אידישע וועלט פארומס

שלום!

נאכן ענדיגן די פרשה, גראדע עצהיו"ט, שפיר איך פאר א חוב צו פובליצירן דאס וואס איך שרייב דא בכדי יעדער איינער וואס ווייסט נישט וואס די מצב איז זאל וויסן, און נאכן וויסן זאל מען נעמען די נויטיגע שריט צו אויפטוהן אויך...... יעדער איינער כפי יכולתו.

איך ווייס אז די נושא פון 'ישיבות' איז א זאך וואס גייט נישט אראפ פון טיש, מ'האלט עס אין איין איבערקייען, אבער נאכאלץ האלט איך אז יעדע בר דעת מוז דעיס ליינען, נישט אז איך בין א שרייבער, אבער דאך וועל איך ניצן די ארימע ווערטער וואס איך האב אין מיין וואקעביולעטי, אין איך האף אז יעדער וועט מיר פארשטיין.

גענדיגט מיט די הקדמה, ובזה החלו בעז"ה.

פאר בערך צוויי וואכן צוריק, שמועסענדיג מיט מיין חבר, וואס איז נאכאלץ א בחור, די זעלבע יארגאנג ווי מיר, נישט אז איך בין שוין אזוי אלט, איך האב טאקע נישט מער פון צוויי זיסע לעכטיגע קינדער, אבער נאכאלץ, נאכדעם וואס רוב פון אונזער יארגאנג האט שוין חתונה געהאט, איז ער ממש פון די איינציגסטע וואס זענען פון די 'נשארים' און ער זאגט מיר אז ער פילט זיך ליידער ממש ווי א נשאר, סיי מיט די שטאנדפונקט פון חברים אין ישיבה, און סיי פון די שטאנדפונקט פון אידישקייט רח"ל.

זאגט ער מיך, אז שוין א לענגערנע תקופה וואס ער האט ליידער קשיות אין אמונה, און ס'נישט דא מיט וועם זיך דורכצורעדן. ער האט פרובירט צו רעדן, אזוי דרך אגב'דיג, צום ראש ישיבה, אבער ער האט איהם פארשריגן אז ער זאל ניטאמאל טראכטן דערפון.... ליידער ליידער, די בחור, א גאנצען טאג זיצט ער אויף פעיסבוק און אנדערע שמוציגע סייטס.

אונז האבן ביידע באקומען אונזער חינוך אין די זעלבע תלמוד תורה, געלערנט אין די זעלבע ישיבה.

"אמונה פשוטה איז אזא פשוט'ע זאך, אז מ'דארף אפי' נישט רעדן דערפון... "
דאס איז נאר גוט ווי לאנג ס'מאכט זיך קליינע פאנטשערס, דעמאלטס קען מען ניצן די אויסרייד 'אמונה פשוטה' אבער ווען ס'מאכט זיך אזא מציאות, די גאנצע יארגאנג, אלע חברים שטעלן אויף זייערע שטובער, און ער טראכט נאכנישט פון זאגן מה יקר....

ער האט זיך פרובירט צו מחזק זיין מיט די ביסל יסודות וואס ער האט געהאט אין זיין באזיס, אבער דאך, די טבע פון די מח אז ווען מ'וויל 'נישט עפעס' טרעפט מען תירוצים, אדער ווי אזוי ער רופט עס קשיות. אבער אפי' ער האט געהאט אזויגערופענע קשיות, האט ער נאכאלץ געדארפט באקומען תירוצים.... אבער, זיינע מחנכים האבן איהם פארשריגן: הלמאי? פרעגן קשיות אין אמונה? אבער, למען האמת,

יא טייערע מחנך, א בחור האט קשיות, פארענטפער עס!

נישט באקומענדיג קיינע תירוצים אויף זיינע קשיות, און מיינענדיג אז ער איז די קלוגסטע איד אויפן וועלט, האט ער ל"ע אפגעלאזט אידישקייט.

וכשהם יורדים, יורדים מטה מטה!

