אידישע וועלט פארומס

שוין לאנג וואס עס עגבערט מיך - א גרינער וואס איז אנגעקומען נאך דעם גאנצן ריעל עסטעיט באבל, און האט נישט קיין מושג וואס איז דעמאלטץ פארגעגאנגען.

איז פארהאן אזא באגריף ווי קויפן א הויז מיט געלט וואס מען האט?

ס'טייטש פארוואס איז נישט ריעל עסטעיט פונקט ווי סיי וועלכע אנדערע זאך? האסט געלט קויפסטו עס, אז נישט נישט. פארוואס זאל מען בכלל דארפן צוקומען צו א מארגעדזש? אז דו נעמסט א מארגעדזש איז דאך פשט אז דו האסט נישט יעצט גרייט געלט צו קויפן א הויז. ניין?

די ווארט "עסטעיט" איז טייטש ירושה, ריעל עסטעיט מיינט "עכטע ירושה". אין גמרא געפונען מיר שוין אז מען זאל אינוועסטירן שליש בקרקע, א קרקע - א לאט - א הויז, בלייבט! עס פארלירט זיך נישט אזוי שנעל. עס איז עכטע ירושה.

קרקעות איז אייביג די ווערדפולסטע זאך אויף די וועלט. זינט בריאת העולם. זינט אברהם האט געצאלט פאר א שטיקל קרקע ארבע מאות שקל כסף. עס טוישט זיך נישט די פאקט. יעדע מענטש דארף צוקומען צו קרקע, סיי בחייוו און סיי לאחר פטירתו.

אויב אזוי, וואס איז געשען פלוצלינג? פארוואס אז איך האב א הויז קען איך עס נישט פארקויפן? זענען טאקע מענטשן מער נישט אינטערסירט אין קרקעות? לייגט זיך דאס אויפן שכל? מענטשן ווילן נישט האבן קיין דאך איבערן קאפ?

די תירוץ איז, יא מענטשן דארפן עס! זיי ווילן עס זייער שטארק, זיי האלטן אז עס איז ווערד די שווערע געלטער וואס מען בעט דערפאר. אבער... זיי האבן נישט קיין געלט פאר אזא טייערע זאך...

און וואס איז געשען בעפארן מארגעדזש קראך? האסטו יא געהאט געלט? וואו איז דיין געלט פארשוואונדן? די תירוץ איז אז דעמאלטץ האט ער אויך נישט געהאט. דאן האט ער גענוצט א צווייטנס געלט, ער האט געבארגט געלט.

איז דאס נישט א פלא פון א מהלך? איי מין... זייט ווען איז א עקאנאמיע געבויט אויף געלט וואס מען האט נישט?

עס איז מיר באמת אינטערסאנט וויפיל מענטשן קויפן א הויז אויפן געהעריגן אופן: מען נעמט ארויס אנגעזאמעלטע געלט פון באנק (צו פון גמח) און מען קויפט! די פשוטסטע וועג וואס איז שייך. פון דעם רעדט דאך די פסוק.

די תירוץ איז צוויי זאכן.

1. א מענטש האט למשל 300,000, אויב קויפט ער יעצט א הויז מיט דעם גאנצן געלט, מיט וואס וועט ער מאכן ביזנעס? ענדערש בארגט ער דאס געלט פונם באנק און וועט צאלן אביסל צינזן, און מיט די 300,000 וועט ער מאכן ביזנעס.

2. א מענטש פארדינט לאמיר זאגן 5,000 דאלער א חודש. פארוואס זאל ער ווארטן ביז 5 יאר ביז ער וועט אנזאמלן דאס געלט? קויפט ער יעצט דעם הויז און וועט אפצאלן די באנק צוביסלעך.

אין לנו עסק מיט פליפינג ריעל עסטעיט ממילא קען איך נישט אריינרעדן.

אבער אזוי פיל יא, ארויסצונעמען א מארגיטש/לאון דארף מען האבן קרעדיט און געלט אראפצולייגן, אודאי האט ער נישט די גאנצע קעש אבער ער דארף דאך עפעס האבן ממילא איז דאס נאר פאר די וואס האבן.

