זיך טוישן מיט מעדיטעישאן (אויף יודיש: העמקת המחשבה)

[נשמה]

יא.
לכאורה קען מען עס קויפן אין ספרים סטאר געשעפטן.
דארט ווי מ'קען קויפן אלע טעיפס

[פארוואס נישט...]

ייש"כ נשמה.
ס'איז א DVD אדער א CD?

[נשמה]

ס'א סידי מיט א הערליך ביכל, רעדאגירט דורך ראטה פארלאג.
אויך די סידי איז רעדאגירט דורך ראטה פארלאג...

[מתבונן]

ווי עלטער מ'ווערט אלץ מער איז דא צייטן פון כעס. און מ'ארבעט עס אויס. ניין?
יונגערהייט רעגט מען זיך נישט אזויפיל.
ווי עלטער אלץ מער ווערן די קפדנות צייטן מער.
ווי אחריות'דיגע אלץ מער א געלעגענהייט פאר כעס.

כעס פאסירט יעדע מאל ווען דער מענטש פילט אז עס גייט נישט וויאזוי ער וויל - ריין גאוה, ווי ר"ח וויטאל שרייבט אין שערי קדושה, 'כי מפני הגאוה מתכעס האדם כשאין עושים רצונו'. אסאך קליינע קינדער רעגן זיך ווען סגייט נישט וויאזוי זיי ווילן, היות זיי זענען נאך נישט רייף גענוג צו פארשטיין אז 'די וועלט גייט נישט וויאזוי איך וויל', און זיי ווילן צווינגען אלעס זאל גיין וויאזוי זיי ווילן. עס זענען אויך דא אסאך רוהיגע קינדער וואס פאלגען מער גרינגער און סאיז נישט אזוי געפערליך אויב סגייט נישט וויאזוי איך וויל.
דאס זעלבע איז דא ביי עלעטערע וואס לעבן נאך אלטס אונטער זייער קינדערישע וועג פון לעבן אז אלעס דארף גיין וויאזו זיי ווילן, און אויב א קינד פירט זיך נישט אויף לויט זייער געשמאק, רעגן זיי זיך. דאס איז בנוגע סיי א טאטע צו א קינד, און סיי א רבי צו זיין תלמיד. עס ווערט א געפעך צווישן קינד און טאטע/רבי, יעדער וויל סזאל גיין וויאזוי ער וויל. ווער געווינט? געווענליך דער וואס האט דער אויבערהאנט און איז שטערקער. איז ווען מענטשן ווער עלטער און זיי בויען זיך נייע פרינציפן אין לעבן, וואס פארשטייט זיך אז יעדער איינער האט ליב סזאל גיין וויאזוי ער וויל און סאיז איהם געשמאק, און ס'איז דא דארעפעלער, און נישט יעדעם געפעלט וואס ער וויל, רעגט מען זיך.
א מענטש דארף ארבעטן שטארק אויף זיך, און איינזעהן מיט א קלארע ידיעה, אז ווי שטארק איך וויל סזאל גיין וויאזוי איך וויל, קען איך בלייבן ביים וועלן. אונז דארפן אביסל אויפוואקסען. דאס איז די איינציגסטע וועג וויאזוי פטור צו ווערן פון כעס - זיך מכניע זיין צום אויבערשטען. ווען א טאטע קען זיך מכניע זיין צו זיין קינד און פארשטיין אז קינדער ווערן נערוועז ווען סגייט נישט וויאזוי זיי ווילן, וועט דער טאטע נישט ווערן אזוי נערוועז און בכעס ווען דער קינד פארלגט נישט גלייך. ענדערשער קען דער טאטע צוגיין מיט ישוב הדעת מיט פארשטאנד אז דער קינד לערנט זיך נאך וויאזוי די וועלט ארבעט, און סדויערט צייט, און איהם אנכאפן שיינערהייט ביים האנט און צופירן וואס ער דארף טון על אף זיין התנגדות.
אזוי קען א ערוואקסענע ארבעטן אויף כעס מיט אלע נייע אחריות'ן וואס ער האט. אויב נישט, בלייבט ער א קינד.