ב"ה, די השגחה האט צוגעפירט אז פאר אפאר וואכן צוריק האט ער זיך געעפענט פאר מיר, און איך האב בסייעתא דשמיא סוקסעספול פארענטפערט אלע זיינע שאלות, אזש, היינט ווען ער האט מיך געטראפן, האט ער מיר געגעבן א ש'כח און געזאגט אז א דאנק דעם וואס איך האב איהם פארענטפערט זיינע שאלות, דאוונט ער, ער לערנט און פירט זיך אידישליך.


איז, וואס איך וויל ארויסברענגען איז, אז יעדער איינער, פאר די מוסד ווי ער האט געלערנט, אדער ווי זיינע קינדער לערנען, זאל גיין צום ראש וועד הרוחני, און איבערגעבן את מה שלעיל, און מאכן זיכער אז מ'רעדט פון אמונה צו די תלמידים, אפשר נישט יעדן טאג, אבער מער ווי אין די צייטן ווען אונז זענען מיר געווען אין די מסגרת.......

נ.ב.
איך האב דערציילט את מה שלעיל פאר די ראש וועד הרוחני ווי איך האב געלערנט.

איך האף אז די בחור דרייט זיך נישט אויף אייוועלט..... אבער אויב יא, too bad

כל טוב.

אין איין ווארט
גערעכט!

דארף מען עפעס טוהן דערוועגן.

לולא דמוסתפונא וואלט איך געבעטן יעדן איינעם צו ארויפלייגן דא נאך מ'געט עס איבער פאר די באאמטע

א ווייטאגליכע נושא, און דו מיינסט אז דאס פאסירט נאר ביי 'נשארים', דאס פאסירט היינט נעבעך ביי יונגע בחורים אויך, אפגערעדט פון איינער וואס קומט פון א שווערע שטוב, וואס איך האב אליין לעצטענס מיטגעהאלטן איינער וואס האט נעבעך געגליטשט עד הסוף, אבער פון נארמאלע שטיבער, ס'איז ליידער א אפענע וועלט, און אמונה פשוטה היינטיגע צייטן איז שוין גארנישט אזוי פשוט היינט, און דאס דארף מען קארמען פון וויגל ביזן וויגל נישט קיין חילוק אין וועלכע יארגאנג

א גאנצע הונדערט פראצענט גערעכט. איינער האט מיר אמאל געזאגט ווען איך האב איהם געפרעגט וואס איז די בעסטע זאך פאר גוטע קינדער, האט ער מיר געזאגט איין ווארט "אמונה"!!!

מי יודע האט געשריבן:א ווייטאגליכע נושא, און דו מיינסט אז דאס פאסירט נאר ביי 'נשארים', דאס פאסירט היינט נעבעך ביי יונגע בחורים אויך, אפגערעדט פון איינער וואס קומט פון א שווערע שטוב, וואס איך האב אליין לעצטענס מיטגעהאלטן איינער וואס האט נעבעך געגליטשט עד הסוף, אבער פון נארמאלע שטיבער, ס'איז ליידער א אפענע וועלט, און אמונה פשוטה היינטיגע צייטן איז שוין גארנישט אזוי פשוט היינט, און דאס דארף מען קארמען פון וויגל ביזן וויגל נישט קיין חילוק אין וועלכע יארגאנג

ס'געשעט ליידער ביי עלטערע אידן אויך, כפי שחזיתי ליידער אצל כמה


אבער איין זאך ביסטו נישט גערעכט
אמונה פשוטה איז יא גאר פשוט נאך היינט אויך (והא ראיה ווען מ'קומט צוריק דערצו)

נאר וואס, ווען אלעס ארום איז נישט פשוט (חאדאראום ווי הערשל פר"מ האט ליעב צו זאגן), דעמאלטס פארט אלעס פארקערט,

אבער ווען מ'קלארט זיך צוריק אויס דאס מוח, ווערט אלעס צוריק פשוט, און מ'באקומט צוריק "אמונה פשוטה"

אלע הונדערט פראצענט ריכטיג
דער פראבלעם איז, אז עס איז שווער מבחין צו זיין וואס איז אמונה פשוטה און וואס איז אמונה ע''י חקירה.

