מתבונן האט געשריבן:די ערשטע שאלה וואס איינער האט ווען מען פילט זיך סטאק בעניני הנפש איז, ווי גיי איך? דארף איך גיין צו איינעם וואס איז א מומחה בתורת הנפש (
טערעפיסט / קאוטש)? און ווי שוועמעל האט אנגעפרעגט, איז דאס א נשמה פראבלעם און איך דארף טרעפן א צדיק וואס זאל מיר זאגען וואס צו טון? דארף איך צירוקגיין צו מיין ראש ישיבה?
(אדער נישט דאס און נישט דאס, נאר גאר א 'גופניות'דיגע' פראבלעם אזוי ווי סיי וואספארא אנדער פיזישע פראבלעם ווי הארץ פראבלעמען, ווי אסאך נעמען היינט אן די תיאריה פון די דראג קאמפעניס אז ענקזייעטי און דעפרעסיע איז א פשוטע גופניות'דיגע מחלה וואס רופט זיך 'קעמיקעל אומבאלאנס'?
אן אריינגיין בפרטיות יעצט צו ס'איז דא אזא זאך ווי קעמיקעל אומבאלאנס אדער נישט (וואס אויף דעם וועט מען מער אריינגיין בקרוב אי"ה), איז אבער קלאר אז דאס איז היבש איבערגעטריבן. דעיוועד בורנס וואס מ'האט דא דערמאנט, פון די גרעסטע דעוועלעפערס און סי. בי. טי., האט אנגעהויבן זיין קארעריע אלטס א פסייכייעטריסט און געגעבן רעצעפטן פאר מעדעצינען פאר זיינע דעפרעסטע פאציענטן, ביז ער האט איינגעזען אז ס'ארבעט נישט און האט אנערקענט אז דעפרעסיע אד"ג, האט צוטין מיט א מענטשענס מהלך המחשבה און נישט מיט קיין קעמיקאלען.)אזוי צו אזוי, אפגעזעהן צו וועמען מען דארף גיין, צום בקי אדער צום צדיק, איז קלאר אז ענקזייעטי און דעפרעסיע פאסירט ווען א מענטש האט געלעבט אומבאלאנסירט מיט זיינע חלקי הנפש, און זיך אויסצוהיילען פעלט זיך אויס איינער וואס האט צוטריט צום נפש בכדי צו ווערן צירוק באלאנסירט.
איז לאמיר טאקע צירוקמישען דעם בלעטעל, און געבן א בליק אויף צירוק צו וועמען אונזערע זיידעס און עלטער זיידעס זענען געגאנגען זיך היילן דעם נפש, און אויב דאס איז נאך גילטיג היינט?
אמאליגע צייטן ווען איינער האט געהאט א פראבלעם איז מען געגאנגען צום צדיק זיך אויסרעדן דאס הארץ מיט אלע נסיונות און פראבלעמען, הן בעבודת ה' הן בעבודת המידות. וויאזוי האבן דאס די צדיקים געטון? די תירוץ איז, אז זיי האבן געלעבט אין העכערס, כמעט נישט אויף דער וועלט, און זיי האבן געוויסט פונקטליך וואס די שורש פון יעדע פראבלעם איז, און זיי האבן געקענט אנדייטן אויף זייער א פונקטליכען אופן ווי דער יוד האט פוגם געווען און וואס ער דארף פאררעכטן. אבער אפילו אן דעם, דאס עצם זיין ביי די אמאליגע צדיקים האט געהאט די השפעה אויפצוועקען דעם יוד פון זיין שלאף און איהם אויפהייבן העכער פון ווי ער איז יעצט, ווי דער הייליגער פיאסעצנער הי"ד שרייבט אין מבוא השערים (פרק י'):
