פון מיין חינוך פערספעקטיוו

[זעלבסטשטענדיגער]

כא כא - פארוואס איז ער געווען א בא בטענה, ווייל ער אידעך נאכאלעם דער טאטע אין שטוב, און פארוועמען קומט דען די סמעטענע אז נישט פאר אים...
ער האט דאס שטענדיג געמאנט און געפאדערט מיטן גרעסטן מאס שטרענגקייט!

האט ער דען נישט געהאט קיין פוינט?

[איזעי]

ביטע לייגט נישט ארויף קיין סטעמפל, נישט יעדער איז אזוי געווען, עס איז דא א פראצענט (מן הסתם גאר א קליינע) פון אידן פון פריערדיגן דור וואס זייערע קינדער האבן צוזאמגעליטן פון זיי, און עס איז היינט אן אויפגעקלערטע דור, עס איז א פיצי וועלט, יעדער וואס האט א מויל פארקויפט וואס ער וויל, יעדער איז אויפגעקלערט, און די אלע וואס האבן געהאט שוועריקייטן אין שטוב, גייען ארום מיט א טרומפייטער און טרומפייטן "דער אלטער דור! די מלחמה איבערלעבער'ס! די שלעכטע מענטשן!"

עס איז נישט ריכטיג.

עס איז געווען אמאל אזוי ווי עס איז דא היינט מענטשן וואס זייערע מדות זענען נישט גענוג אויסגעארבעט (עס איז זיכער געווען אזעלכע וואס דאס איז געווען א תוצאה פון פארברענגען די גאנצע בחור'ישע יארן אין מיליטער, ממילא האבן זיי זיך קיינמאל נישט געהעריג אויסגעבויט אויף זייער לעבן), און זייערע קינדער האבן געהאט ביי זיי שוועריקייטן, אין אנדערע שטובער ווי די עלטערן האבן נישט געשלאגן איז ליידער אויך געווען אזויפיל אדער נאכמער קינדער וואס זענען ארויס לתרבות רעה, נאר זיי קענען פשוט נישט שרייען אז זייערע עלטערן האבן זיי געפייניגט (א קליין חלק פון די, וואס קומען אביסל צום שכל, שרייען יא אויף זייערע עלטערן וואס האבן זיי גע'ספוילט און נישט געשטראפט)

בקיצור איך וויל נישט אריינגיין אין אריכות מחוסר פנאי, איך האף אז אנדערע וועלן משלים זיין וואס איך האב אויסגעלאזט.

-----------------

זעלבסטשטענדיגער האקט,
איך ווייס אז מיין קאמענט גייט ווערן באהאגלט דורך עטליכע ניק'ס וואס וועלן זיך ארויפכאפן אויף ווערטער, איך וואלט באמת געדארפט פיל מער מאריך זיין, איך מוז אבער יעצט ענדיגן, איך וועל נאך אי"ה צוריקקומען אויב עס וועט אויספעלן.

[למעלה משבעים]

איזעי איך האב מורא די חלום'סט וואכעדיגערהייט..... אויב עפעס (עכ"פ וויפיל מיינע אויגן האבן צוגעזען) קענסטו זאגן פארקערט אז עס איז דא א פראצענט (מן הסתם גאר א קליינע) וואס די קינדער האבן נישט צוזאמגעליטן.
--
איך קען דיר פרעגן צוויי שאלות? איינס צו דיין זיידע אדער דיין עלטער זיידע איז פון מלחמה, והשנית אויב דיין זיידע איז, אויב די ביזט א אייניקל דורך די עלטערע קינדער פון דיין זיידן אדער דורך די יונגערע....

[fiena nieas]

איזעי האסט א גרויסען טעות!!

רבותי איין חילוק איז דא צווישן אונזערע זיידעס און אונזערע טאטעס,
ווען אונזערע טאטעס זענען אהיימגעקימען פון חדר מיט א בלעק און בלוי מארק און געוויינט צום זיידן וואס פאר א צוואנציג יאר איז ער ארויס געקימען פון לאגער!! טאטי מיין רבי האט מיר אנגעהאקט די ביינער!! וואס!!! ער האט דיר געשלאגן!! קים נאר אהער מסתם האט ער דיר נישט געניג אנגעהאקט!! און די זיידעס זאלן רוען און לעכטיגן גן עדן האבן ארויסגענימען די סטראפעס אין... בקיצור זיי פלעגן מורא האבן צו פארציילן! און די מלמדים האבן געוויסט דערפון און ליידער האבן זיי עס אויסגעניצט!!

אז עטס גלייבטס מיר נישט אדרבא פרעיגטס ענקער טאטעס!!

ביי אונז איז כאטשיג נישט געווען אזוי ב"ה !!