און לגבי אינוועסטן אויף קרעדיט, רוב פון אמעריקא'ס און וועלטס עקאנמיע איז געבויעט אויף הבטחה אן קיין פאקטישע באצאלונג, לאו דוקא ריעל עסטעיט.

ווינקל האקט אריין
זאגסט זייער גוט

ווינקל האט געשריבן:די תירוץ איז צוויי זאכן.

1. א מענטש האט למשל 300,000, אויב קויפט ער יעצט א הויז מיט דעם גאנצן געלט, מיט וואס וועט ער מאכן ביזנעס? ענדערש בארגט ער דאס געלט פונם באנק און וועט צאלן אביסל צינזן, און מיט די 300,000 וועט ער מאכן ביזנעס.

דאס מיינט אז ער האט נישט גענוג געלט אויף זיינע אלע באדערפענישן! אז ער האט נאר 300.000 דאלער, און ווען ער נוצט עס אויף קען ער מער נישט טון קיין ביזנעס, מיינט אז ער קען זיך נישט ערלויבן צו קויפן א הויז!

די טבע פון געלט איז דאך אז מען נוצט עס אויף האט מען ווייניגער דערפון. אוודאי ווען ער נוצט אויף די 300,000 דאלער וועט ער בלייבן מיט 300,000 ווייניגער. איז די שאלה צו ער קען זיך עס ערלויבן.

דאס איז בכלל נישט דער פראקטישע וועג פון ביזנעס. ביסט א עושר ביסטו א עושר, אז נישט נישט.

פונקטליך האט געשריבן:
אבער אזוי פיל יא, ארויסצונעמען א מארגיטש/לאון דארף מען האבן קרעדיט און געלט אראפצולייגן, אודאי האט ער נישט די גאנצע קעש אבער ער דארף דאך עפעס האבן ממילא איז דאס נאר פאר די וואס האבן.

קיינער נעמט נישט קיין מארגעדזש פון "עפעס" געלט. אז מען נעמט א מארגעדזש רעדט מען פון א פעטן ביינדל. און אז ער האט געלט אראפצולייגן דארף ער עפ"י דרך הטבע נישט נעמען קיין מארגעדזש. ער האט דאך געלט! פארוואס בארגן?

גרויזאמער האט געשריבן:דאס מיינט אז ער האט נישט גענוג געלט אויף זיינע אלע באדערפענישן! אז ער האט נאר 300.000 דאלער, און ווען ער נוצט עס אויף קען ער מער נישט טון קיין ביזנעס, מיינט אז ער קען זיך נישט ערלויבן צו קויפן א הויז!

נישט ריכטיג.

איינער וואס האט א מיליאן דאללער, און דאס געלט קען אים ברענגן 10-15 פערצענט ריוח, איז נישט אויסגעהאלטן (פון א ביזנעס קוק-ווינקל) צו ניצן דאס געלט וואס וועט אים קאסטן בלויז 4-6 פערצענט צו בארגן. כנעל"ד וכן עמא דבר מקדמת דנא!

טראכט פון נאך א פונקט.

א דאך אויפן קאפ ברויך ער האבן בכל אופן.

וויפיל וועט אים קאסטן די רענט פאר די נעקסטע 30 יאר, און וויפיל וועט אים קאסטן אויב קויפט ער א הויז.

אויב האט ער גענוג געלט פון זיינע פארדינסטן צו צאלן חודשליך די קאסטן צו קויפן א הויז, וועט ער ע"פ רוב אויסקומען ביליגער צו בארגן דאס געלט יעצט פונם באנק און דאס אפצאלן צוביסלעך.

----
לייג די הויז אין די זייט, רוב ביזנעסער ווערן פינאנצירט דורך הלוואות פון בענק און פריוואטע אינוועסטירער.

הלמאי דו גייסט אריין אין די ביזנעס? האסטו אפאר מיליאן דאללער צו אינוועסטירן הרי טוב, און אז נישט זיי מוחל גיי קער אויף די סובוועי פאר 7.25 א שעה....

