אידישע וועלט פארומס

אזוי ווי מיר האבן שוין דא באכאשעם א אראבישע אשכול, וואס לערנט דעם עולם אראביש, האבעך ביי מיר געקלערט אז ס'איז שוין די העכסטע צייט (איכער: וואס?) אריין צו לייגן דא א אשכול וואס לערנט אויס דעם ברייטפארצווייגטן טיפזינגן שפראך וואס אונזערע בוּחַר'ישע ברודער באנוצן זיך דערמיט.

קודם כל ווייסן מיר שוין אלע פון די בוכארישע ברואים, יא, די אויף וואס ס'שטייט אין ערוך (כ'זוך עס נאך גראדע) "מין חי' ודר בישיבה", וועלכע פארנעמען זיך מיטן עפענען טירן ווי געשולטע סטודענטן, (כ'געדענק אמאל ווען א חבר מיינער האט פאר עטליכע מינוט געהאט א מגיד שיעור'ס שליסל, און אין די עטליכע מינוט איז זיין "נעגל שניידער" פארוואנלדט געווארן אין א שליסל...), בקיצור, כ'מיין אז יעדע ווייסט ווער זיי זענען, און אלע זעמער שוין אמאל דארט געוועזן.

אין אמת'ן אריין איז דאס נישט פון די גרינגע זאכן צו אראפ לייגן יסודות און כללים איבער דעם שפראך, דען -גלייך ווי איר מוטער שפראך אידיש - איז בוכאריש א צונויף געמישטע שפראך וואס אירע כללים טוישן זיך טעגליך, און די וואס האבן געקענט דעם שפראך עטליכע יאר צוריק קענען עס היינט ניטאמאל דערקענען, אזוי שנעל טוישט זיך אירע כללים.

איז לאמיר גיין צובייסלעך:

גאפל אפ פון דא
די ווארט שטאמט ארגינעל פון די אויסדרוק "יאג אפ פון דא", אבער מחמת איזה סיבה איז ברבות הימים צוגעקומען דערצו די כלי-מזלג, אזא סארט כלי וואס מען שטעכט אריין אין פלייש בעפאר מען עסט עס, און ס'איז פארוואנדלט געווארן אין א קאמבינאציע פון "גאפל" מיט "אפ פון דא", כ'האב שוין גראדע געהערט אמאל נוצן ס'אויסדרוק דורך איינעם פארטוישנדיג (אפשר בטעות) דעם גאפל מיט'ן לעפל, און ווען כ'קוק אים אזוי אן מיט קעלבערנע אויגן נאכן נישט פארשטיין די ערשטע מאל וואס ער רעדט זאגט ער מיר "דו לעפלסט אפ פון דא?".

משיגנס
כ'ווייס נישט פונקטליך וואס פאר א בריאה דאס איז, אבער עטוואס פון משוגע דארף עס מיינען... ס'דארף אראפ סטעמפלען אז דער פאר וועם עס ווערט געזאגט איז נישט א פשוט'ער משוגענער, נאר טאקע א משיגנס, אזוי במלוא הודה והדרה...

קראנקער זכר
אויך עפעס א מין באשעפעניש וואס קען אנגערופן ווערן אז מען איז ברוגז אויף א געוויסן חבר, איז יענער נישט בלויז קראנק, נאר טאקע א קראנקער זכר.

און זאלסט נישט מיינען ח"ו אז אויב איז ער קראנק, איז ער א נקבה, אזוי ווי אלע גראמערס זאגן ביי די חתונות אז אלע פרויען זענען, כ'מיין... עפעס א מין מאדנע באשעפעניש... ניין, אפילו ער איז קראנק בלייבט ער א זכר...

בהמה/פערד/אקס וכו'
אין שמות גיטין האבעך נישט געטראפן גארנישט דערויף, אבער אין אנדערע פלעצער האבעך געטראפן אז דאס זענען אזאלכע מאדנע באשעפענישן וואס גייען אויף פיר פיס, דאס צייגט אן אז ווען דער חבר פארשטייט נישט צום ערשטן מאל וואס דער בוכארישער ברודער זאגט אים, ווערט ער אויטאמאטיש פארוואנדלט אין א "בהמה"...