[farshlufen]

סתם הוצאת לעז אויף מענטשן וואס זענען שוין בעלמא דקשוט.

[שאץ מאץ]

איך בין מחולק מיט דעם פאקט אז די עלטערער דור זענען געוועהן שלעגער'ס,
אין "מעלות" איז ערשינען אן ארטיקל עטליכע חדשים צוריק איבער די מלמדים פונעם אלטן חדר, און דער שרייבער הרב לוי רעכנט אויס זיינע מלמדים פון מלחמה איבערלעבער וואס אלע פון זיי זענען געוועהן דירעקט גוטע מלמדים און בכלל נישט קיין שלעגער'ס, איך אליין קען מעיד זיין די זעלבע זאך איך האב געהאט מלמדים אלטע אידן פון מלחמה איבערלעבער און אויך מלמדים פונעם צווייטן דור, די צווייטע דור מלמדים זענען געוועהן אסאך גרעסערע שלעגער'ס ווי די אלטע מלמדים, די אלטע מלמדים האבן אפשר געקענט שלאגן ס'איז אבער געוועהן באגלייט מיט אזויפיל יר"ש, מיט אזויפיל ערנסקייט, די יונגערע מלמדים האבן געשלאגן מיט רציחה און לשם כעס, איך מיין אז יעדער פון דא וואס האט געהאט ביידע מיני מלמדים סיי אלטע און סיי יונגע וועט באשטעטיגן מיינע ווערטער,

יעצט לענין, זעלבסטשטענדיגער! איך פארשטיי אז דו ביסט גערעגט אויף דיינע ציפעס, ביסט ברוגז אויף די פראסקעס וואס דו האסט געשפירט אז ס'קומט מכח נערוועזיטעט, עכ"ז סתם אראפ רייסן דעם אמאליגן סיסטעם איז נישט גערעכט, אז דו האסט גוטע הצעות צו פארבעסערן אונזער רילעישאן צו אונזערע קינדער אדרבה ואדרבה שיק אהער שרייב עס אפ במיטב כתובתך און דער עולם וועט האבן ניצן,

אבער לאמיר אריין קריכן אין א טיפערע שאלה, קען זיין אונז האמיר געכאפט צומאל ווען ס'איז זיך אונז נישט געקומען 100 פראצענט עכ"פ אזוי האלטן מיר, אבער ערנסט געטראכט איז דאס נישט געוועהן א יסוד אויף אגאנץ לעבן, יא מ'מעג כאפן אפי' ווען מ'איז 100 פראצענט אומשולדיג,
וויפיל מאל אין לעבן כאפן מיר אומשולדיג?
וויפיל מאל שרייט די ווייב ווען מ'איז אומשולדיג?
וויפיל מאל שרייט דער באס ביי די ארבעט ווען מ'איז אומשולדיג?
וויפיל מאל סתם אין טאג טעגליכן כאפט מען אריין א פסק אומשולדיג?

ביסטו מחונך געווארן אז יא אזוי גייט דאס לעבן, מ'כאפט אריין אפי' אומשולדיג, איז גרינגער דאס לעבן, ס'איז סובל פונעם ווייב, מ'איז סובל פונעם בעה"ב, מ'איז סובל פון א קאסטומער, מ'איז סובל פונעם גבאי'ן אין ביהמ"ד, מ'האט אביסל סבלנות, אזוי איז דאס לעבן על מי מנוחות מ'האט ווייניגער צרות, ווידער היינט דער נייער דעמאקראטישער דור וואס וואקסן אויף ביי די דריטע דור עלטערן ווי מ'האט זיי קיינמאל נישט חלילה חלילה געטשעפעט אומשולדיג, ווען זיי וואקסן אויף איז די תוצאה אז זיי האלטן זיך נישט צו לאנג אויף א דשאב, זיי האבן נישט קיין שלום בית (קוק אויף די מספר פון גיטין אין די לעצטע תקופה), זיי דערהייבן נישט דאס מינדעסטע פרעשור,

איך זאג נישט אז דערפאר דארף מען פראקסענען קינדער אויף פרישטאג און אויף סאפער, אבער איך מיין צו זאגן אז ס'פאסירט גארנישט ווען א קינד כאפט א פראסק אפי' ווען דאס קינד האלט אז ער איז אומשולדיג, ס'איז נישט עק וועלט, מ'איז אים מחנך צו באקומען א שטארקע הויט סובל צו זיין שוועריקייטן אין לעבן, דעטס איט,

[איזעי]

למעלה, מיינע אלע עלטער זיידע'ס זענען געווען מלחמה איבערלעבער, מיינע זיידע'ס און באבעס האבן איבערגעלעבט דעם קריג אלץ פיצלעך. "קיינער פון זיי האבן זייערע קינדער נישט געשפירט און נישט גערעדט אזוי ווי דו רעדסט, איך האב אלעמאל פון מיינע קרובים (וואס זייערע טאטע'ס זענען נאך געווען מלחמה איבערלעבער) נאר געהערט דברי שבח אויף זייער טאטנ'ס חינוך.

