אידישע וועלט פארומס

יעצט לאמיר אויסשמוסען נאך איין חלק פאר מ'גייט ווייטער.

פונקט ווי מען האט גערעדט ביי "מעטער", אז עס איז דא איינגעטיילט קלענער, און גרעסער, אזוי איז אויך דא אין "הערץ".

וואס איז הערץ? הערץ איז די ווארט וואס מען נוצט אין סייענס, אוןן עס מיינט "איין ציקל אין א סקונדע". לאמיר זאגן אז א רעדל דרייט זיך 100 מאל אין 100 סעקונדען, הייסט עס אז עס האט א "פריקקווענסי" פון "איין הערץ", אז עס דרייט זיך 200 מא אין 100 סקונדען, זאגט מען עס האט א "פריקווענסי" פון "צוויי הערץ".

עס הייסט הערץ נאך היינריך רודאלף הערץ, וואס האט אויפגעוויזען, אז דאס וואס דזעימס מעקסוועל, האט געטענה'ט אז ליכטיקייט פארט אין א אייניגע שנעלקייט, מיט די צוויי אייגענשאפטען פון "עלעקטער ,און מאגנעט" - ווי אויסגעשמועסט פריער – איז טאקע אזוי, און האט עס אויף געוויזען מיט "ראדיא וועיווס", (וואס מיר וועלען נאך אויסשמוסען אביסל שפעטער).

איז הערץ די שורש, און דאן איז דא גרעסער און קלענער, מען נוצט די זעלבע ווערטער ווי פריער געשריבן פריער " קילא, מעגע, גיגע, טערע".
קודם אויף ארויף, אלס איז פער סקונדע:

"דעסעהערץ" צען הערץ, "העקטעהערץ" הונדערט הערץ, "קילאהערץ" טויזענט הערץ, "מעגעהערץ" א מיליאן הערץ, "גיגעהערץ" א ביליאן הערץ, "טערעהערץ" א טריליאן הערץ, "פעטעהערץ" א קוואדריליאן הערץ, "עקסעהערץ" קוואנטיליאן הערץ, "זעטעהערץ" סעקסטיליאן הערץ, און "יאטאהערץ" סעפטיליאן הערץ.

יעצט אויף אראפ:

"דעסיהערץ" א צענטעל הערץ, "סענטיהערץ", הונדערסטעל פון א הערץ, א "מיליהערץ" א טויזענסטעל פון א הערץ, "מייקראהערץ" איז א מיליאנסטעל הערץ, א "נענאהערץ" איז א ביליאנסטעל הערץ, "פיקאהערץ" א טריליאנסטעל הערץ, "פעמטאהערץ " א קוואדריליאנסטעל הערץ, "אטטאהערץ ", א קוואנטיליאנסטעל הערץ, "זעפטאהערץ " א סעקסטיליאנסטעל הערץ, און "יאקטאהערץ" א סעפטיליאנסטעל הערץ.

יעצט קומט מען צו, פארוואס כ'האב געברענגט די אלע "מעסטונגען".

מיר האבן, געשמועסט אז די "עלעקטראמעגנעטיק ספעקטראם" איז צוזאם געשטעלט פון אכט ערליי כוחות, און איינס איז "וויזיבעל" – זעהבאר -. איז וואס מאכט טאקע א חילוק פון די 8 סארט כוחות, און פארוואס האבן זיי – יעדע איינע – א אנדערע סארט השפעה אויף די בריאה ווי זיי פארן ארום?

די תירוץ איז אז יעדע פון די אכט חלקים האבן א אייגענארטיגע מעסטונג פון "פריקווענסי", און וועיוולענגט". און נישט נאר "איין" איינציקסטע מעסטונג, נאר א "משך" פון מעסטונגען.

למשל לאמיר זאגן א געוויסע בלום קען לעבן אין א געוויסע גראד, עס מוז זיין העכער 32, און אינטער 90, ווייל אינטער 32 וועט עס ווערן געפרוירען, און העכער 90 וועט עס ווערן פארברענט. און דאן וועט מען האבן א בלום פון מדבר, וואס אונטער 50 איז צו קאלט, און העכער 150 איז צו הייס אא"וו. קען מען זאגן אז די ערשטע בלום האט א "רעינדזש" – א משך – פון 32 ביז 90, און די צווייטע בלום, האט א "משך" פון 50 ביז 150.

די זעלבע האט יעדע פון די 8 ערליי כוחות, א משך פון "פריקווענסי, און וועיוולענגט. לאמיר קודם רעדן פון "וויזיבעל". די וויזיבעל חלק פונעם די "עלעקטראמעגנעטיק ספעקטראם", גייט אין א וועיוולענגט פון בערך 380 -400 ביז 740-800 נענאמעטער. דאס איז די ווייטקייט פון איין ארויף ביז ווען עס קומט נאכאמאל צוריק צום זעלבען פלאץ – למשל ארויף - נאכדעם ווי עס איז געגאנגען אראפ.

עס איז זייער שווער צו מעסטען פונקטליך, סא זאגט מען למשל 740-800. און אז איר ווילט וויסען וואס איז די חילוק פון 740 ביז 800 נענאמעטער, דארפט איר קודם האבן א בילד פון א נענאמעטער.

איין טראפ וואסער האט אין זיך בערך 2 סעקסטיליען אטאמען פון אקסיגען (אטאם איז א אנדערע חכמה אין פיזיקס, און אי"ה אפשר וועט מען פון דעם שרייבן, אז כ'וועל האבן געדולד) עכ"פ איין טראפ וואסער האט אין זיך בערך 2 סעקסטיליען אטאמען פון אקסיגען, און ווי גרויס איז א אטאם פון אקסיגען? די אטאם פון אקסיגען האט א ראדיוס פון 60 "פיקאמעטער" וואס איז א טריליאנסטעל מעטער. סא אז מען רעדט פון נענאמעטער וואס איז "גרעסער" פון א פיקאמעטער, א א ביליאנסטעל מעטער. סא פארשטיי מיר שוין ווי פיצעל ענינים מ'רעדט דא, סא פון 740 ביז 800 איז נישט "אזא" גרויסע חילוק!!