אנגעזעצט
אין בוכארישן דיקשאנערי קען עס מיינען צוויי מושגים
1) ביינאזמאנעם
2) 18+
ס'ווענצעך פשוט וואו דער חמור שטייט איין...

טיצעך?
א מין ליידיגייערישקייט..., דרייט זיך אונטער די פוס מיט זיין קנאבל גערוך א גאנצן טאג, און קוים האט ער כח צו זאגן דאס ווארט "וואס", ער איז כסדר ביזי מיטן "טיצעעעך" בניגון הידוע...


צוליב וואס מיין "ויבז" ערלויבט מיר נישט צו גיין ווייטער כרגע, עמער מוזן ממשיך זיין אי"ה א צווייטעס מאל...
און דערווייל זאל דער ציבור החשוב דאהי ממשיך זיין...,
האָצמער און זייצמער...

זעה אז די ויבז זאל דיר נישט אפגאפלען פון דא!!!

ביסט 'מעידזשער'! (אויך א ווארט וואס איך האב אויפגעפיקט אין 'שיבע' אין מיינע צייטן).

אין די ישיבה וואו איך האב געלערנט, איז געווען א געוויסע תקופה וואס א געוויסע בחור האט אריינגעברענגט א ווארט, און דאס איז ממש געווארן אן אונטערגאנג.

נעמליך, יעדע זאך וואס איז געווען 'דערנאך' אדער 'פארפאלן', איז געווארן 'מאָצי' (לכאורה פון לשון 'מוצאי' שבת).

ווען עפעס איז נישט געלונגען איז עס געווען מאצי, און ווען עפעס איז דורכגעפאלן איז עס פארוואנדלט געווארן צו די בחינה פון מאצי. אויך ווען עפעס איז נישט געווען אזוי איי-איי איז עס פאררופן געווארן מאצי, הכלל עס איז געווען הויך מאצי.

אויב איינער געדענקט דאס ווארט זאל ער זיך אנרופן.

שמערי טאמער דו גייסט נישט שרייבן מער אפט האב איך מורא אז איך גיי ווערן חפוי....

קרעמער, איך ראגל מיך...

שמערי, דער איידיע איז עפעס אזוי אריגענאל אז מען קען מופיקעוועט ווערן, עס קוקט אויס ווי עס גייט פארן אויף ס'ריכטיגע רעלסן.

האט ער געזאגט זאגט ער.

דו יונה! האסט געעפענט א קען אָף וואָרעמס...

יאנאש; סי'נייעס...? פון ווי קומט נאר "כ'ראגלמעך". איך וואונדער מיר אוואו מען נוצט עס.
נאך אלעעעם, דער "האאאאאַללו" ךאזט מען נישט אורויס פון בחור שפראך, ווייל אויב נישט וועט אלעס אנהייבן סאָקן, נישט אזוי?

אויב רעדט מען פון ווערטער, ברענג איך באלד אהער אלי-מיקוואַ.

זייער א פיינע נושא שמערי, גוט אראפגעלייגט.

קרעמער, שמערי רעדט מער פון אינטערנאציאנאלע ווערטער וואס ווערט באנוצט איבער די גאנצע וועלט אין אלע שיכטן און קרייזן, משא"כ דו רעדסט מער פון א ווארט וואס ווערט אויפגעכאפט אין א געוויסע קרייז/ישיבה וכדומה.

דו דערמאנסט מיר אז פאר א געווסיע תקופה האט זיך אריין געכאפט א ווארט צוושין בחורים/יונגערלייטליך, "דעמאלעשד" (שטאמט פון די ענגלישע DEMOLISHED). עס איז מיר שווער עס פונקטלעך אפצוטייטשען, אבער ווען א מאדנע מענטש האט אדורך געוואקט האט מען געזאגט אז יענער איז דעמאלישד. אדער קען זיין אז א געוויסע מצב איז געווען דעמאלישד. עכ"פ עס האט מיר שטארק געפאלן יענע ווארט פארדעם זאג איך עס דא.

