אידישע וועלט פארומס

די מעשה שטייט אין תהלה למשה פון וואלאווער רב

ייש"כ ותודה רבה.

נחמן נתן האט געשריבן:די אויבנדערמאנטע מעשה וואס ''זיידעניו'' האט געשריבן וואס דער ייטב לב האט געזאגט בשם דעם ישמח משה זי"ע בנוגע די מחלוק' פון קרח, האט דער ייטב לב זי"ע איבערגעזאגט ביי די מחלוקה הידוע וואס מרן הק' מצאנז זי"ע האט אנגעפיהרט, בנוגע וואס מ'האט אים אנגעפרעגט היתכן ער מישט זיך נישט אריין.

שפעטער האט אבער דער ייטב לב יא געשריבן א ווארעמע בריוו לכבודו פונעם מחותן מרן הגה"ק מצאנז זי"ע, (דאס איז געווען ווען די צד שכנגד האבן געמאכט א ח'רם רח"ל אויפן הייליגן צאנזער רב).

וידוע שאמר על זה הה"ק מסטראפקוב, ורואים מזה אז מען טאר נישט זיין נייטראל, כי נכדיו הק' הי' להם מחלוקת כל כך, מכח זה
כך מובא בנפלאים מעשיך
ור' יענקילי ז"ל סיפר מימרות הרב מסטראפקוב באופן אחר קצת

cano האט געשריבן:מען פארציילט א ווערטל וואס איז אדער נישט אמת אדער יא אמת אז דער ישמח משה האט מען אמאל געגעבן א נועם אלימלך און ער איז נאך געווען א מתנגד האט ער עס אוועקגעווארפן האט אים דער איד געזאגט איר וועט נאך ווערן א חסוד ווייל איר האט אוועקגעווארפן דאס ספר מיט א חסידוש ברען.

בי"ג אורות ח"ג מביא זה בשם ר' מענדילי דיין, שהיש"מ הי' לו חבר, והיש"מ זרק סידור נוסח ספרד, וחברו אף שהי' מתנגד לא סבל כתבי קודש מונחים בבזיון, ואמר ע"ז הה"ק מלובלין, שהוא יהי' חסיד כי יש לו החמימות משא"כ חבירו
ואני שמעתיו מאיש זקן אחד, בסגנון אחר, שהי' זה אצל רבו הפרעמיסלא צדיק (או ר' ליב מסטריזוב), כשבא איש חסיד למכור התולדות, והיש"מ זרקו, וחברו לא אמר כלום, ואמר אז רבם שהי' בסתר חסיד, ולימים נתקרב אל החסידות (יש הסכמה על ספרו מהה"מ מקאזניץ), כי היש"מ יהי' חסיד, כי יש לו החמימות

איך דערמאן מיר א שיין ווארט וואס איך האב אמאל געהערט פונעם טשאקעווער רב ר' נפתלי האלבערשטאם בעל דברי נפתלי בשם דעם ישמח משה א טעם פארוואס מען לייגט זיך אראפ פרייטאג נאכמיטאג, ווייל שבת איז מעין עולם הבא און שינה איז מעין מיתה, און פונקט ווי ווען מען גייט אריבער צו עולם הבא איז עס דורך מיתה, דאס זעלבע ווען מען גייט צו מעין עולם הבא איז עס דורך מעין מיתה, ודפח"ח

א חוץ זיין תלמיד מובהק רבי הערשעלע ליסקער איז בכלל ביים ישמח משה
געוועהן די מושג פון האבן א ישיבה, אדער האט ער בכלל געהאט עפעס תלמידים?
ווייסט מען פון נאך תלמידים?????????

באגי מען: תמחול לי אבל קשה עלי מאוד לציין בכל מקום ומקום מראי מקומות כי לא ראיתי הסיפורי צדיקים בספרים בדרך כלל, אך רובם שמעתי מפי אדוני מורי ורבי שליט"א ומקצתם שמעתי מפה מורי ורבי זצ"ל, ומקצת מן המקצות ממה ששמע אבי מורי שליט"א מפי רבו הגה"ק זצלל"ה ולפי תקנות המקום צריכים לנקוב את הרב בשמו, ובפשטות אני כחסיד שוטה להאי דבר, אבל עכ"ז קשה עלי מאוד לנקוב פעם ופעם את שם רבי שליט"א, ומאידך גוסא באם אכתוב סתם הרב מקהל פלוני ופלוני, כמעט לא יהאי באפשרות שלא אצער חד או תרי מבני החבורה או חד או תרי חבורת מחברינו, אשר ע"כ תמחול לי ותקבל את זה באהבה.


אבל עכ"ז אמרתי כי טוב הדבר לגלות המקור קבל באגי מען פעם אחת ומכאן תדרשנו לטובה כל מי שלבו חפץ.