האמער שוין וועיוולענגט "רעינדזש" פון די "וויזיבעל" חלק ספעקטרום. יעצט גיימער צום פריקווענסי. די "וויזיבעל" חלק ספעקטרום האט א רעינדזש פון 400 – 790 "טערעהערץ", וואס איז א טריליאן הערץ. דאס מיינט אז עס גייט ארויף און אראפ, צווישען 400 – 790 טריליאן מאל א סקונדע!!!!

דא האט איר א טשארט פון די מעסטונגען פאר יעדע קאליר עקסטער, (nm מיינט נענאמעטער, און THz מיינט טערעהערץ):

לכתחילה אריבער האט געשריבן:אנעים האט געשריבן:

זעהבארע ליכט ענטהאלט אלע קאלירען פונעם ספעקטרום (פיהל מער ווי זעקס), און אלעס צוזאמען זעהט אויס ווייס

אבער דאס איז נישט ריכטיג, ליכטיקייט איז בכלל נישט קיין קאליר עס איז דורכזיכטיג, ליכטיקייט איז א בריאה פונקט ווי א שטיין, און עס האט א כח פון מאכן "ליכטיג" דאס האט נישט מיט די קאלירן.

נאר עס ערהאלט אין זיך די כח פון 6-7 קאלירן (טאקע דווקא אזויפיל, בעסער געזאגט 3, און אלע אנדערע זענען נאר צוזאם געשטעלט פון די קאלירן, ווי געשריבן פריער), וואס די כח קען ווערן ארויסגעברענגט.

אויף 6-7 צי מער איז נישט שייך זיך צו טענה'ן ווייל מר אמר חדא ומר אמר איינס ולא פליגי. עס איז טאקע אנגענומען צו רעדן איבער 6-7 קאלירען פון א רעגנבויגען (ליכט צוטיילט אין א פריזמוס), אבער למעשה זענען פארהאנען אלערליי קאלירען אין דעם ווייסע ליכט, ווייל אלע מישען (blend) זיך אריין איינער אינעם צווייטען.

וואס דו שרייבסט אז ליכטיגקייט איז א בריאה פונקט ווי א שטיין איז אביסעל שועער צו פארשטיין ווייל א שטיין איז א מאסע (mass) און ליכטיגקייט איז ענערגיע (energy), טא האבען זיי פשטות נישט קיין שייכות. (לא'מיר אצינד נישט אריינגיין אין mass-energy conversion).

ווייסע ליכט איז א צומישעניש פון אלע קאלירען. עס זענען דא פיהל מקורות פון ווייסע ליכט, פאר אלעם דער 'מאור הגדול', דער זון. עס איז אבער ריכטיג די נקודה אז די וואלען לכשעצמם קען מען נישט זעהן טאמער קוקט מען פון דערזייט.

ווען איינער זאל שטיין אין ספעיס, וואו עס איז נישט דא קיין אטמאספערע, (אין אנדערע ווערטער דער דער סביבה איז גענצליך ליידיג, אפילו פון מאלעקיולס), קען ער טאקע נישט זעהן קיין זון-שטראל (sunbeam), אבער ווען ער קוקט אויפען זון זעלבסט זעהט ער יא ווייסע ליכט.

נאר למעשה קען מען יא טענה'ן כדבריך אז באמת זענען דא מערערע שטראלען, פון פארשידענע פריקווענצען און וואל-לענג, נאר אונזערע אויגען זענען נישט אויסגעשטעלט דאס צו זעהן. אויב אזוי יש לומר אז אויך 'ליכטיגקייט' איז נישט בעצם קיין זעהבארע זאך, נאר דער מענטש האט דעם אפעראט (אויגען) דאס צו קענען 'דערשפירען'. דעם חוש רופען מיר בלשון 'זעהן', און די סארט ענערגיע רופט מען 'ליכט'.

אנעים זמירות האט געשריבן:אויף 6-7 צי מער איז נישט שייך זיך צו טענה'ן ווייל מר אמר חדא ומר אמר איינס ולא פליגי. עס איז טאקע אנגענומען צו רעדן איבער 6-7 קאלירען פון א רעגנבויגען (ליכט צוטיילט אין א פריזמוס), אבער למעשה זענען פארהאנען אלערליי קאלירען אין דעם ווייסע ליכט, ווייל אלע מישען (blend) זיך אריין איינער אינעם צווייטען.

גערעכט.

אנעים זמירות האט געשריבן:וואס דו שרייבסט אז ליכטיגקייט איז א בריאה פונקט ווי א שטיין איז אביסעל שועער צו פארשטיין ווייל א שטיין איז א מאסע (mass) און ליכטיגקייט איז ענערגיע (energy), טא האבען זיי פשטות נישט קיין שייכות. (לא'מיר אצינד נישט אריינגיין אין mass-energy conversion).

פארשטייט זיך. כ'האב נאר געטראכט פון א משל אויף עפעס א בריאה, וואס איז איין זאך, און מיט א פעולה איז עס עפעס אנדערשט, אזוי ווי א פייער שטיין.

אנעים זמירות האט געשריבן:ווייסע ליכט איז א צומישעניש פון אלע קאלירען. עס זענען דא פיהל מקורות פון ווייסע ליכט, פאר אלעם דער 'מאור הגדול', דער זון. עס איז אבער ריכטיג די נקודה אז די וואלען לכשעצמם קען מען נישט זעהן טאמער קוקט מען פון דערזייט.

ווען איינער זאל שטיין אין ספעיס, וואו עס איז נישט דא קיין אטמאספערע, (אין אנדערע ווערטער דער דער סביבה איז גענצליך ליידיג, אפילו פון מאלעקיולס), קען ער טאקע נישט זעהן קיין זון-שטראל (sunbeam), אבער ווען ער קוקט אויפען זון זעלבסט זעהט ער יא ווייסע ליכט.

נאר למעשה קען מען יא טענה'ן כדבריך אז באמת זענען דא מערערע שטראלען, פון פארשידענע פריקווענצען און וואל-לענג, נאר אונזערע אויגען זענען נישט אויסגעשטעלט דאס צו זעהן. אויב אזוי יש לומר אז אויך 'ליכטיגקייט' איז נישט בעצם קיין זעהבארע זאך, נאר דער מענטש האט דעם אפעראט (אויגען) דאס צו קענען 'דערשפירען'. דעם חוש רופען מיר בלשון 'זעהן', און די סארט ענערגיע רופט מען 'ליכט'.