בין החסידים הראשונים אם באה מעשה כזו (פון א געוויסע פראבלעם אין עבודת השם) לפני אחד מהם, נסע להרבי, אם נתן לו גם עצה לזה או לא, שפע הקדושה של הרבי והחברייא וזמן הרב שישב החסיד שם הי' בכחם לבטל את כח גשמיותו והרגשותיו עד שלא יהי' שום כח וסדר טבעי לעמוד נגדה... וחוץ אשר טיהר הרבי אותו בשפע הקדושה גם הוא בעצמו תיקן את אשר פגם, עכ"ל.אינטרעסאנט וואס דער תפארת שלמה (שבועות ד"ה פנים בפנים וכו') ברענגט בשם דער ס' משיבת נפש, וויאזוי דער אר"י הק' פלעגט היילען יודישע נפשות. ער שרייבט אזוי:
והיה מוציא [האר"י הק'] נשמת האדם בחיים חיותו ומביאו אצלו ומדבר עמה להשיבה בתשובה, ואח"כ החזיר הנשמה להאדם.פשוט און גראד. דער אר"י הק' האט ארויסגענמוען די נשמה פונעם יוד, עס אויסגעוואשען, און צירוק אריינגעשטעלט אין פלאץ. שטעלטס ענק פאר, איינער האט ענקזייעטי, מקומט צום טערעפיסט, ער נעמט ארויס דעם קליענטס נשמה, מאכט א וויש-וואש, און... ואיננו, קענסט צירוקגיין רוהגיערהייט. יענער וואלט געהאט אסאך קאסטומערס. ווייטער שרייבט דער תפארת שלמה אז דאס אויך געווען די מהלך פון משה רבינו ע"ה וויאזוי ער האט געהאלפן די יודען. ער שרייבט אזוי:
ו
לזה אמרו רז"ל שמשה היה הדעת של כל ישראל כמ"ש והודעתי את חוקי א-לקים ואת תורותיו... והיה בכוחו להמשיך כל נשמות ישראל והדעת שלהם לנשמתו ולדעתו לדבר עמם ואח"כ להחזירו להם, ואם האר"י ז"ל היה בכוחו לעשות כן, מה נאמר במשה רבינו ע"ה...אבער אזאנס איז נישטא היינט.
היינט האבן מיר נישט די סארט צדיקים וואס קענען מאכן אזא quick fix. לאמיר זעהן וואס דער פיאסעצנער שרייבט דארט ווייטער אין מבוא השערים וויאזוי מען דארף זיך היינט מתקן זיין דעם נפש:
לא כן עתה שאין הרבי כהרבי ר' בער זצוקלל"ה וכמעט שאין חברייא ואנו רק רוצים ומבקשים בזה להעמידה בעזרת ד' ואין נסיעת החסיד עתה כמלפנים כנ"ל, עד כמה שהרבי והחברותא והנסיעה כמו שהיא עתה, מוספת גם עתה קדושה להחסיד הנוסע נסיעות החסידות, קשה לאמור שכל עצמו וטבעו וסדר הרגשותיו יתבטלו לגמרי... לכן צריך הוא לשמש בעצות יותר מאשר לפנים... וצריך הוא לדעת את סדר וחקי הדמיון הנ"ל ואז ישלול את החקים טבע הסדר והרגשותיו מן יצרו וישמש בהם לטובה... וכשיודעים את סדר וחקי נפשו וחסרונותיו אז נדע איך לכובשם ולהכניסם לקדושה, והגם שלע"ע לא ביארנו את כל סיבות ומניעות נפש הגופניות... ובפנים הספר מקוים אני לה' שיזכני לבארן יותר...אין א ווייטערדיגע שטיקעל שרייבט ער:
אף סדר תיקון המדות צריך עיון בתוכיות הנפש והתגלותה בגוף כי יש בהן אמהות ותולדות, ואם ירצה להקדים תיקון מדה שהיא תולדה לא יוכל לה או רק ירמה א"ע לחשוב שתיקנה ולא תיקנה, וא"א לתקנה באמת כל עוד שהאם שלה המסבבת אותה לא נתקנה. ומה הנה מחשבות העוברות בקרב האיש שגם הוא לא ידע מהן כמו שאיתא בספה"ק נועם אלימלך פ' וירא, אם מנפש הבהמיות הן, למה גם דעת האנושי שגם הוא מנפש הבהמי' לא ידע מהן, מתפללים אנו לד' שנדבר מזה בפנים הספר כי הכל נחוץ לדעת לעבודתו ית', עכ"ל.רעד דא דער פיאסעצנער אפילו לגבי סתם עבודת ה' און עבודת המידות (וואס דער ספר מבוא השערים איז געווידמעט אויף מסביר צו זיין וויאזוי צו זיין חסידים היינטיגע צייטן) גייט דאס נישט סתם אזוי ווי אמאל, נאר מען דארף וויסן פונקטליך וויאזוי די שרשי המידות ארבעטן, און ער האפט ארויסצוגעבן א ספר דיירעקט אויף דעם, וואס ליידער האבן מיר נישט זוכה געווען צו דעם ספר. כ"ש וכ"ש אויב איינער האלט שוין ביי ענקזייעטי אדער דיפרעסיע דארף ער גיין צו איינעם מיט וועמען ער קען זיך דורכרעדן און דורכטון זיינע כוחות הנפש, און זעהן וויאזוי ער קען זיך ארויסדערזען פון זיין פלאנטער מיטן דערגיין וועלכע כוחות הנפש ארבעטן אין איהם אומבאלאנסירט.
אינטרעסאנט צו באמערקען, אז כידוע האט מען ביי חסידים בעיקר געלייגט א דגוש אויף די חלק הטוב פונעם מענטש, און ווייניגער געקוקט אויף די חלק הרע. ווידער די תנועת המוסר האט בעיקר געקוקט אויף דעם אז דער מענטש דארף אנערקענען זיין חלק הרע און זיך נישט נער'ן מיט זיך אליין, נאר קלאר זעהן זיינע חסרונות און עס עוקר מן השורש זיין. ווי מען זעהט קלאר, פארשטייט דער פיאסעצנער, אז כיום, אפילו צו זיין א חסיד, מוז מען דורכטון די חלקי הנפש, די אבות און די תולדות, כדי זיך צו באקענען מיט די נפש הבהמיות מיט אלע אירע נטיות רעות, און ערשט נאכדעם קען מען צוקומען צו זיין א חסיד. און ס'איז א דבר פשוט אז היינט אין אלע ישיבות איז דא א סדר פאר מוסר, און א סדר פאר חסידות. מען מוז האבן ביידע. בפרט ווען מען האלט שוין אזוי ווייט אז מען ווערט שוין פארקריפעלט מיט ענקזייעטי, איז נישט מומלץ סתם צו זאגען 'איך וועל קוקן אויף די גוטע פאזעטיווע זייט פון מיר און פון מיין לעבן און ס'וועט אריבער גיין', ווייל בדרך כלל וועט עס נישט העלפן צו לאנג, עס פעלט אויך אויס צו גיין 'בדרך המוסר', אריינקוקען אין זיך אויף די חלק הרע, וואס איז אריינגעמישט אין די ענקזייעטי, און צו גיין צו איינעם וואס פארשטייט גוט צו תורת הנפש ער זאל איהם ארויסהעלפן אין דעם.
דאס מיינט נישט אז מען טאר נישט גיין צו א צדיק בעטן א ברכה אויף הצלחה, אבער לפי ידועתי שיקן ממילא רוב צדיקים היינטיגע צייטען צו מומחים וואס האבן זיך געלערענט צו פארשטיין די כוחות הנפש, און האבן די הבנה צו פארשטיין וויאזוי ארויסצונעמען דעם מענטש פון זיין פראבלעם. ס'איז ב"ה דא היינט א פלוס פון ריפערעל עיזשענסיס וואס זענען מדריך מענטשן פערזענליך צו וועלכע מומחה צו גיין. על כולם, איז דער באקאנטער וועלטס ארגענעזאציע Relief.