רוב מעשות וואס איך שרייב זענען מקורם מקור טהור, מהם מה ששמע רבי ומורי מדודו הגה"צ וכו' מהר"י מסאטמאר זצלל"ה, ומהם ששמע מפי אביו מורי ורבי הגה"צ וכו' מהר"ם מסאטמאר זצלל"ה, אבל יש מה ששמע מורי מפי שאר צדיקים וחסידום אנשי מעשה כדוגמא הרה"ח ר' אהרן ט"ב ז"ל חותן המלך מאן מלכא רבנן הדיין הגריח"מ שליט"א או הר"ר חיים צבי
יאקאבאוויטש ע"ה וכדו' חסידום ואנשי מעשה מדור הישן והמה עפ"י רוב נספרים בה'פירות טיש של רבי ומורי מהר"א מסאטמאר שליט"א, כפי מנהג אבותיו ואבות אבותיו, לספר ולהרחוב הדיבור בספורי צדיקים מידי שבוע בשבוע ככלות הטיש, אך יסוד המנהג היה לשנות המקום ולעלות לעלי' ושם היה מבאים פירות והיה מספרים ספורי מעשוית מצדיקי מוסדי דור ודור וזמרו בשבחין לכבוד השבת, אבל במשך הזמן נשתנה המנהג מאבותיו קצת בזה, שהאויבער טיש והטיש המה על מקום אחד, ואחר ביהמ"ז מביאום הפירות ומזמרים לכבוד השבת ומרבים לספר בהרי זה משובח בשבחן של אדירי התורה ובסיפר"ן של צדיקים, בדרך כלל מזכירים נשמות הצדיקים שחל היא"צ שלהם באותו שהבוע והואיל והזכירו מספרים בשבחו.

איך פארשטיי אז מען וועט מיך אנקוקען ווי א חסיד שוטה אבער דעטס וואט איי עם איי קענד העלפ איט.


יא יא איך ווייס אז מיין ספעלינג איז טערעבעל איך האב קיין געדולד עס איבערצוקיקען ווייל ווער ווייסט צו איך וועל טאקע פארעכטען די טעותים

ראש הקהל האט געשריבן:א חוץ זיין תלמיד מובהק רבי הערשעלע ליסקער איז בכלל ביים ישמח משה
געוועהן די מושג פון האבן א ישיבה, אדער האט ער בכלל געהאט עפעס תלמידים?
ווייסט מען פון נאך תלמידים?????????

איך ווייס נישט אויב דער ישמח משה האט אנגעפירט א ישיבה, אבער מצאתי
אז אא"ז הרה"ק האך פרי תבואה מליסקא זצוק"ל שרייבט און אן הסכמה, אויפ'ן ספר מגן שאול על סוגיות הש"ס מהגאון מו"ה רבי
שאול ליטשיקער זצ"ל, וזל"ק בא"ד: אבל בהיות שהייתי מכיר בטוב את הרב המחבר זצ"ל שהיה עוסק בתורה לשמה, והיה תלמיד
חביב של רבינו בוצינא קדישא הגאון מו"ה משה טייטלבוים זצ"ל אב"ד דק"ק אוהעל .....

ווי ס'קוקט אויס העט ער געהאט עפעס תלמידים, ווייסט טאקע איינער פון מער תלמידים?

יישר כח הרב קאנא פאר שרייבן עטליכע סיפורים פינעם ישמח משה, עס איז מיר געווען א פלא אז דא אויף איי וועלט? ווי עס דרייען זיך אזוי פיל סאטמערע יונגעלייט זאל שטיין אזוי ווייניג פינעם ישמח משה. אין וואס עפעס זאל מען דיך אנקיקען ווי א שוטה, בכלל נישט

ליסקא אייניקעל האט געשריבן:

ראש הקהל האט געשריבן:א חוץ זיין תלמיד מובהק רבי הערשעלע ליסקער איז בכלל ביים ישמח משה
געוועהן די מושג פון האבן א ישיבה, אדער האט ער בכלל געהאט עפעס תלמידים?
ווייסט מען פון נאך תלמידים?????????

איך ווייס נישט אויב דער ישמח משה האט אנגעפירט א ישיבה, אבער מצאתי
אז אא"ז הרה"ק האך פרי תבואה מליסקא זצוק"ל שרייבט און אן הסכמה, אויפ'ן ספר מגן שאול על סוגיות הש"ס מהגאון מו"ה רבי
שאול ליטשיקער זצ"ל, וזל"ק בא"ד: אבל בהיות שהייתי מכיר בטוב את הרב המחבר זצ"ל שהיה עוסק בתורה לשמה, והיה תלמיד
חביב של רבינו בוצינא קדישא הגאון מו"ה משה טייטלבוים זצ"ל אב"ד דק"ק אוהעל .....