כ'כאפ נישט וואס דו מיינסט מיט די לעצטע פארעגראף, אבער סתם ליכט איז נישט "ווייס", עס איז דורכזיכטיג. מ'קען עס רופן ווייס, וויין ווייס איז די נענסטע צו דורכזיכטיג, אבער עס האט נישט קיין קאליר.

איך פארשטיי נאך נישט פינקטלעך וואס ענק צוויי טענה'נען זיך וועגן די קאלירן, אבער יעדער איז מודה אז עס איז דא דריי מעין קאלירס , וואס דאס איז רויט געל בלוי מיין איך, יעצט ווען די זין גיט ארויס די וואלן וויאזוי אדער ווען ווערט עס מער קאלירן?

ווען מישט זיך עס אויס? ווען עס ריפלעקט צירוק נאכדעם וואס עס האט אריין געהאקט אין אזאך וואס קען אים נישט איינזאפן? אדער עס קימט אראפ אויסגעמישטערהייט?

גאר, גאר בקיצור ווייל איך בין פארנומען (לכתחילה וועט זיכער מאריך זיין): דער זון געבט ארויס ווייסע ליכט. אין ווייסע ליכט ליגען אלע קאלירען שבעולם. בעסער געזאגט יעדע וואל-לענג וואס ווערט פארטייטשט אלץ קאלירען אינעם מח.

פון די (בערך) דריי 'ערשטע' קאלירען (primary colours) רויט, גרין און בלוי קען מען צוזאמען שטעלן אלע סארט קאלירען דורך אויסמישען, אלזא רעכענען זיי זיך פאר די הויפט קאלירען. ווען מען מישט צוזאמען ליכט פון די דריי קאלירען ווערט א ווייסע ליכט (red light+blue light+green light=white light), אבער ווייסע ליכט עקזיסטירט געוויס בפני עצמו (איך מיין שוין פון פריער אויסגעמישט), צ.ב.ש. פונעם זון.

מייקראסאפט האט געשריבן:איך פארשטיי נאך נישט פינקטלעך וואס ענק צוויי טענה'נען זיך וועגן די קאלירן, אבער יעדער איז מודה אז עס איז דא דריי מעין קאלירס , וואס דאס איז רויט געל בלוי מיין איך, יעצט ווען די זין גיט ארויס די וואלן וויאזוי אדער ווען ווערט עס מער קאלירן?

ווען מישט זיך עס אויס? ווען עס ריפלעקט צירוק נאכדעם וואס עס האט אריין געהאקט אין אזאך וואס קען אים נישט איינזאפן? אדער עס קימט אראפ אויסגעמישטערהייט?

אין די וואלען וואס די זין געט ארויס, זענען דא די אלע קאלירן באהאלטען, און ביז עס קלאפט נישט אן אין עפעס, פארט עס ווייטער אומבאמערקט, און וויבאלד עס קלאפט אן אין עפעס, איז א נפק"מ וואס יענע זאך איז, און ווי אזוי עס איז צוזאם געשטעלט (האט אויך צוטאן מיט אטאמען) און לויט דעם זאפט עס איין געוויסע פון די קאלירן, ממילא זעסטו עס נישט, און די וואס רעפלעקטירן, דיע זעסטו.

אנעים זמירות האט געשריבן:אבער ווייסע ליכט עקזיסטירט געוויס בפני עצמו (איך מיין שוין פון פריער אויסגעמישט), צ.ב.ש. פונעם זון.

ווייסע ליכט עקסעסטירט נישט, עס איז סך הכל ווי אזוי מען זעהט ליכטיקייט, ווען די דריי פריימערי קאלירן זענען אויסגעמישט.

"לכתחילה", איך זיך א חברותא, ביסט נאך עוועיליבעל?

אביסעל קלארער.

די זון האט אלע קאלירן אין איר שיין, און אלע קאלירן זענען דארטן 100% און אלע קאלירען 100% צוזאמען זעהט זיך ווייס. אז מען זאל מאכן למשל, בלוי 100% און רויט 100% אבער געל 80% , וועט זיך עס נישט זעהן ווייס, נאר א אנדערע קאמבענאנציע.

יעצט וויבאלד די זון געט ארויס די 100% פון אלע קאלירן, זעהט מען עס ווייס.

און אז די זין שטראל קומט אן צו אזא מין זאך וואס זאפט איין 100% פון אלע קאלירן, וועט זיך עס זעהן, און דאס איז ....... שווארץ!

און אזעלעכע זאכן וואס זאפן נישט איין 100% פון די דריי קאלירן, נאר פון יעדע חלקים, אדער פון איין אדער צוויי 100% און פון די דריטע, ווייניגער, למשל 70 אדער 80 פראצענט, דאס איז ווען א חפץ האט א אנדערע קאליר, ווענד זיך לויט ווי עס זאפט איין.

משזר האט געשריבן:"לכתחילה", איך זיך א חברותא, ביסט נאך עוועיליבעל?

כ'ווייס נישט, דיין נאמען זאגט אז דו ביסט צומישט (כ'האב נישט געוואלט שרייבן צודרייט)

דאס הייסט אז יעדע זאך וואס גיט ארויס ליכטיגקייט, ווי למשל א לייט באלב אדער סיי וואס נאר, גיבן באמת ארויס אלע קאלירן נאר עס ווענדט זיך אין וואס די ליכטיגקייט האקט אן? האב איך רעכט?

געלעגער האט געשריבן:דאס הייסט אז יעדע זאך וואס גיט ארויס ליכטיגקייט, ווי למשל א לייט באלב אדער סיי וואס נאר, גיבן באמת ארויס אלע קאלירן נאר עס ווענדט זיך אין וואס די ליכטיגקייט האקט אן? האב איך רעכט?