האלאו קום אהער די! דו ביזט אפשר יענקל מילער'ס נעפיו??

דאס איז געווען גאר פאפולער ביי אונז אין ישיבה, שמערי זאג מיר, כ'מיין פאר דיר איז אפשר בעסער צו זאגן אז יענקל מילער איז דיין נעפיו...


"חסדו...''

דאס האט מען גענוצט נישט אין ישיבה, אבער די בחורים אין לאגער האבן זיך אביסל דערהאלטן מיט ווערטלעך, ביי די שווערע ארבעט האט מען זיך ארומגעדרייט מיט א ''חסדו'', וואס דער בעל דברי יואל פלעגט ענדיגן די נענועים דערמיט מיט א ספעציעלע קרעכטץ.

שמערי, ס'טוצעך??

א רייסערישער ארטיקל... מעידזשער!..

איך גלייב אז ווען די האסט ווען מער צייט וואלטעך מער הנאה געהאט. ס'איז זיכער דא נאך ווערטער אין דעם זעלטענער שפראך וואס קומט מיר נישט יעצט אין זכרון. קוקט אויס אז איך בין שוין צו לאנג אפוועזענד פון די בוכארישער לאנד..

דיין איידיע איז אויסערגעווענליך גוט!

שמערי

ווער געדענקט די בחור'ישע הימנע?

"ושם אבותי וכו' פארוואס?"

שמערי!!!!!
א גוטע טעמע,

צייטליך דו זאגסט א "רייסערישע ארטיקל" איך געדענק ווען דאס ווארט רייסער איז נולד געווארן אין ישיבה, ווען א בחור וואס האט געווואלט מאכן א לעבן און זיך געהאלטן פריש פלעגט מען אים באטיטלען מיטן צו נאמען "רייסער"
דער האלט זיך פאר א רייסער....

איבער ניגונים, און שטיקלעך ניגונים, איז אין יעדע סעזאן, ישיבה, קבוצה, אנדערשט,

אין מיין צייט איז נולד געווארן א פיוט אויפן ניגון פון שינאק רינאק (די צווייטע פאל)

כי לא ידח ממנו נדח, דער סוף אידאך, איז יעדער מידעך, סוף כל סוף טון א שידוך!!!!

בכלל ווערן אלע נייע געמאכטע ווערטער באשאפן אין ישיבה,
א פגע - קלעבעדיג'ס, אדער נאסע פגע,

א שטיקעל נער - אפגעפליקטער - תלוש,

ועוד
.

שמערי, אוי ביסטו זאפטיג, נישט בלויז מ'שמייכלט ווען מ'לייענט דיין ארטיקל, נאר אזא זאפטיגן שמייכל איז חופף על פניהם פון די ליינער פונעם אנפאנג ביזן סוף. ס'איז די איידיע + סטייל.

זעה אז ס'זאל זיך ווייטער גיסן.

אלטעבחורל האט געשריבן:אויב רעדט מען פון ווערטער, ברענג איך באלד אהער אלי-מיקוואַ.

און אז די רעדט שוין פון עלי מיקווא, לאמיר ברענגען א פריש בילד וואס איז נעכטן געכאפט געווארן פון מעלת כבודו הרמה און מר. ג'ארדזשי זאל זיך מוען..

העי! ער עסט דאך אויף אלע קוקיס דארט פון די באקס!

שמערי, וואט אן איידיע, דאס קען נאר שמערי, געוואלדיג, און כ'האב גוט גע'שמייכל'ט.

מיין נאמען קומטעך אויך פון דארט.... כ'הער זאגן.

ס'האט געקענט נעמען ווייסעך וויפיל מינוט פאר א מגיד שיעור ער זאל זאגן אפאר ווערטער פאר א בחור, און מסביר זיין, אז פארן בחור לוינטצעך פשוט צו זיין גוט, און ווארטענדיג אויף א רעאקציע פונעם בחור, איז ס'גאנצע אויסדרוק געווען, מיט אזא בא'חן'טע ניגון, כ'הער זאגן....

