.

לויט ווי איך האב געהערט זענען דער ספרים בגן האמונה אין בגן השלום אויף שלום בית דא אין יודיש אבער בגן החכמה איז נישט דא און יודיש

over night kugel האט געשריבן:רב פאריס ס'אויך דא אין יודוש דעם ספר בגן החכמה ?

Paris האט געשריבן:לויט ווי איך האב געהערט זענען דער ספרים בגן האמונה אין בגן השלום אויף שלום בית דא אין יודיש אבער בגן החכמה איז נישט דא און יודיש

over night kugel האט געשריבן:רב פאריס ס'אויך דא אין יודוש דעם ספר בגן החכמה ?

קענסט מיר ביטע ערקלערן אויף וואס פונקטליך דער ספר "בגן החכמה" איז געשטעלט?

הרב שטארק זיך

דברי פי חכם חכם חן, כתפוחי זהב במשכיות כסף [זכה מלאכתן נעשית ע"י אחרים...]

לקרוא וליהנות

אגב אעיר לחכם שכמותך ידיעה מענינת כיון שהזכרת את ענין המילי דשטותא, ישנם מכתבים נפלאים מהרה"ק ר' מאטל הרונסטייפעלער זי"ע בסוף ספרו פלא יועץ, מכתבים מלאים הדרכה ומתוקים מאד, ופלא [אף שהוא מחצר טשערנאביל, ונודע התנגדותם לברסלב] וכותב ממש מלה מלה כדברי הרה"ק מהור"ן זי"ע בענין זה כי חיוב על האדם לשמח את עצמו אפילו במילתא דבדיחותא, ממש כלשונו, ואלי יתנדב א' מן הכותבים כאן להעתיק הדברים.

א איד האט מיר היינט נאכגעזאגט פון הרב אלימלך זילבירגער שליט"א חדב"ן גאב"ד ירושלים, וועלכער איז א משפיע ות"ח מפורסם וראש הכלל במאנטשעסטער א אויסגעקאכטע ברסלב'ע חסיד און א שטארקע סאטמארע בשיטה, אז דער יצה"ר האט נישט געקענט צולאזן אזא גוטע ספר וואס האט געמאכט אזויפיל מענטשן טראכטן פון באשעפער און טוישן זייערע לעבנס צו א חיים של אמונה ובטחון, האט ער אים אריין געריקט די צוויי דריי נישט גוטע נקודות וואס מאכט אז מענטשן זאלן זיך שטעלן דערויף און אראפ רייסן דעם ספר וואס איז גורם אז מענטשן זאלן זיך צוריק האלטן פון ליינען זיין ספר, אזוי ארום וועט זיין ווייניגער מאמינים....

איך זאג נאכמאל מיין מיינונג כאטש איך זעה אז דער עולם איז שארף דא, דער ספר מאכט נאר אז מענטשן זאלן אנהייבן גלייבן, ס'מאכט נישט קיינעם האבן מחשבות זרות אדער מחשבת מינות, מענטשן זטעלן זיך נישט אונטער פיצי פרטים ווייל דער סך הכל פונעם ספר איז איין זאך "זאלסטו וויסן און גלייב אז יעדע ריר פון טאג און פון דיין לעבן איז פארבינדן מיט השגחה פרטיות"

איך שפיר פאר וויכטיג נאכמאל אראפצוברענגען מיינע ווערטער:

זיס האט געשריבן:קינדערלעך, ס'איז נישט אזוי פשוט:

איך האב אויך געקויפט דעם ספר און עס דורכגעליינט פון דעקל צו דעקל, און גענאסן דערפון.

שפעטער האב איך גערעדט מיט עטליכע מורי-הוראה וואס האבן מיר אויפגעקלערט און געוויזן פארשידענע זאכן וואס איז גענצליך קעגן תורה און אידישקייט, וואס ליגט צווישן די ווערטער אז מען כאפט נישט.

עס האט גארנישט איינגעלייגט מיט ברסלב, מען רעדט פון די זאך פאר זיך. איך ווייס אויך איינע פון די רבנים המסכימים אויף דעם ספר וואס האבן חרטה געהאט אויף זייער פסק.

איך וויל נישט אריינגיין אין די דעטאלן, ווייל עס רירט אן עיקרי אמונה און דאס וועט נאר ברענגען אז מען זאל נושא ונותן זיין אין זאכן וואס עס איז נישט כדאי, עס וועט אויסקוקן ווי "עצור כאן חושבים".

איך זאג נישט קיין מיינונג, נאר אויף אזויפיל, אז אויב איינער וויל דאס קויפן און דורכליינען, זאל ער זיך דורכרעדן מיט א מורה דרך.

איך זאג נאכאמאל; איך וויל נישט אין די ראמען פון דעם ארט אראפברענגען די זאכן וועלכע ליגן צווישן די ווערטער, אז ווען מען ליינט עס כאפט מען נישט וואס מען ליינט, נאר אויף אזויפיל וועל איך זאגן, אז עס איז דארט פאראן זאכן וואס קוקן אויס נוצרי'ש געשטימט... אין אישי וועל איך מסביר זיין מער פאר ווער עס וויל.

נישט אומזינסט האט מען געמאכט אזא גרידער איבער דעם... נישט אויף יעדן ספר פארפירט מען אזוי... נישט אומזינסט ווילן די רבנים נישט ארויסשרייבן קלאר וואס די פראבלעמען פון דעם ספר זענען.