ניין עס מוז נישט זיין, עס קען זיין אז עס געט ארויס נאר געוויסע חלקים פון די דריי. חוץ אז עס זעהט זיך הונדערט פראצענט ווייס, ווייל געדענק, אלע קאלירן צוזאמען זעהט זיך ווייס. דאן איז עס אזוי ווי די זון.

פיין לכתחילה איך מיין אז איך פארשטיי שוין כמעט אלעס, טענקס!!!!

סא למשל פעינט, די ברוינע קאליר פעינט איז געמאכט פין אזאליכע אינגרידיענס וואס זאפן אלעס איין אחוץ די ציזאם שטעל פין ברוין, איא?

נאך אזאך לויט ווי די ביסט יעצט מסבר איז נישט דא אזא זאך ווי שווארץ/טינקל ווייל דעס איז סתם אזוי ווען עס איז נישט דא קיין לעכטיקייט איז אויטאמאטיש טינקל, שטייט נישט אין פסוק אז עס איז דא צוויי זאכן לעכטיקייט אין טינקעלקייט? אין די באשעפער האט באשטימט אז די לעכטיקייט זאל דינען באטאג אין טינקעלקייט ביינאכט, זעהט אויס אז עס איז יא דא א עקסטערע זאך ווי א מציאות פין חושך.

מייקראסאפט האט געשריבן:פיין לכתחילה איך מיין אז איך פארשטיי שוין כמעט אלעס, טענקס!!!!

סא למשל פעינט, די ברוינע קאליר פעינט איז געמאכט פין אזאליכע אינגרידיענס וואס זאפן אלעס איין אחוץ די ציזאם שטעל פין ברוין, איא?

נאך אזאך לויט ווי די ביסט יעצט מסבר איז נישט דא אזא זאך ווי שווארץ/טינקל ווייל דעס איז סתם אזוי ווען עס איז נישט דא קיין לעכטיקייט איז אויטאמאטיש טינקל, שטייט נישט אין פסוק אז עס איז דא צוויי זאכן לעכטיקייט אין טינקעלקייט? אין די באשעפער האט באשטימט אז די לעכטיקייט זאל דינען באטאג אין טינקעלקייט ביינאכט, זעהט אויס אז עס איז יא דא א עקסטערע זאך ווי א מציאות פין חושך.

אויב האסטו נאך נישט געטאן אין פיזיקס פארדעם, זאלסטו וויסען אז דו האסט ב"ה א פיין קעפל!

יא אזוי ווי דו זאגסט, פעינט האט עס אין זיך אויל, אדער וואסער, ווענט זיך וואספארא פענט עס איז, און אלס דעם אויס וואלט נאך נישט געווען קיין קאלער ברוין. אבער עס האט אין זיך ברוינע "קאלערינג" וואס איז צוזאם געשטעלט פון זאכען וואס ריפלעקט די חלקים פון די קאליר ספעקטרום, וואס צוזאמען זעהן זיי אויס ברוין.

טינקעלקייט און ליכטיקייט, איז נישט די קאליר "ווייס און שווארץ", שווארץ איז ווען א שיין, קלאפט אן א זאך וואס זאפט אלעס איין, און ווייס איז ווען עס קלאפט אן אזאך וואס זאפט גארנישט איין.

למשל שניי, זאפט גארנישט איין (אדער ממש א משהו, נישט גענוג ס'זאל מאכן א שטארקע חילוק), און ממילא האט זיך גארנישט געטוישט, ווייל ביז יעצט איז געווען אלע קאלירן, און צוזאמען זענען זיי ווייס, סא יעצט אז די קאלירען קלאפען מיר אלע צוריק, איז עס ווייטער ווייס, ווייל קיינער פעלט נישט.

טינקעלקייט מיינט בפשטות ווען די זון איז נישטא, איז נישטא קיין ליכטיקייט, העדר האור. ס'זענען דא וואס האלטען אז עס איז דא א בריאה "טינקלעקייט", און איב כ'דענק גוט ביי חושך מצרים, האלטן אסאך אז דארט איז געווען א נייע בריאה חוץ די אלגעמיינע טינקעלקייט.

און ליכטיקייט ווייטער, מיינט ווען עס איז דא עפעס וואס מאכט א ליכטיקייט, דאס האט נישט מיט די קאליר ווייס.

עפעס כאפ איך נישט. וואס מיינטסו צו זאגן א באלב גיט נאר ארויס א חלק פון די קאלירן. דאן וויאזוי איז מעגליך אז אונטער יעדע באלב זעה איך אלע סארט קאלירן??

ווען אונז זעמער פארטיג מיט דעם קען מען גיין צו די באקאנטע חקירה צו יעדע מענטש זעהט די זעלבע קאליר גרין אדער יעדער זעהט עס אנדערש נאר ער מיינט ס'איז גרין. רעדי?

אין וויאזוי ארבעט עס אויף א סקרין? למשל א קאמפיאטער סקרין ווען איך זעה דארט א קאליר גייט עס אויך מיט די מהלך? איך וואלט געזאגט אז נישט אבער הא קנאז?

געלעגער האט געשריבן:עפעס כאפ איך נישט. וואס מיינטסו צו זאגן א באלב גיט נאר ארויס א חלק פון די קאלירן. דאן וויאזוי איז מעגליך אז אונטער יעדע באלב זעה איך אלע סארט קאלירן??

ווען אונז זעמער פארטיג מיט דעם קען מען גיין צו די באקאנטע חקירה צו יעדע מענטש זעהט די זעלבע קאליר גרין אדער יעדער זעהט עס אנדערש נאר ער מיינט ס'איז גרין. רעדי?

א ווייסע באלב ביסטו גערעכט, אבער אז דו וועסט נעמען א בלויע באלב וועסטו טאקע נישט זעהן די זעלבע ווי ווען דו קוקסט עס מיט א "נייטראלע" ווייסע ליכטיקייט. סא 100% ווייס, אדער "טאג ליכטיקייט" איז וואס געט דיר די אמת'ע קאליר, למשל א פלארעסענט לייט, און דאס דארף א דיין האבן ואכמ"ל וד"ל, ווייל אז דו וועסט ניצן א "אינקאדעסענט" באלב (דאס איז די אלטע סאלט באלס, וואס א אייזען ווערט הייס אזוי שיינט עס - מ'דארף עס שרייבן, ווייל אין א פאר יאר אז איינער וועט דא ליינען, מיט די היינטיגע גרינע חברה (איך מיין נישט די אחראים) וועט ער נישט וויסען וואס "אינקאדעסנט" באלב מיינט) וועסטו נישט זעהן די ריכטיגע קאליר.