דאס איז אבער זיכער, אז עס איז פיל א גרעסערע מעלה צו זיין א מאמין בפשטות, ווי איידער א מאמין ע''י חקירה, דעריבער רעדן אמונה עניינים, הוכחות וכדו' קען מאכן א חסרון, אבער דאס איז זיכער אז פונדאמענטן דארף מען רעדן.
איך, אלס טאטע, רעד איך צו מיינע קינדער איבער מתן תורה, און איבער די הוכחה שבו, וואס איז בל יכחש, אזוי אויך איבער אונזער המשכה ביז אהין און אז מיר זענען די זעלבע משפחה פון דעמאלט וכו' וכו'
רוב מחנכים ווייסן טאקע נישט וואס צו ענפערן

איך מיין אז די וואס פארשטייען די בעסטע, און קענען די בעסטע מסביר זיין, זענען דיקא די וואס זענען דורך א שווערע ירידה...

חינוך אויף עניני אמונה, באלאנגט בעיקר פאר עלטערן, [וואס זענען דאס משריש פון קליינערהייט] נישט פאר דעם מגי"ש
כ'פארשטיי נישט וואס דו באשולדיגסט דעם מגי"ש, ובפרט ווען דער מדובר איז פון אן עלטערן בחור, וואס איז שוין אינדעפענדענט,
אויב איז ער נישט ערצויגן געווארן ביסודות האמונה, אדער האט חלילה קושיות, דארף ער זיך ווענדן צו א גוטן איד, אדער לערנען ספרים המיוסדים ע"ז

איך בין אויף אייוועלט ?

די ביסט נישט די איינציגסטע....

קמח האט געשריבן:

מי יודע האט געשריבן:א ווייטאגליכע נושא, און דו מיינסט אז דאס פאסירט נאר ביי 'נשארים', דאס פאסירט היינט נעבעך ביי יונגע בחורים אויך, אפגערעדט פון איינער וואס קומט פון א שווערע שטוב, וואס איך האב אליין לעצטענס מיטגעהאלטן איינער וואס האט נעבעך געגליטשט עד הסוף, אבער פון נארמאלע שטיבער, ס'איז ליידער א אפענע וועלט, און אמונה פשוטה היינטיגע צייטן איז שוין גארנישט אזוי פשוט היינט, און דאס דארף מען קארמען פון וויגל ביזן וויגל נישט קיין חילוק אין וועלכע יארגאנג

ס'געשעט ליידער ביי עלטערע אידן אויך, כפי שחזיתי ליידער אצל כמה

אט דאס האב איך געשריבן "פון וויגל ביזן וויגל"
עד זיבולא בתרייתא

מיינע דריי צענט,
דאס אז דער בחור האט געהאט "קשיות" איז לאו דוקא קשיות, עס האט מסתם נישט עוסק געווען אין חקירה און די קשיות איז נישט געווען עפעס איינשטיין קשיות.
נאר ווען עס גייט נישט גוט אין לעבן הייבן אן ארויפקומען נאגנדע פראגעס אין קאפ פארוואס בין איך דא, פארוואס גייט עס מיר אזוי, פארוואס פאר יעדעם גייט יא גוט, פארוואס האט דער אייבערשטער אזוי געמאכט, וואס וויל ער פון מיר, ווער איז די אייבערשטער, וואס וויל ער מיט די גאנצע וועלט מיט די גאנצע בריאה, פארוואס אהער פארוואס אהין וכו' אט די פראגעס PILE'ען זיך אן און עס פארלאנגט אן ענטפער. א צופרידנשטעלנדע ענטפער ווייל די נשמה קען מען נישט פאפן.
און לאמיר זיך נישט נארן, יעדער מענטש האט שוין געהאט אזוינע אדער ענליכע קשיות ביי איין פונקט אינעם לעבן. ספעציעל ווען עס גייט נישט אזוי גוט.
דאס איז נישט חקירה בכלל נישט, נאר פשוט שכל. זאכן דארפן מאכן סענס.