ווינקל האט געשריבן:

גרויזאמער האט געשריבן:דאס מיינט אז ער האט נישט גענוג געלט אויף זיינע אלע באדערפענישן! אז ער האט נאר 300.000 דאלער, און ווען ער נוצט עס אויף קען ער מער נישט טון קיין ביזנעס, מיינט אז ער קען זיך נישט ערלויבן צו קויפן א הויז!

נישט ריכטיג.

איינער וואס האט א מיליאן דאללער, און דאס געלט קען אים ברענגן 10-15 פערצענט ריוח, איז נישט אויסגעהאלטן (פון א ביזנעס קוק-ווינקל) צו ניצן דאס געלט וואס וועט אים קאסטן בלויז 4-6 פערצענט צו בארגן. כנעל"ד וכן עמא דבר מקדמת דנא!

אהא, פון דעם האב איך נישט געטראכט. אבער התינח ווען ער אינוועסטירט עס. אז נישט שטימט דאך עס נישט.

די קאנצעפט איז, אז טאמער איך קען פרעדיקטן אינעם צוקונפט צו מאכן גענוג -בעיסעד אויף יעצטיגע נעט אינקאם- צו באצאלן א מארטגעדזש, דאן בין איך פארמעגליך צו אונען אזא הויז!.
און נאכמער קאנסערוועטיוו אז איך האב נאך עפעס פארמעגען צו אויפווייזן אקעגן דעם לאון, נאר מיינע פארמעגנס האלט איך נישט יעצט ביים אויסליידיגן פארן הויז, נאר איך וויל טיען ביזנעס דערמיט, ווייל ביי ביזנעס מאך איך מער ווי די פראצענטן וואס איך צאל פארן מארטגעדזש, אז דאן הכל מודים אז עס איז פארשטענדליך אזא דיעל. אלעס נאר אויב דער מענטש איז א טראסטבארע מענטש.

גרויזאמער האט געשריבן:אבער התינח ווען ער אינוועסטירט עס. אז נישט שטימט דאך עס נישט.

איך זאג נאר דעם גראדן אמת'ן מהלך פון די סארט "סיסטעם" (קארל, פליז פאר נישט אוועק פונם נושא...) וואס איז אזוי פשוט בעיני כל, אז א הויז קויפט מען מיט א מארטגעדזש.

בקיצור די סיבה פארוואס מענטשן וואס האבן געלט קויפן נישט קיין הייזער איז ווייל זיי ווילן ליבערשט אינוועסטירן זייער געלט ווי איידער קויפן דערמיט א הויז (ווייל מארגעדזשעס איז דאך מער נישטא)... האב איך עס ארויס?

בערך. דאס איז איינס פון די פונקטן.

ס'איז א קייט רעאקציע. די מארקעט באשטייט נישט נאר פון גבירים. אויב פשוט'ע פארדינער קויפן נישט קיין הייזער, בלייבט אויף די מארקעט צופיל הייזער, פאלט די ווערט פון הייזער, לוינט דאך נישט צו קויפן קיין הייזער איצט, ווייל עס ברענגט נישט קיין געלט איצט, ווייל ווער וועט עס פון דיר אפקויפן. (קויפן פאר רענטל איז א סוגיא פאר זיך).
קויפן און האלטן פאר שפעטער (לאנג-טורם), איז טאקע א גוטע זאך צו טון יעצט, פאר ווער עס קען אינוועסטירן דאס געלט פאר א לענגערע צייט. (סוכ"ס וועט עס וערט זיין).

פארגעס נישט, הייזער עסן געלט ווי לאנג מען האלט עס, אפגעזען צו עס איז אין באניץ. אנגעהויבן ביי טעקס, און געענדיגט ביי מעינטענענס.

עכ"פ, פון די ביסל מענטשן וואס וועלן דאס טון (און טוען דאס), ווערט נאכנישט קיין מארקעט, און דעריבער ליגט עס דערווייל טיף...