וועלכע קאליר, איז א זיסע חקירה, פארשטייט זיך אז דא איז נישט די פלאץ, און דאס האסטו זעכער געמיינט מיטן סארקאסטישען (?) רעדי, יא? אבער פטור בלא כלום איז נישט מעגליך, איז איין ראיה אז מ'זעהט די זעלבע יעדער, עכ"פ בערך די זעלבע, איז אז די קאלירן האבן א סייקעלאדזשיקעל עפעקט אויף די מענטש, למשל א שפיטאל וועט אייביג זיין בלוי אדער גרין, ווייל זיי האלטן אז עס בארואיגט א מענטש, און ס'קען נישט זיין אז פשוט ווייל דו ביסט אזוי אויסגעלערענט, ווייל אפי' א קליין קינד וואס פארשטייט נישט גארנישט, ווערט אויך רואיגער אין די קאלירן.

און די זעלבע איז מיט רויט, אראנדזש, מאכט נערוועז, אויפגעברויזט, און ווילד, און דאז איז אפי' ביי בעלי חיים.

סא מוז זיין אז מען זעהט בערך די זעלבע, אפשר אביסל דארקער און לייטער, אבער די זעלבע קאליר, ווייל אז דו וואלסט געזעהן רויט ווען עפעס איז וואס איך האלט בלוי, וואלט עס דיך נישט בארואיגט.

מייקראסאפט האט געשריבן:אין וויאזוי ארבעט עס אויף א סקרין? למשל א קאמפיאטער סקרין ווען איך זעה דארט א קאליר גייט עס אויך מיט די מהלך? איך וואלט געזאגט אז נישט אבער הא קנאז?

זע דא viewtopic.php?f=3&t=18912

רב לכתחילה איך מוז אייך איבערבעטען ברבים, איך האב אמאל נישט פארשטאנען פארוואס איר לויפט טאנצט און שפרינגט אזוי, אבער יעצט זעה איך איין אז נאר ליינעדיג אייערע לעטצערע גאונישע שכולות דרייט זיך מיר די קאפ ,פארשטיי איך אז ביי אזא מוח גדול ווי אייך לויפען די הענט שנעלער ווי די הענטשקעס די קאפ שנעלער ווי די קאר די מויל שנעלער ווי די מאגען יו געט די פוינט...

מיר גייען אי"ה ווייטער מן הסתם וועלמער נעקסט גיין צו "אינפערעד רעדיעשאן", די בילד איז משלים צו זיין די "קאלירן סגיא" מיט א שמייכעל:

לכתחילה אריבער האט געשריבן:אביסעל קלארער.

די זון האט אלע קאלירן אין איר שיין, און אלע קאלירן זענען דארטן 100% און אלע קאלירען 100% צוזאמען זעהט זיך ווייס. אז מען זאל מאכן למשל, בלוי 100% און רויט 100% אבער געל 80% , וועט זיך עס נישט זעהן ווייס, נאר א אנדערע קאמבענאנציע.

יעצט וויבאלד די זון געט ארויס די 100% פון אלע קאלירן, זעהט מען עס ווייס.

און אז די זין שטראל קומט אן צו אזא מין זאך וואס זאפט איין 100% פון אלע קאלירן, וועט זיך עס זעהן, און דאס איז ....... שווארץ!

און אזעלעכע זאכן וואס זאפן נישט איין 100% פון די דריי קאלירן, נאר פון יעדע חלקים, אדער פון איין אדער צוויי 100% און פון די דריטע, ווייניגער, למשל 70 אדער 80 פראצענט, דאס איז ווען א חפץ האט א אנדערע קאליר, ווענד זיך לויט ווי עס זאפט איין.

אויב איך מעג לאממיר פרעגן נאך א קשיא.

וואספארא ציזאם שטעל איז דורכזיכטיג? ווי איך פארשטיי איז נישט דא אזא קאליר פין דורכזיכטיג,  אויב אזוי ווען איך האב א גלאז וואס איז דורכזיכטיג וואספארא וועיווס זאפט עס איין אין וואספארא נישט? 

אין וואס איז א שפיגל? וואספארא  וועיווס זאפט עס איין אין וואספארא נישט?

עס זענען פארהאנען זאכען וועלכע לאזען דורך (כמעט) אלע ליכט-שטראלען, צ.ב.ש. לופט, גלאז, וואסער א.א.וו. - דאס איז דורכזיגטיג.

נאכער זענען פארהאנען אזעלכע וואס שפיגלען אפ (כמעט) אלע שטראלען גלייך צוריק פון וואו זיי קומען (און זיי טוהן נישט צושפרייטען די שטראלען אזוי ווי למשל שניי) - דאס איז א שפיגעל.

אנעים זמירות האט געשריבן:עס זענען פארהאנען זאכען וועלכע לאזען דורך (כמעט) אלע ליכט-שטראלען, צ.ב.ש. לופט, גלאז, וואסער א.א.וו. - דאס איז דורכזיגטיג.

נאכער זענען פארהאנען אזעלכע וואס שפיגלען אפ (כמעט) אלע שטראלען גלייך צוריק פון וואו זיי קומען (און זיי טוהן נישט צושפרייטען די שטראלען אזוי ווי למשל שניי) - דאס איז א שפיגעל.

וואס טוט א שפיגל?

[יעדע זאך אויפען וועלט איז צוזאמען געשטעלט פון אטאמען. כמעט אלע אטאמען ענטהאלטען דריי שטאנדטיילען: פרוטון, ניוטרון און עלעקטראן (proton, neutron & electron). אין יעדע סארט אטאם איז דא אן אנדערע צאל פון די דריי שטאנדטיילען, און לפי"ז ווערט באשטימט וואספארא אטאם דאס איז, און וואס ווערט צוזאמען געשטעלט פון מערערע אזעלכע אטאמען.