ווי ס'קוקט אויס העט ער געהאט עפעס תלמידים, ווייסט טאקע איינער פון מער תלמידים?

כנראה אז יא, ווייל איינע פון די תנאים וואס קהל אוהעל האט זיך אויסגענומען מיטן ייטב לב איז געווען אז ער טאר נישט האבן קיין ישיבה, איז משמע אז ביז דעמאלטס איז געווען

אין ספר הגה"ק בעל ישמח משה וואס ר' יוסף משה סופר האט ארויסגעגעבן איז צום סוף גערוקט א רשימה פון תלמידים

ווייסט איינער דא ווער איז עלטער געווען רא"נ אדער די רביצין פונעם ארי דבי עילאה?

יאסל האט געשריבן:ווייסט איינער דא ווער איז עלטער געווען רא"נ אדער די רביצין פונעם ארי דבי עילאה?

אין תהלה למשה שטייט אז ווען ר' אלעזר ניסן איז געווען א יונגעל פון אכט און געהאט א מחזה אין די סוכה איז דער ארי' דבי עילאי געזעצען דערביי
מוז דאך זיין אז די ארי' דבי עילאי'ס רביצין איז עלטער געווען

דער ארי דבי עילאה איז שוין געווען בזיווג שני ביי ישמח משה.

אמאהל האט דער ישמח משה געשיקט א פעסיל וויין פארן איידעם
און ווען עס איז אנגעקימען איז עס געווען שוין נישט געווען ראוי צי טרינקען עס איז געווען זיוער
האט זיך דער ארי דבי עילאה אנגעריפן פאר די רעביצין זעהסט וואס דיין טאטע מאכט איז זיוער
האט זיך די רעביצין אנגעריפן זי איז געווען א חוכמת.
דאס האט נישט דער טאטע געמאכט דאס האט די טאטע געקויפט

"וואס דער טאטע מאכט איז גיט וואס ער קויפט איז זיוער"

בני יששכר האט געשריבן:דער ארי דבי עילאה איז שוין געווען בזיווג שני ביי ישמח משה.

ממילא?


אבער אז ער איז געווען אן איידעם איז זי שוין געווען עלטער ווי אכט

אגב עס איז נישט געווען קיין גרויסע חילוק אין יארן צווישין אדב"ע אין יש"מ

בני יששכר האט געשריבן:אמאהל האט דער ישמח משה געשיקט א פעסיל וויין פארן איידעם
און ווען עס איז אנגעקימען איז עס געווען שוין נישט געווען ראוי צי טרינקען עס איז געווען זיוער
האט זיך דער ארי דבי עילאה אנגעריפן פאר די רעביצין זעהסט וואס דיין טאטע מאכט איז זיוער
האט זיך די רעביצין אנגעריפן זי איז געווען א חוכמת.
דאס האט נישט דער טאטע געמאכט דאס האט די טאטע געקויפט

"וואס דער טאטע מאכט איז גיט וואס ער קויפט איז זיוער"

דאכט זיך די מעשה איז געווען בזיווג ראשון

וועמענס?
ביי איר איז עס געווען זוו"ר

והוא פלאי האט געשריבן:וועמענס?
ביי איר איז עס געווען זוו"ר

זיווג שני פון ארי' דבי עילאה, בזיוו"ר איז ער געווען א איידעם ביי א וויין סוחר און ער האט זיך נישטא פארטראגן מיט אים, איינמאל איז די גאנצע וויין נתנסך געווארן און דעמאלטס האט ער זיך גע'גט
ווער ס'געדענקט די מעשה זאל ביטע שרייבן

מי יודע האט געשריבן:

והוא פלאי האט געשריבן:וועמענס?
ביי איר איז עס געווען זוו"ר

זיווג שני פון ארי' דבי עילאה, בזיוו"ר איז ער געווען א איידעם ביי א וויין סוחר און ער האט זיך נישטא פארטראגן מיט אים, איינמאל איז די גאנצע וויין נתנסך געווארן און דעמאלטס האט ער זיך גע'גט
ווער ס'געדענקט די מעשה זאל ביטע שרייבן

קען זיין
אבער ס'איז ידוע נאך מעשיות פונעם ארי' דבי עילאה וואס איז יא געווען צווישן איהם מיט זיין רעבעצין בזיווג שני (פארקויפן די חמץ פאר א גוי וכו' )

מי יודע האט געשריבן:

והוא פלאי האט געשריבן:וועמענס?
ביי איר איז עס געווען זוו"ר

זיווג שני פון ארי' דבי עילאה, בזיוו"ר איז ער געווען א איידעם ביי א וויין סוחר און ער האט זיך נישטא פארטראגן מיט אים, איינמאל איז די גאנצע וויין נתנסך געווארן און דעמאלטס האט ער זיך גע'גט
ווער ס'געדענקט די מעשה זאל ביטע שרייבן