פונקט ווי די פארשטייסט אז עס לוינט זיך פאר א קאמפעני צו פארליסען א קאר, אדער פיינענסען, ווייל אפי' יענער האט יעצט נישט למעשה די גאנצע געלט, אבער און די לאנג ראן וועט זיך עס אויסצאלען, און מיט דעם כאפסטו אריין די מיטעל קלאס פארדינער אויך,
די זעלבע איז מיט הייזער, פארוואס זאל איך דארפען ווארטען נאך 20 יאר ווי לאנג יענער וועט זיך צאמקלויבען די געלט צו קויפען די הויז, גייט דער באנק און געט א הלואה, עס איז נישט פשט אז די עקאנעמי ווערט געפירט פאלטש, עס איז נאר אז מען העלפט מענטשען אריין אין ביזנעס,
און אדרבה עס איז גאר א גוטע מהלך אז די עקאנאמי זאל גוט לויפען,
אבער פארשטייט זיך אליין אז נישט דעס איז געווען דער חורבן, נאר דער חורבן איז געווען אז עס איז צו לויז געווען, און מען האט געגעבן צו גרינג געלט, און צו פיל געלט.

איך וויל פארשטיין האט געשריבן:פונקט ווי די פארשטייסט אז עס לוינט זיך פאר א קאמפעני צו פארליסען א קאר, אדער פיינענסען, ווייל אפי' יענער האט יעצט נישט למעשה די גאנצע געלט, אבער און די לאנג ראן וועט זיך עס אויסצאלען, און מיט דעם כאפסטו אריין די מיטעל קלאס פארדינער אויך,
די זעלבע איז מיט הייזער, פארוואס זאל איך דארפען ווארטען נאך 20 יאר ווי לאנג יענער וועט זיך צאמקלויבען די געלט צו קויפען די הויז, גייט דער באנק און געט א הלואה, עס איז נישט פשט אז די עקאנעמי ווערט געפירט פאלטש, עס איז נאר אז מען העלפט מענטשען אריין אין ביזנעס,

איך מיין דו האסט א טעות אין דיין נקודה

א מארטגעזש באקומט דער מוכר גלייך דאס גאנצע געלט על אתר און ער האט נישט קיין שייכות מיטן מארטגעזש, עס איז סטרוקטוריזירט אזוי צו קענען העלפן דעם 'קונה' צו באצאלן דעם סכום אין לענגערע טערמינען.
אבער א קאר באקומט דער מוכר א פראצענט אראפ פון די מאנאטליכע צאלונגען, אזוי אז ער איז שטארק אנגעוויזן אויף דעם קונה'ס צאלונגען. (מפי השמועה)

עס איז וויכטיג צו פארשטיין מיסודו פארוואס א באנק גוט א מארטגעזש פאר א הויז, און דאס איז ווייל אויב וועט דער קונה נישט קענען באצאלן דעם מארטגעזש וועט מען אים גלייך ארויסוואפן פונעם הויז, די באנק וועט דאס פארקויפן פאר א צווייטן און וועט צוריק זעהן אירע 80 פראצענט ווערט פונעם הויז, וואס זי האט אויסגעבארגט.
און אפילו זי וועט נאר באקומען 70 פראצענט, וועט זיך דאס לויענען ווייל רוב מארטגעזשעס מאכט מען דאך יא געלט.
משא"כ סתם אויף לופט בארגט טאקע נישט די באנק, עכ"פ פאר די קרעדיט קארד עפאכע, וואס איז אן אנדער טעמע אינגאנצן.
די קרעדיט קארד עפאכע האט מחדש געווען אז מ'בארגט פאר א מענטש ווייל ער האט א גוטע קרעדיט סקאור וכדו', איי דער מענטש איז פאקטיש גארנישט ווערד, ער פארדינט בלויז מינימום געהאלט, נאך אלס טראסט מען אים מיט 50,000 ווערד קארטלעך אין טאש, ווייל ער האט א גוטע קרעדיט.
צוביסלעך אין משך פון די לעצטע 10 יאר האבן די בענק וועלכע געבן מארטגעזשעס און אויך קרעדיט קארד אויסגעמישט זייער ביזנעס און געטיילט מארטגעזשעס פאר הייזער וואס זענען באמת נאר ווערט געווען האלב פון דער מארקעט פרייז, נאר דער מארקעט וועלכע האט גע'חלומ'ט אז (למשל) אויף די גאס וואוינען מיליאנערן יא זענען אפשר מיליאנערן לויט די קרעדיט קארד חשבונות אבער נישטא קיין הארטע וואלוטע און דאס האט ליידער געברענגט דעם גרויסן קראך.
און איצט צוטערן שוין די בענק אפילו פון די וואס האבן באמת יא עכטע געלט זיי צו געבן א מארטגעזש.