ווען מען נעמט א חפץ און מען צופיצעלט עס ביזען קלענסטען חלק וואס איז נאר שייך פון דעם חפץ זעלבסט, צ.ב.ש. דער קלענסטע שטיקעל שטיין וואס איז נאר מעגליך, וואס טאמער צופיצעלט מען יענע שטיקעל ווערט עס שוין אויס שטיין נאר פארשידענע ערליי אטאמען, רופט זיך דאס מאלעקיול (molecules).

צו געבן א שטיקעל באגריף פון וואספארא מאס מען רעדט, לא'מיר נעמען וואסער (H2O), וואס איז צוזאמען געשטעלט פון צוויי אטאמען פון וואסערשטאף (hydrogen) און איין אטאם פון זויערשטאף (oxygen). קומט אויס אז מיטען צוזאמען שטעל פון דריי אטאמען האט מען שוין איין מאלעקיול פון וואסער. יעצט אטאמען זענען אזוי קליין אז אין איין פינטעל פאסען אריין טריליאנען אטאמען - און וואסער-מאלעקיולען בערך א דריטעל פון דעם נומער.

אטאמען זענען אויסגעשטעלט אז דער פרוטון און ניוטרון זענען באהאפטען צוזאמען אינדערמיט (זיי באשטיין דעם 'מאסע' (וואג) פונעם אטאם), און די עלעקטראנען פליהן ארום און טוהן ווירקען די אטאמען זאלען זיך האלטען צוזאמען. יעדע עלעקטראן האט געוויסע ענערגיע ניוואען (energy levels), ביי וועלכע עס פליהט ארום. טאמער די עלעקטראנען זאפען איין ענערגיע פון א צווייטע פלאץ קענען זיי צייטווייליג שפרונגען צו העכערע אדער נידעריגע ניוואען אבער נאר א גאנצע ניווא אויפאמאל (דהיינו טאמער עס ווירקט ביי ניווא ב' קען עס ארויף שפרונגען צו ניווא ג', אדער אראפ צו ניווא א', אבער נישט צו א' און א האלב, אדער ב' און דריי פערטל).

וואס מאכט דאס אויס למעשה? ווען ליכט (וואס דאס איז נישט מער ווי ענערגיע) קלאפט אהן אין א חפץ טוהן די מאלעקיולס איינזאפען אלע ניוואען פון ענערגיע וואס זיי קענען נוצען (ווייל זיי זענען פונקט צוגעפאסט), אבער זיי שפייען אויס די אנדערע. היות טאמער די ניווא איז נישט פונקט צוגעפאסט קען דער עלעקטראן דאס בכלל נישט נוצען ווערט עס אויסגעשפיגען.

דאס איז דער לאנגע און מער אויסגעשמועסטע הסבר פארוואס צ.ב.ש. א גרינע זאך איז 'גרין'. ווייל עס 'טרעפט א דזשאב' פאר אלע ענערגיע ניוואען אויסער די גרינע, און דער אויסגעשפיגענע חלק פונעם ענערגיע (ליין: ליכט) זעהט אויס אין אונזערע אויגען צו זיין גרין.

בד"א דער אופן וויאזוי מיר 'זעהן' קאלירען ארבעט דער זעלבע וועג. אין די אויגען זענען פארהאנען דריי סארט קעגלען (cones) וועלכע ווערן ערוועקט דורך רויט, גרין און בלויע ליכט. ווען עס פאלט גרינע ליכט אין די אויגען ווערן נאר יענע קעגלען אקטיוו און זיי שיקען א סיגנאל צום מח אז דער ליכט איז גרין. ווען עס איז א מישעניש פון פארשידענע קאלירען (צ.ב.ש. געל, ברוין, רוזא א.א.וו.) ווערן די קעגלען טיילווייז אקטיווירט אזוי אז פון אלע צוזאמען שאפט זיך אין מח א סיגנאל פון יענעם קאליר.

עס זענען פארהאנען אזעלכע זאכען אויפען וועלט וואס פארמאגען נישט קיין שום עלעקטראנען וואס קענען ארייננעמען ענערגיע פון זעהבארע ליכט, און דערפאר שפייען זיי אלעס צוריק אויס. אויב די מאלעקיולס זענען גלאטע און ליגען שיין שפייען זיי אויס דעם ענערגיע גלייך פון וואו עס קומט, און דאס רופען מיר א שפיגעל. אויב זענען די מאלעקיולס אויסגעשטעלט מיט שפיציגע זייטען וכדומה ווערט דער אויסגעשפיגענע ענערגיע (ליכט) צושפרייט אויף אלערליי זייטען. דאס פאסירט ווען דער זון שיינט אויף שניי, די שטראלען ווערן צוריק אפגעשפיגעלט אבער אויף אלערליי וועגן, און מיר זעהן דעם ווייסע ליכט דערפאר זעהט שניי אויס ווייס. אויב שיינט מען א רויטע ליכט אויף שניי וועט עס זיין רויט.

(איך האף אז אלס ביז אהער איז שוין פארענטפערט, איך גיי ווייטער)

וואס מען שרייבט יעצט, איז אויך בעצם א עקסטערע זאך וואס קען זיין אינטערעסאנט אפי' אז איינער איז נישט אינטערעסירט אינעם "עלעקטרא-מאגנעטיק ספעקטרום".

פאר מ'גייט דא ווייטער דארף מען מסביר זיין צוויי זאכען, וואס איז וויכטיג צו פארשטיין כדי צו פארשטיין וואס מען וועט שרייבן דא ווייטער.

-----

די ערשטע זאך איז איבער "מעסטונגען פון גראד" (טעמפעטואר).

פונקט ווי מסביר געווען לגבי "וואג", און "שטח", איז אויף "גראד" אויף דא עטליכע מעסטונגען, און הפלא ופלא, דא איז אויך אמעריקע אנדערשט ווי די גאנצע וועלט.

אין אמעריקע רעכענט מען "פערענהייט", און די איבריגע וועלט רעכענט "סעלסיוס".