[נשמה]

הערליך מתבונן.
זייער שיין.
און אויך די ווארט וואס דו שרייבסט:
'א מענטש מעג בלייבן ביים וועלן' איז געוואלדיג. ווייל קיינער זאגט נישט אז מ'טאר נישט וועלן אז אלעס זאל גיין. נאר מ'דארף בלייבן ביים וועלן און שוין. יעצט פארשטיי איך שוין די פאלגענדע ווארט:
"מעגסט וועלן"
ס'איז אן עמקות, איך מעג וועלן.
און איך ס'מיינט נאכנישט אז ס'מוז אזוי גיין.
כעס איז איין ווארט:
מיט א זעץ אויפן טיש
"פארוואס גייט נישט וויאזוי איך וויל"
אזוי ווי א מענטש וויל אויפהייבן א ליידיגער גלעזעל פון טיש, און בשעת'ן אויפהייבן חלומ'ט ער נישט אז די גלעזעל איז צוגעקלעבט צום טיש דורך קאווע, איז ער ווען ער זעהט אז ס'גייט נישט, געט ער עס א שטערקערע שלעפ, אט דאס איז די נקודת הכעס.
כעס איז שטראם וואס שטארקט זיך אויף שוועריגקייטן וואס האלטן צוריק די ציהלן פון א מענטש. נאר ס'איז פשוט, ווי מער 'מ'וויל' אז אלעס זאל קלאפן, ווי מער ס'גייט אין לעבן אז אלעס זאל פארן, למשל מ'וויל כאפן די באנק און א קאר קולעצט פגע'דיג פארנט פון מיר, רעגט עס אפילו א געווענליכער רואיגער מענטש. רוקט דיך שוין! יא! אייביג מעגסטו חלומ'ן אבער יעצט יאג איך מיך.
די נקודת הכעס איז די צוריקהאלט צום כח הרצון פון א מענטש. איך וויל און יענער שטייט מיר אין וועג. ס'שפעט, איך יאג מיך, און די רביצין איז נאך פארנומען מיטן טיכל. דהיינו זי האלט מיך צוריק פון מיין גאנג, וואס געשעהט? א ניוראן פייערט.

א מענטש האט א כח וואס טרייבט איהם. און אויב האט דער כח, א כח נגדי, שטארקט זיך דער כח נאך שטערקער כדי בייצוקומען שוועריגקייטן.
און דאס אליין איז א גוטער זאך, אסאך מאל שלעפט א מענטש א באנק, דער באנק האנקעט אן ערגעץ, קומט דער כח און דער מענטש געט א שלעפ מיט כח, דער כח איז די נקודה פון כעס. ס'איז א גוטע זאך. די זאך אז מ'בלייבט מיט די כעס דאס איז דער פראבלעם. די נקודה פון כעס פייערט, מ'דארף עס אבער אסך מאל איינשטילן.
בקיצור דאס איז זיכער אז ווען ס'גייט נישט וויאזוי מ'וויל און מ'רעגט זיך מיינט עס אין א געוויסן זין אז איך נעם נישט אן השי"ת געהעריג..
למשל אז מ'רעגט זיך אז די וועטער איז נישט וויאזוי מ'האט געוואלט.

מ'קען נאך אסאך ארומרעדן אין פארשידענע קוק ווינקלעך, ווי למשל אז כעס איז אסאך מאל יא א גוטע זאך. ס'דאך א נאטור וואס ס'דא אינעם מענטש, דארף מען עס אויסנוצן צום גוטן.
כעס איז פייער. כעס איז די אויפפלאקערונג פון ענערגיע. דערפאר א מענטש וואס איז א בעל כעסן קאכט מער פארן אייבערשטען.

בקיצור דאס איז איינמאל זיכער אז מ'טאר זיך נישט רעגן פארוואס ס'רעגנט... פארוואס בלוזט יעצט... דער אייבערשטער פירט עס און שוין...
בקיצור מ'קען נאך מדייק זיין א היפשע פאר דיוקים. און דאכט זיך אז נישט יעדע כעס קומט פון גאוה. נאר די כעס וואס א מענטש רעגט זיך פארוואס ס'גייט נישט וויאזוי ער וויל, דאס איז גאווה...