קוקט נאר אריין אין שמועה טובה פון קדושת לוי, וועט איר זען קשיות אויף ענינים וואס איר האט נישט געחלומט. און אזוי אויך אין ספר בעש"ט והמגיד הגדול ממעזריטש זי"ע. דאס איז דער וועג וויאזוי צדיקים האבן אפגעלערנט דעם אייבערשטן. דאס איז כלל נישט קיין חובת הלבבות חקירה, נאר אמונה מיט שכל.
און איך בין א שטארקע חסיד פון "אנהייבן פון אנפאנג" ווייל זייער א סאך זאכן קלארן זיך אויס אויטאמאטיש. למשל די ספר דעת תבונות פון רמח"ל וואס הייבט אן פון אדם הראשון וכו' ממש די שכל ווערט געשטעלט אין פלאץ די גאנצע וועלט הייבט אן מאכן סענס.

דאס לערנט מען נישט מיט אונז אין חדר, ווייל ב"ה דאן איז געווענליך אלעס גוט, פארן מנהל גייט גוט און דער מלמד האט נישט קיין פראבלעמען ב"ה. אבער דאס זענען באמת די טולס פון א איד מיט די טולס קען מען דורכמאכן אלע שוועריקייטן אין לעבן.

נישט נאר דאס. געהערט לעצטענס פון הרב ר' יצחק אלעזר בשם א ספר (?) אז די איינציגסטע וועג צו האלטן שטארק איז דורך אמונה, לערנען אמונה חזר'ן עניני אמונה דאס האלט צוריק בע"ה פון אלע עבירות איין מאל מען באגרייפט די ענין פון אמונה פארשטייט מען די חומר העבירה אויכעט ווייל עס גייט ביינאזאם.
#א שאד א שאד

נישט אומזיסט האבן די ראשי ישיבה, די זעלבע וואס האבן פאררופן כינוס כלל ישראל איינגעזען אז מען מוז עפעס טון צו לערנען מיט אונזערע קינדער אמונה. ווייל דאס זענען די טולס פון א איד. אן דעם קען מען ח"ו פארשווענקט ווערן.
#בעטטער לעיטער דען נעווער

הרב שוועמל, דברים קילורין לעניים!

מ'דארף אזוי גוט פארענטפערן דעם בחור'ס אדער קינד'ס קשיות, אז ס'זאל איהם קלעקן אויף א גאנץ לעבן. ווי יונגער מ'געט אזא קנאקעדיגן תירוץ באגלייט מיט יראת השם טהורה עומדת לעד, אזוי אז דער אמת'ער מציאות העולם ווערט איינגעברענט מיט א קאך אינעם קינד.

שוועמעל פונקט דאס געוואלט זאגן, שכח פארן אויסקלארן.

שוועמל, איך מיין אז איך מעג מיר דינגען מיט דיינע 3 צענט, איז לאמיר טאקע צו ווארפן מיינע פאר צענט, ופרוטה לפרוטה מצטרפת....

קודם, דאס וואס די שרייבסט אז מ'האט נאר שאלות/קשיות פארוואס ס'גייט ווי אזוי ס'גייט, איז לפענ"ד;
ווען מ'האט שטארקע, נארמאלע, געבויטע יסודות, זענען די קשיות נישט קיין קשיות (און אלגעמיין. אוודאי איז דא אויסנאמס, אזוי ווי ס'איז מבואר אין די מקורות וואס די האסט צוגעברענגט) נאר וואס דען, ס'הייבט זיך אן "ווייל" די לעבן קוקט נישט אויס ווי ס'גייט גוט, און ממילא פרעגט מען שאלות בכלליות, איך וויל נישט אראפשרייבן דא אלע שאלות וואס די בחור האט מיך געשטעלט, (ווייל איך וויל נישט אז איינער זאל ליינען נאר די שאלות, און נישט אניאגן צו ליינען די תירוצים, [ועל דרך זה כתב הרמב"ם ז"ל את חיבורו על חקירה, והוא ז"ל כתב התירוצים מקודם, כדי שלא ישן אפי' לילה אחד עם שאלה חלילה. ואכמ"ל])

און זה מה שכתבת אז אין חדר לערנט מען עס נישט ווייל 'בדרך כלל גייט גוט', איז אדרבה ואדרבה!
"אפי' בהצלחה שבתוך הצלחה, בוודאי שם נמצא השי"ת"
הערשט דעמאלטס דארף מען עס אריינבאקן אין די מוחות! ווייל ווען ס'קומט די מצב הניסיון, תקופת הניסיון, איז זייער שווער צו הייסן די מח עקסעפטן א רעיון וואס ער וויל נישט הערן יעצט. משא"כ ווען מ'האט די יסודות אין קאפ, איז במקום הניסיון קען מען ניצן די טולס פון די ארקייווס...