יעדע רעכענונג אויף גראד, רעכענט צוויי מעסטונגען, און אלע אנדערע מעסטונגען ווערן געבויט אויף דעם. למשל אין "סעלסיעס" איז עס זייער פשוט. 0 איז די "פריזינג פוינט" פון וואסער, דאס הייסט ווען לויטער וואסער ווערט פארפרוירען, און 100 איז די "בוילינג פוינט" פון וואסער, דאס הייסט ווען לויטער וואסער וועט קאכן. און לויט דעם באקומען אלע אנדערע דעגרי'ס זייערע נומערען.

דאס איז סעלסיעס.

"פערענהייט" איז אין איין ווארט ...... פארדרייט!

מר. דניאל גבריאל פערענהייט (יא יא, ס'הייסט נאך אים) האט פראבירט צו מאכן די קעלטסטע זאך שייך, אין און יענע צייט האט ער געמאכט א געמיש פוון וואסער, אייז און א געוויסע זאלץ, וואס האט אים געגעבן די קעלסטע זאך מעגליך צו אים, און ער האט דאס באשטעטיגט אלס "זירא".

דערנאך האט ער געשטעלט די נומער 32 אלס די נעקסטע "מיילשטיין", ווייל דאס איז געווען ווי לויטערע וואסער איז געווארן געפרוירען, און דאן האט ער גענומען די פיבער פון א מענטש, און מיט די "פיבער מעסטער" פון יענע צייט – וואס איז נישט געווען אזוי פונקטליך - געשטעלט די נעקסטע סטאנציע – 100 – אלץ די טעמפעטואר פון א מענטש.

(למעשה איז ער נישט גערעכט פארשטייט זיך, ווייל די טעמפעטואר פון א געזינטע מענטש איז 98.6 איז אדער איז ווי פריער געשריבן אז זיין מעסטער איז נישט געווען גענוג פונקטליך, אדער האט זיין ווייב – אויף וועם ער האט געמאסטען !! – האט פשוט געהאט פיבער יענעם טאג!)

לויט דעם איז די טעמפעטואר פון קאכעדיג וואסער 212 פערענהייט.

סא יעצט פארשטייט איר שוין פארוואס די גאנצע וועלט האט אפגעלאזט דעם סיסטעם, און חוץ אמעריקע און עטליכע מינדערוויכטיגע לענדער, נימט מען נישט פערענהייט, נאר מען ניצט "סעלסיוס" וואס האט עפעס א סדר.

אבער ווען מען רעדט פון סייענס, איז אפי' סעלסיוס נישט גענוג, ווייל די "פריזינג פוינט" פון וואסער איז ווייט ווייט פון די ריכטיגע "אבסעלוט זירא" פון די בריאה.

וואס הייסט "אבסעלוט זירא"? "אבסעלוט זירא" מיינט אזא קעלט, וואס די בריאה וואס האלט זיך אין איין רוקען, ווערט "פארפרוירען", און עס הערט אויף זיך צו רוקען.

ווי אזוי ארבעט דאס? איז אזוי:

ווי איך האב שוין דערמאנט – און אנעים האט א טראפעלע מאריך געווען – איז די גאנצע בריאה צוזאם געשטעלט פון "אטאמ'ס" (די אטאמ'ס אליינס זענען צוזאם געשטעלט פון "קווארק'ס, דאס איז נישט די שמועס יעצט, און ווי אזוי אטאמען ארבייטען פונקטליך, איז נישט וויכטיג צו פארשטיין וואס מען שרייבט יעצט, אי"ה עוד חזון) עכ"פ די אטאמס זענען פון וואס אלס אין די בריאה איז צוזאם געשטעלט, און די אטאמען - אפי' פון א דומם, ווי א שטיין - קען "אינטערעקטען" – לאמיר דאס מסביר זיין אלס "זיך ארום שפילען", זיך צוזאם שטעלען, אפטיילען וכדו' – מיט אנדערע אטאמען אין די זעלבע שטיין, נאך מער, די אטאם אליינס, האט געוויסע חלקים, - נאך פאר מען צוטיילט עס אויף "קווארקס" – וואס לויפן ארום אנדערע חלקים אין די זעלבע אטאם אליינס. דאס מיינט אז אפי' א שטיין איז למעשה "א לעבעדיגע זאך" אין א געוויסע זין.

אבער עס איז דא א געוויסע טעמפעטואר ווי עס ווערט אזוי שרעקליך קאלט, אז די אטאמען ווערן "געפרוירען", און עס הערט זיך אויף צו ארום ריקען, סיי אין זיך אליינס, און סיי מיט אנדערע אטאמען.

דאס ווערט אין סייענס גערופען "אבסעלוט זירא", ווייל קעלטער פון דעם איז נישט שייך, ווייל די אטאמען זענען "טויט" און פונקט ווי א טויטער קען נישט טוישען זיין סטאטוס, ער קען נישט וואקסען לדוגמה, קען קיין שום ארטיקל זיך נישט טוישען ווען עס איז "פארפרוירען".

אבער אנשטאט צו מאכען א גאנצע נייע "רעכענונג מעטאד" האט מען פשוט צוגעלייגט צו די צוויי עקסעסטירענדע סיסטעמען "פערענהייט" און סעלסיעס", מער נומערען.

דהיינו? זייער פשוט.

קודם "סעלסיוס" די נומער וואס עס איז "אבסעלוט זירא" לויט סעלסיאוס, איז -273.15. דאס הייסט 273.15 מיינוס זירא, פון סעלסיוס.

די נייע סיסטעם רופט מען "קעלווין", און עס איז פשוט צו רעכענען, וועלכע גראד מען האט אין סעלסיואס, למשל 50 און מען מאכט + 273.15, וועט עס זיין 323.15 און דאס איז די קעלווין גראד .

און ביי פערענהייט, איז אויך דא אזא ענדליכע מעטאד. און ווי פריער איז "אבסעלוט זירא" די זעלבע פלאץ ווי ביי "אבסעלוט זירא" ביי "קעלווין", - דאס איז דאך די פאקט ווי די בריאה שטעלט זיך אפ - און עס איז געבויט אויף "פערענהייט", סא "אבסעלוט זירא" אין פערענהייט, איז 459.67- פערענהייט.
די מעטאד ווערט גערופען "רענקין".