די מעשה איז געווען אז זי פלעגט האבן א געוועלב (סטאר) און ער איז געזעצן און געלערנט איינמאל האט זי געדארפט גיין אנקויפן
האט זי געבעטן אז ער זאל זיין אין סטאר ביז ווילאנג זי וועט צוריק קימען.
און מיט אמאל איז א פרוי אריין געקימען האט ער מורא געהאט פון יחוד איז ער ארויס געלאפן
און ווען די רעביצין איז צוריק געקימען האט זי געזעהן א פילע סטאר אן איר מאן האט זי זיך גערעקט אויף דעם

איז זי געגאנגן צו איר טאטען זיך אפרעדן אויפן מאן אז זי וויל אים אפלאזען, אבער דער טאטע איז האט אבער געשעצט דעם איידעם'ס תורה האט ער נישט געלאזט די ווייב זאל אים אפלאזן, איינמאל האט זיך דער ווייב געקלערט אז זי וועט שוין לערנען דעם טאטען אויפן אייגענעם הויט וואס ס'מיינט, ויהי' היום אין דער שווער האט געדארפט אוועק פארן פאר א קורצע צייט, האט דער טאכטער געזען א ריכטיגע געלעגענהייט צו געבען צו שפירן דעם טאטען אויפן אייגענעם הויט, האט זי זיך אנגעטראגען אז זי מיטן מאן וועלן קער נעמען פינעם טאטענס וויין געשעפט ביז ער קומט צוריק, זי האט אפגעשמיעסט מיט א גויטע זאל אריינקומען קויפן וויין אין פארלאנגן פין די וויין וואס אינעם אוצר אינעם קעלער, אזוי ווי די גויטע איז אריינגעקומען האט זיך דער ווייבל אויסבאהאלטן האט זיך דער ארי' דבי אילעי געזען מיט א פראבלעים פין יחוד איז ער ארויסגעלאפן פינעם געשעפט, איז דער גאנצער געשעפט וואו אויך דער קעלער געווארן נסך, האט שוין דער שווער אויך געהאט אויף אים א שווער הארץ האט ער שוין מסכים געווען אז דער ווייב זאל פארלאנגן א גט.

דער משל מיט די פערל ווייסט לכאורה דער עולם.

cano האט געשריבן:איז זי געגאנגן צו איר טאטען זיך אפרעדן אויפן מאן אז זי וויל אים אפלאזען, אבער דער טאטע איז האט אבער געשעצט דעם איידעם'ס תורה האט ער נישט געלאזט די ווייב זאל אים אפלאזן, איינמאל האט זיך דער ווייב געקלערט אז זי וועט שוין לערנען דעם טאטען אויפן אייגענעם הויט וואס ס'מיינט, ויהי' היום אין דער שווער האט געדארפט אוועק פארן פאר א קורצע צייט, האט דער טאכטער געזען א ריכטיגע געלעגענהייט צו געבען צו שפירן דעם טאטען אויפן אייגענעם הויט, האט זי זיך אנגעטראגען אז זי מיטן מאן וועלן קער נעמען פינעם טאטענס וויין געשעפט ביז ער קומט צוריק, זי האט אפגעשמיעסט מיט א גויטע זאל אריינקומען קויפן וויין אין פארלאנגן פין די וויין וואס אינעם אוצר אינעם קעלער, אזוי ווי די גויטע איז אריינגעקומען האט זיך דער ווייבל אויסבאהאלטן האט זיך דער ארי' דבי אילעי געזען מיט א פראבלעים פין יחוד איז ער ארויסגעלאפן פינעם געשעפט, איז דער גאנצער געשעפט וואו אויך דער קעלער געווארן נסך, האט שוין דער שווער אויך געהאט אויף אים א שווער הארץ האט ער שוין מסכים געווען אז דער ווייב זאל פארלאנגן א גט.

דער משל מיט די פערל ווייסט לכאורה דער עולם.

די משל האט די צווייטע רביצין געזאגט פאר די מאמע וואס האט זייער נישט געוואלט דעם שידוך פאר איר בת יחידה.....

ואני שמעתי אז דער ישמח משה האט עס געזאגט פאר זיין רעביצען.

דער עיקור אז די מעשה קען מען טאקע, איז דאך גוט.

מיר ליגט אויך אזוי אין זכרון פון מנחם מנדל'ס באשרייבונג


אין אוצר ישראל שטייט א פארגראף פון וואס מ'קען זיך אונטערהאלטן: בסוף ימיו עלה לא״י והיה אב״ד בצפת...
http://www.hebrewbooks.org/pdfpager.asp ... 29&hilite=
די פלא איז נאכמער ווען מ'זעט אז דער שרייבער איז פון אוהעל

(בד"א קען זיין אז ער האט זיך פארמישט מיט זיינע אייניקלעך וואס האבן געוואוינט אין צפת)