איך האף אז מ'פארשטייט וואס ס'שטייט דא, וואס וויבאלד קיין שרייבער בין איך נישט איז שווער ארויסצובגענגען את מה שבליבי.

נשמה האט געשריבן:מ'דארף אזוי גוט פארענטפערן דעם בחור'ס אדער קינד'ס קשיות, אז ס'זאל איהם קלעקן אויף א גאנץ לעבן. ווי יונגער מ'געט אזא קנאקעדיגן תירוץ באגלייט מיט יראת השם טהורה עומדת לעד, אזוי אז דער אמת'ער מציאות העולם ווערט איינגעברענט מיט א קאך אינעם קינד.

שוועמעל פונקט דאס געוואלט זאגן, שכח פארן אויסקלארן.

די פראבלעם איז, אז בדרך כלל האט דאס קינד אין חדר נישט קיין שאלות

עץ טוב,
דו קריגסט נישט מיט מיר, איך האב עס געשריבן בדרך קשיא הלמאי אין חדר לערנט מען דאס נישט, וויבאלד סגייט גוט לאזט מען דאס אויס?
א שאד א שאד

ליין איבער

יהיה כן האט געשריבן:חינוך אויף עניני אמונה, באלאנגט בעיקר פאר עלטערן, [וואס זענען דאס משריש פון קליינערהייט] נישט פאר דעם מגי"ש
כ'פארשטיי נישט וואס דו באשולדיגסט דעם מגי"ש, ובפרט ווען דער מדובר איז פון אן עלטערן בחור, וואס איז שוין אינדעפענדענט,
אויב איז ער נישט ערצויגן געווארן ביסודות האמונה, אדער האט חלילה קושיות, דארף ער זיך ווענדן צו א גוטן איד, אדער לערנען ספרים המיוסדים ע"ז

ווי ס'קוקט אויס איז די ראש הישיבה די גוטע איד וועם ער האט געפרעגט

כרב שוועמל ועוד לקרא, סאיז זייער שווער צו זאגן אז די מענטשן באדערט אמת'ע קשיות אין אמונה, איך גלייב אז זיי האלטן נישט אז זיי פארשטייען די גאנצע תורה, קיינעם איז נאכנישט שווער געווארן קיין קשיות אין הלכות בבשר בחלב אזש מ'האט אים געדארפט אויסרעדן זיינע ספיקות אז ער זאל בלייבן האלטן הלכות, פרעג אים נאר פשט אין א שטיקל גמרא אין זבחים, אדער א שווערן מגן אברהם עניוועיר. און נאכמער אויב עגבערט אים באמת די קשיות וואלט ער דאך נישט געדארפט גיין עס זיכן אין פעיסבוק .
נאר וואס דען ווען ס'גייט נישט גוט און מ'לאזט נאך אביסל, הייבט אן עגבערן א שולד געפוהל, יש מנהיג לבירה, אית דין ואית דיין מ'פיהלט זיך שלעכט, הייבט מען זיך אן אליין צו נער'ן, ווייל על הצד אז די ספיקות זענען אמת מעג מען דאך זינדיגען אידעך פטור מיט די אלע שולד געפיהלן. און אויפדעם העלפט פעיסבוק ... לץ אחת דוחה מאה תוכחות, מ'חזרט זיך אזוי לאנג ביז מהייבט אן גלייבן.
אויף דעם גלייב איך נישט אז לערנען יסודות האמונה וואלט צופיהל אויפגעטוהן /אפגעזעהן צו מ'דארף עס יא אדער נישט לערנען/ וואס וואלט זיכער יא געהאלפן איז אריינלייגן מער ווארעמקייט, רעדן מער פון אמונה פשוטה, און אריינגעבן א טעם אין אידישקייט, אזוי אז ס'זאל זיך קיינעם נישט גליסטן אויסצוזעהן ווי די אפגעפליקטע דראפ אוטס וואס גליסטן נעבעך צוריקצוקומען און קענען נישט.
כ'האב אמאל געהערט א מעשה, א בחור פון א היימישע שטוב האט זיך גע'שמד'ט ר"ל, יארן שפעטער האט ער אמאל אנגעטראפן אין א באקאנטן, יענער פרעגט אים, זאג ווי גייט עס אלס גוי? ענטפערט ער קוק ווען כ'בין געווען א איד פלעגט מיין טאטע מיך פייניגן אויפצושטיין זמן קר'ש, אויב האב איך אמאל פארשלאפן האב איך מיך געפיהלט ווי א גאנצער גוי, היינט ברוך השם קען איך שלאפן וויפיל איך וויל..
ברוך השם...