סא איין דעגרי "קעלווין" איז די זעלבע ווי איין דעגרי "סעלסיוס", און איין דעגרי "רענקין" איז די זעלבע ווי איין דעגרי "פערענהייט".

למעשה אין סייענס, פונקט ווי מעטער, און גראם, נוצט מען "קעלווין", וואס איז געבויט אויף סעלסיוס.

-----

די נעקסטע זאך וואס מען דארף נאך מסביר זיין צו פארשטיין ווייטער די "ספעקטרום, איז א טראפעלע ווי אזוי לעקטער ארבייט, און ווי אזוי מען מעסט עס.
עס איז דא אין לעקטער דריי ווערטער וואס מען נוצט בעיקר. "וואלט'ס", "עמפ'ס", און "וואטס".

צו פארשטיין וואס די זאכען זענען קען מען ניצן א משל פון וואסער.

אז איך האב א ריזיגע פייפ, און עס פיט אריין אין דעם 10,000 גאלאן וואסער, "אבער", עס איז נישטא גארנישט וואס זאל גורם זיין אז די וואסער זאל ארויס רינען פון די פייפ, וויפיל וואסער וועט ארויס קומען? גארנישט!

און אז איך האב א פייפ וואס איז ליידיג פון וואסער, אבער איך האב א זייער שטארקע פאמפ וואס וועט שיסען מיט א גאר שטארקע כח, וויפיל וואסער וועט ארויס קומען? ווייטער גארנישט!

סא פון דעם פארשטייט מען אז כדי צו האבן א תועלת, מוז מען האבן ביידע זאכען. מען מוז האבן וואסער אינעם פייפ, און מען מוז האבן א כח וואס זאל עס "ארויסשטיפן" פון דארט.

אקעי, סא לאמיר זאגען אז איך וויל ארויסנעמען 10 גאלאן וואסער אין איין מינוט, קען איך עס טאן צוויי וועגען, אדער מאכן א גרויסע לאך, און שטיפען שוואך, אדער מאכן א קלענערע לאך, און שטיפען שטערקער.

יעצט לאמיר צוריק גיין צו לעקטער.

"עמפ'ס", איז די מאס עלעקטעריסעטי, וואס איז דא אין א געוויסע פלאץ, לאמיר זאגען אין א ווייער. "וואלטס" איז די פרעשער וואס איז דא אויף די עלעקטעריסעטי, צו פארן ווייטער פון ווי זי איז יעצט, לאמיר זאגן פון איין עק ווייער צו די אנדערע עק ווייער.

פארוואס וויל איך עס זאל גיין פון איין עק ווייער צו די אנדערע?

ווייל אינמיטען די ווייער האבעך אריין געלייגט א "מאטאר", און ווען די לעקטער וועט "דורכלויפן" די מאטאר, וועט זיך עס דרייען, און טאן עפעס א פעולה. (פארשטייט זיך אז ווי אזוי א מאטאר ארבייט, איז א שמועס פאר זיך, וועלמער אין דעם יעצט נישט אריינגיין, אפשר אן אנדערער געלעגענהייט, אבער עס איז נישט וויכטיג צו פארשטיין דעם "וויאזוי" נאר דעם פאקט אז ווען לעקטער לויפט דורך א מאטאר, מאכט עס אז עס זאל זיך דרייען, און מען קען עפעס טאן, ווי אריין דרילען א שרויף).

סא וועט יעדער פארשטיין, אז איך מוז האבן סיי "עמפ'ס", און סיי "וואלטס", אז די מאטאר זאל זיך דרייען, ווייל אז כ'האב נישט קיין לעקטער אין די ווייער, אדער אז כ'האב נישט קיין "שטויסקראפט" וואס זאל שטיפען די לעקטער, וועט די מאטאר זיין טויט.

האמער צוויי נומערען, איינס איז די עמפ'ס, און איין די וואלט'ס.

אז איך האב א שטארקע מאס וואלט'ס, אבער עס וועט זיין נישט אזא שטארקע "עמפ'ס", וועט עס טאקע קענען דרייען א גרויסע מאטאר, ווייל עס האט א סאך כח, אבער עס וועט גיין שטייט , ווייל נאר א קליינע מאס לעקטער לויפט דורך די מאטאר, און ווי מער לעקטער עס וועט דורכלויפן, וועט עס קענען גיין שנעלער, און ווי שטערקער די "וואלט'ס זענען, וועט עס קענען "שטיפען" א שווערערע זאך.

די פראבלעם מיט הויכע עמפ'ס איז אז עס מאכט הייס די מאטאר, און אז כ'וועל האבן ווייניג וואלט'ס און אסאך עמפ'ס וועט די מאטאר ווערן פארברענט, ווייל עס פארט שטייט און עס ווערט נישט אויסגעקילט. מוז מען עס באלאנצירן, און ווי שנעלער די זאך פארט, אלס מער עמפ'ס וועט עס פארטראגען.

יעצט די קאמפענאציע פון די "וואלט'ס" און די "עמפס", ווערט גערופען "וואטס"! סא צוויי וואלט'ס, מיט צוויי עמפ'ס, וועט זיין צוויי מאל צוויי, און דא עס איז 4 וואט'ס.

און די וואטס זאגט מיר נישט וויפיל עמפס און וויפיל וואלטס איך האב ,ווייל איך קען האבן 1 וואלט, און 4 עמפ'ס און נאך אלס האבן 4 וואטס, ווייל איין מאל פיר איז אויך פיר.

סך הכל "עמפ'ס" טיימס "וואלטס" = "וואטס".

און וואטס ווערט גערעכענט ווי מען האט דערמאנט ביי די אנדערע מעסטונגען, 1000 וואטס איז א "קילאוואט", און אזוי ווייטער "מעגעוואט, גיגעוואט, טערעוואט" אא"וו.

דאס איז מער ווייניגער, לעקטער אויף א זייער "פלאכע און פשוטע אופן, גענוג צו פארשטיין וואס מען וועט ווייטער שרייבן.

-----

איך לייג דא א טשארט, אז מען זאל פארשטיין די פארשידענע גראד מעסטונגען, K מיינט "קעלווין" F מיינט "פערענהייט", און C מיינט "סעלסיוס.