ווער געדענקט, ס'זאל זיין....?????

וויפיל דארפסטו? לייג ס'זאל זיין. געמער ס'זאל זיין. מ'קומט, ס'זאל זיין, און מ'גייט ס'זאל זיין.

איז א בוכארישע קאר אנגעקומען צו א געז סטעישן, און דער ערל, פרעגט כאמאטש? און דער בוכארי שרייט ארויס, ס'זאל זיין... כאמאטש??????? ס'זאל זיין, אזוי איזעס אנגעגאנגען כמה פעמים, ביז יענער האט אויפגעגעבן, און אנגעפילט. אפאר מינוט שפעטער איז אנגעקומען נאר א בוכארישע קאר, און דער ערל פרעגט באלד, כאמאטש, ס'זאל זיין???? און זיי האבן אלע אויסגעשאסן, פרעגנדיג אים די פשט, האטער געזאגט אז ס'איז אקארשט דא געווען א קאר מיט אזעלכע בוכארים א-ווי ענק, און ווען כ'האב געפרעגט כאמאטש, האבן זיי געענטפער זאל זיין.

אויך אן אויסדרוק, יענער איז צוקנייטשט. כ'מיין כ'דארף אפילו נישט זאגן וואו מ'ניצטעס אלץ.

גייטס אן...

למעשה איז די ארטיקל סאַליד נייעס...

איז דאס אויך "העווי?"...

צייטליך האט געשריבן:

אלטעבחורל האט געשריבן:אויב רעדט מען פון ווערטער, ברענג איך באלד אהער אלי-מיקוואַ.

און אז די רעדט שוין פון עלי מיקווא, לאמיר ברענגען א פריש בילד וואס איז נעכטן געכאפט געווארן פון מעלת כבודו הרמה און מר. ג'ארדזשי זאל זיך מוען..

וואסידאס?

א גיטן יונה! האסטיך אויפגעוועקט?! ביסט פריש?

שמעטער אהער.. לאמיר דיך זאגן שוטה דו! זעהסט נישט שמערי האט דיך אויסגעפראקט אין קרעטשמע די בהמה..

איך הער זאגן? גייט מיר גאנץ ווייניג אן..,

דו גיט דו..! קום נאר אהער דו רייסער דו......

ווען שמערי שרייבט נאך אזא גיטס גיב מיר א ביפ..

'ס'נייייעעעס'?.. שמערי, 'צאפ'?.. 'פיינע נייעס', הא?.. 'וואדען'?..

שמערי, 'לייג אריין א גוט'ס'.. פאר די ארטיקל.. 'האלאו'.. דיין איידיע, איז 'רייסעריש', דיין שריפט, איז 'מעכטיג', ס'איז עפעס 'אנריעל'... ס'איז 'קעש'... ס'ראק'ד.. ס'איז 'מעסיוו'..

שמערי, איך זעה אז דו ווילסט, קענסטע, נעמדעך 'ראולען', הייב אן שרייבן, א נישט, 'כאפסטו אזאאאא רוק', 'העסט נישט וויסן וויזוי דו הייסט'...

שמערי, 'האסטא פינעווער צו בארגן'?.. ווען דו וועסט ממשיך זיין מיט די ארטיקל, וועל איך דיר באצאלן..

(לוסטיג, ווייל דיר האבעך געמוזט טוישן.. 'גוט דו'..)

נאך אלע מוסיפים, קען איך נאר צולייגן אלעס אינאיינעם, ביי אונז איז א שטיק צייט געווען אנגענומען: דער וועשעם דויגעם וואס עראיז.

"ער ווייסט נישט ווען די ברית וועט זיין."

ער ווייסט ניטאמאל ווען די מולד אי געווען.

פארשלאפן און איך-הער, ביטע ערקלערן ווען מען פלעגט נוצן דעם אויסדרוק.