מזויף מתוכו האט געשריבן:
....אויף דעם גלייב איך נישט אז לערנען יסודות האמונה וואלט צופיהל אויפגעטוהן /אפגעזעהן צו מ'דארף עס יא אדער נישט לערנען...

מיט די פאר שורות דינג איך מיך מיט דיר.
לפענ"ד, איז קלאר אז לערנען די יסודות האמונה, און טאקע אייביג געדענקן אז יש מנהיג לבירה, און ס'וועט זיין דעם שויתי השם לנגדו איז קלאר אז ווען ס'וועט קומען א מצב פון ואנכי אסתר פני, וועט מען קלאר געדענקן אז בוודאי גם שם נמצא השי"ת

אויב נישט די יסודות האמונה איז דאס וואס עס באדערט באמת גלייב איך נישט אז קלאר מאכן יסודות וועט מאכן די זאך. ווען מגייט שוין זיכען ספיקות אויף פעיסבוק העלפט נישט קיין בירור אין אמונה. מזאגט נאך פון רבי'ן א סברה דארף א גוטן פריינט ווען מ'האט א נגיעה העלפט נישט קיין סברות.
די כלי הקודש וואס טוען אין צוריקברענגן היימישע קינדער ארבייטן נישט מיט'ן אויפווייזן די אמונה נאר מיט'ן אויפלאמען דעם אידישן פונק און אריינברענגען א ווארעמקייט אין אידישקייט.
את הנלענ'ד כתבתי.

מזויף מתוכו האט געשריבן:אויב נישט די יסודות האמונה איז דאס וואס עס באדערט באמת גלייב איך נישט אז קלאר מאכן יסודות וועט מאכן די זאך. ווען מגייט שוין זיכען ספיקות אויף פעיסבוק העלפט נישט קיין בירור אין אמונה. מזאגט נאך פון רבי'ן א סברה דארף א גוטן פריינט ווען מ'האט א נגיעה העלפט נישט קיין סברות.

דאס זאגט ער דאך, אז דער מלמד און מגיד שיעור זאל שוין אריינגעבן די אמונה פריער אין די חדר און אין די ישיבה יארן, ווייל שפעטער ווען דער בחור וועט זיך שוין דרייען אויף פעיסבוק וועט שוין זיין צו שפעט.

נאכאמאל, לפענ"ד, אויב האט מען תמיד דעם שויתי השם לנגד העין, איז קלאר אז ווען ס'קומט א ניסיון, האט מען די ריכטיגע כלים צו אפשלאגן די ניסיון.
אוודאי דארף מען אויפלאמען די אידישקייט, אבער ווען מען איז דאס משריש פון קליינווייז אן האט עס א אימפעקט אין די שפעטערדיגע יארן.

נאכאמאל, כנלענ"ד, ואם חלקית על הסברה, נא לפרש אותו, בכדי שנוכל להבין הכל, ואח"כ לסדר הכל עצהיו"ט.

מען זאגט נאך איינער איז געקומען צום בריסקער רב אז ער האט ‏קשיות פרעגט ער ‏אים‏  וואס איז געווען פריער די עבירות אדער ‏די קשיות ענטפערט ער אים די עבירות האט  
‏בריסקער רב געזאגט "די האסט נישט קיין ‏קשיות ‏ די האסט תירוצים"‏