WOW!
גרויזאמער האט מחשבות
און יקום פרקן צולייגט דאס אויף פאפיר!

גרויזי, דו פארשטייסט טאקע נישט אדער דו שטעלסט בלויז אן אזא פנים?....

(אגב, יישר כח פאר'ן לופטערן מיין ניק אויף יעדע תגובה דיינס.... וויפיל רעכענסטו פאר פי.אר.?...)

גרויזאמער, האסט גוטע מחשבות.

כ'דערמאן זיך פאראיאר האב איך געהערט א דרשה ביי חסד פון ר' שמעון זאב, האט ער דארט ארומגערעדט פון די רעסעשאן, זאגט ער נאך בשם ר' אלחנן ווסרמאן ז"ל וואס האט געשריבן אין די פרעסע בשעתו ביי די 'גרעיט דעפרעשען' זייער טרעפליך צום מצב.

דעמאלטס איז געווען א תקופה ווי באקאנט אז די גאנצע וועלט איז געווען טויט, אמעריקע כינע רוסלאנד אייראפע אפריקע אויסטראליה, האט ער געפרעגט אזוי:
מען האט שוין געהערט אמאל אז א ביזנעס גייט אונטער, צי א דינאסטיע גייט אונטער, פיין דאס איז מער ווייניגער מדרך העולם ווייל דאס געלט פון יענע ביזנעס אדער דינאסטיע האט א צווייטער געירשנט און יענער איז רייכער געווארן כשזה קם זה נופל. אבער דאס אז די 'גאנצע וועלט' זאל אונטערגיין האט מען נאכנישט געהערט ווייל ס'יז נישטא אזא זאך אז די גאנצע וועלטס געלט איז אנטרינען געווארן, טא וואו איז די געלט פון די וועלט?

דער תירוץ איז אז געלט איז ווי חז"ל זאגן למה נקרא זוזי ע"ש שזזין מיד ליד, דאס הייסט געלט מוז זיין אין א צורה פון מטלטלין, עס מוז גיין פון איינעם צום צווייטן, פון א מלוה צו א לוה און צוריק, פון א קונה צו א מוכר און צוריק, פון איין מלוכה צו די אנדערע, געלט צירקולירט ארום טויזענטער הענט און דאס איז דער עקזיסטענץ פון געלט אויף דער וועלט. און וויאזוי פאסירט דאס אלעס? נאר דורך צוטרוי דאס הייסט מענטשן האבן אמונה איינער אינעם צווייטן און א מלוה טראסט א לוה, א מוכר טראסט א קונה, א ביזנעס טראסט א ביזנעס און א מלוכה טראסט א מלוכה, נאר דורך אמונה קען מען פארשטיין דעם כלל פון זזין מיד ליד.

זאגט ר' אלחנן, די וועלטס גרעסטע אוצרות ליגן אין די הענט פון פריוואטע יחידים אדער מלוכה'שע קאסעס, און זיי האבן פשוט פארלוירן צוטרוי איינער אינעם צווייטן דערפאר בלייבט דאס געלט ליגן אומבאוועגליך און דאס איז די רעסעשאן.

וויסן מיר שוין אז ס'יז נישט קיין מאנגל אין געלט נאר א מאנגל אין אמונה, אין טראסט.

כדרכו האט ער מוסר געזאגט אז דאס איז מדה כנגד מדה דערפאר וואס עס פעלט אמונה אינעם רבוש"ע.


איך לייג דא ארויף די אויסצוג פון די דרשה לטובת הציבור, הערט און האט הנאה.

גאר טרעפליך.

יישר כח שוועמל.