ברוך השם באופן כללי איז אכשר דרא, און עס איז דא אסאך ערליכע טערעפיסטן, און אפילו נישט היימישע, ווערן היינט מער טרענירט זיך צו רעכענען מיט יענעמס רעליגיעזע סענסעטיווע צרכים און בעקראונד, אויף א אופן אז מען קען זיין מער פלעקסיבעל צו וועמען מען גייט. אבער פארשטייט זיך אז עס ליגט אויף יעדעמס אחריות זיך דורך צורעדן מיט זיין מורה דרך צו וועמען צו גיין.
* * *
די נעקסטע שאלה וואס קומט ארויף איז, פון אזויפיל מיני שיטות אין טערעפי וואס איז דא היינט אויפן גאס, וויאזוי ווייס איך וואס איז די בעסטע? וואס קען איך ערווארטען זאל פאסירן מיט מיר בשעת איך גיי דורך די טערעפי, און וואס האב צו ערווארטן ווען איך ענדיג די טערעפי?
כדי צו קענען ענפערן אויף דעם, וועלן מיר צוטיילען די שיטות אין טערעפי אין צוויי קאטעגאריעס.
א. שיטות וואס זיכען צו 'פיקסען' און גיין 'קעגן' דעם סימפטאם, זיי קוקען אן דעם ענקזייעטי ווי א שונא וואס האט ממש נישט קיין פשט. און אויב האט עס נישט קיין פשט, ברויך מען עס פאררעכטן ווי שנעלער אז דער מענטש זאל זיך נישט ארומדרייען מיט א 'פעילער' אין זיך. די קאטעגאריע גלייבט אז א מענטש דארף זיך פשוט שלאגען מיט זיך אוועקצושיקען די ענקזייעטי (אזוי ווי מאנכע ווילן צוגלייכען צו די 40 טעג פון צעטל קטן), און זיי געבן פארשידענע וועגן וויאזוי דאס צו טון.
אין דעם קאטעגאריע גייט אריין דעם אלעמען באקאנטן Cognitive Behavioral Therapy, אדער מיט די באקאנטע ראשי תיבות, CBT, וואס אין דעם איז אויך נכלל Exposure Therapy פאר פוביעס וכדו'. אין דעם גייט אויך אריין Acceptance And Commitment Therapy, positive psychology, ועוד. ועל כולם, די דראג קאמפעניס וואס שטופען צו נעמען מעדעצינען צו פיקסען די ביאלאגישע פראבלעם וואס מאכט דעם ענקזייעטי.
ב. ווידער איז דא א אנדעדרע קאטעגאריע, וואס קוקט אן א סימפטאם פון ענקזייעטי וכדו', אז עס האט יא זייער א קלארע פשט און איז בכלל נישט קיין פעילער, נאר פארקערט, אין א געוויסע זין וויל עס דער מענטש אנהאלטן פאר געוויסע סיבות, אפילו אויבען אויף שפירט זיך עס זייער אומבאקוועם. לשיטתם, דארף מען מיטגיין מיט באטראפענעם ביז מען טרעפט דעם שורש וואס טרייבט דעם ענקזייעטי, און נאכדעם גייט דער ענקזייעטי אוועק פון זיך אליינס.
אין דעם קאטעגאריע גייט אריין טערעפיס ווי, Internal family Systems, Focusing, Emotion Focused Therapy, Coherence Therapy, ועוד. ווי אויך איז נכלל אין דעם כלל דר. סארנא'ס מעטאד צו היילען פיזישע ווייטאגען.
וואס זענען די מעלות און חסרונות איבער די ביידע? און וואס קען מען ערווארטען פון די ביידע? אויף דעם האפען מיר אי"ה אנצוהייבן צו ערקלערן קומענדיגען שיעור אי"ה.