די טעמים לאיסור, זענען מער "נישט ארויסגעברענגט" געווארן, ווי "יא ארויסגעברענגט".

ויותר לא אוכל לכתוב.

שאץ מאץ האט געשריבן:א איד האט מיר היינט נאכגעזאגט פון הרב אלימלך זילבירגער שליט"א חדב"ן גאב"ד ירושלים, וועלכער איז א משפיע ות"ח מפורסם וראש הכלל במאנטשעסטער א אויסגעקאכטע ברסלב'ע חסיד און א שטארקע סאטמארע בשיטה, אז דער יצה"ר האט נישט געקענט צולאזן אזא גוטע ספר וואס האט געמאכט אזויפיל מענטשן טראכטן פון באשעפער און טוישן זייערע לעבנס צו א חיים של אמונה ובטחון, האט ער אים אריין געריקט די צוויי דריי נישט גוטע נקודות וואס מאכט אז מענטשן זאלן זיך שטעלן דערויף און אראפ רייסן דעם ספר וואס איז גורם אז מענטשן זאלן זיך צוריק האלטן פון ליינען זיין ספר, אזוי ארום וועט זיין ווייניגער מאמינים....

ענליכס צו דעם האב איך געהערט בכלל אויף די צוויי שיטות חב"ד און ברעסלאוו וואס זייער אור איז אזוי גרויס, אז ווען נישט די נידריגע און פאלשע אנהענגער זייערע, וואלטן אלע מענטשן נאכגעגאנגען דעם דרך און עס וואלט בכלל נישט געווען קיין בחירה, דעריבער האט מען געפירט פון הימל אז עס זאל פארדעקט ווערן מיט די פארדרייטע אנשויאונגען.

זיס האט געשריבן: איך זאג נאכאמאל; איך וויל נישט אין די ראמען פון דעם ארט אראפברענגען די זאכן וועלכע ליגן צווישן די ווערטער, אז ווען מען ליינט עס כאפט מען נישט וואס מען ליינט, נאר אויף אזויפיל וועל איך זאגן, אז עס איז דארט פאראן זאכן וואס קוקן אויס נוצרי'ש געשטימט... אין אישי וועל איך מסביר זיין מער פאר ווער עס וויל.

נישט אומזינסט האט מען געמאכט אזא גרידער איבער דעם... נישט אויף יעדן ספר פארפירט מען אזוי... נישט אומזינסט ווילן די רבנים נישט ארויסשרייבן קלאר וואס די פראבלעמען פון דעם ספר זענען.

די טעמים לאיסור, זענען מער "נישט ארויסגעברענגט" געווארן, ווי "יא ארויסגעברענגט".

ויותר לא אוכל לכתוב.

אינטערעסאנט אז שוין עטליכע יאר הער איך נאר גוטס אויף דעם ספר.
וואו איז געווען דער טומל דעריבער, און ווער האט געשריבן קעגן דעם?
ביטע שרייב מיר אין אישי די פראבלעמען...

הרב זיס ווילסט מיר ביטע זאגן וואס איז נוצריש געשטימט?

איך האב שוין געזאגט, און איך וועל נאכאמאל זאגן:

איך וועל בשום אופן נישט לופטערן די זאכן ברבים, נישט אומזינסט האבן די רבנים עס נישט געלופטערט. ווער עס וועט מיר אנפרעגן אין אישי וועל איך אים ענטפערן בחפץ לב.

איין זאך זאל מען וויסן; דער גערידער איז נישט איבער מגשם זיין מושגים, נישט איבער דקות'דיגע זאכן אהער אדער אהין, מען שפילט זיך דא מיט עיקרי אמונה, זאכן וואס מען כאפט זיך נישט בשעת'ן ליינען דעם ספר.

עס זענען פארהאן אפאר מעשיות פון הר"ק ר' נחמן ברעסלעבער זצוק"ל, אין איינע פון די מעשיות הייסט מעשה בחכם ותם, דארט רעד ר' נחמן ארום איבער א חכם וואס האט זיך געלערנט אלע מינע טייערע ארבעטס או ער האט נישט געהאט קיין שמחת החיים, אין א תם וואס האט געהאט עפעס א ארעמע ארבעט און ער איז געווען צופרידען מיט וואס ער האט געהאט, און צום סוף איז ער געווארען א שר און דער חכם וואס האט זיך געהאלטען גרעסער פון יעדן האט מיעוס אפגעשניטען, אין אזוי איז הרב ארוש מסביר שמחת החיים אויף א מורא'דיגע אופן.

אויפריכטיג האט געשריבן:

Paris האט געשריבן:לויט ווי איך האב געהערט זענען דער ספרים בגן האמונה אין בגן השלום אויף שלום בית דא אין יודיש אבער בגן החכמה איז נישט דא און יודיש

over night kugel האט געשריבן:רב פאריס ס'אויך דא אין יודוש דעם ספר בגן החכמה ?

קענסט מיר ביטע ערקלערן אויף וואס פונקטליך דער ספר "בגן החכמה" איז געשטעלט?

אויב ס'וואלט טאקע געווען א פראבלעם וואלט שוין פונלאנג ארויסגעקומען בריוון פון רבנים אקעגן דעם.