בכל אופן רוב פון די מיטל עידזש אידן וואס איך קען האב איך פון זיי נישט געהערט אזעלכע אפשאצונגען אויף זייער טאטנ'ס חינוך, דאס הערט מען כמעט נאר פון אייניקלעך פון מלחמה איבערלעבער, אדער פון תלמידים פון אלטע מלחמה איבערלעבער, אין קורצן פון דעם נייעם דור פון די לעצטע צוואנציג יאר.

ווער עס וויל קען זיך דינגען דערויף. דאס איז מיין ערפארונג, און איך האלט אז עס קומט פון אויפגעקלערטקייט וואו איך האב שוין געשריבן, און נאכאמאל עס איז קלאר אז עס איז געוווען "און עס איז נאכאלץ דא" קינדער וואס האבן געליטן אין שטוב פון די עלטערן, און נאכאמאל עס קען זיין אז פון די מלחמה איבערלעבער איז געווען א גרעסערע פראצענט וואס האבן באהאנדלט די קינדער נישט ריכטיג, ווייל עס האט זיי געפעלט די בחור'ישע יארן (דאס פאדערט אביסל מער הסבר וואס איך וועל יעצט איבערלאזן), אבער דער בליק באופן כללי, איז נישט ריכטיג.

פיינע נייעס, אפשר זאגסטו מיר פון וואו דו ווייסט וואס דיינע זיידע'ס האבן געטון?
דיינע עלטערן האבן אמאל גערעדט מיט אזא ביטערניש איבער דעם חינוך וואס זיי האבן באקומען אזוי ווי דו רעדסט איבער דעם?
און וויאזוי זענען דיינע עלטערן אויסגעוואקסן פון דעם געפערליכן חינוך פון די בייזע זיידע'ס?
און וואספארא חינוך האסטו באקומען ביי דיינע עלטערן? שפירסטו אז דיינע עלטערן האבן דיר יא ריכטיג מחנך געווען?

לעצט פאראכטן דורך איזעי אום דינסטאג יולי 05, 2011 12:14 pm, איין מאל איז עס געווארן פאראכטן

[זעלבסטשטענדיגער]

שאץ - האסט א שטארקע פוינט, מ׳קען אבער דאך זיך דינגען צו א פאטש בחינם איז טאקע אזוי פשוט ווי דו מאכסט עס - אונז העמערעס לאזן פאר א צווייטס מאל

איזעי - מיינע עלטערן האבן בכלליות טאקע נישט גערעדט פון זייערע עלטערנס חסרונות, ווייל קיינער פון זיי האבן שוין נישט געלעבט בחיי, און מ׳האט נאר אייביג גערעדט בשבחם
לעצטנס בינעך אבער מאחורי הטארגעד געוואויר געווארן דעם סוד, וואספארא נערוויזעקייט עס איז געווען אין שטוב אזוי אפט...

אויב טענה׳סטו אז דיין חינוך איז געוועזן גאלד און דיינע עלטערנס חינוך זענען געוועזן זילבער, דאן שריי איך אויס דא בתוך רבים אהללנו - אשרי חלקך, אבער עס זענען אויסדרוקליך דא נאך מענטשן אויף דער וועלט

[פליגל]

שאץ; גוט געזאגט, כ'אב שטארק הנאה געהאט פון דיין פינטל.

כ'דערמאן זיך טאקע (אפשר בעסער אז נישט) אז מיינע גרעסטע "רוצחים-מלמדים" זענען אלע געווען נישט פון די קריג געליטענע, משא"כ מיינע קריג געליטענע מלמדים וואס איך בענק זיך נאך היינט נאך, אוי א-מחי', שטרענג? יא! אבער מיט אזא פאטערליכע ליבשאפט אז ס'בענקט זיך.

איין זאך; דו זאגסט אז די אינגערע שלאגן מתוך כעס, כ'בין נישט אזוי איינשטימיג דערמיט, אבער מוחל זיין זאלן די ארומיגע דא, געוויסע פלעגן'ס טוהן מיט סתם רציחה און/אדער מיט א מין סאדיזים, כעס וואלט געווען א שטיקל פארשטענדעניש (נישט דווקא) אבער רציחה מיט א רואיגקייט און זיך אונטערזינגן א ניגון אינדערזייט איז סתם שוין כ'רעד נישט...

[fiena nieas]

איזעי סלוי דאן!! איך האב נישט געמיינט חלילה צו בארעדן מיין זיידן,
מיין זיידע איז געווען גאר א חשובע יוד א זקן פונעם אלטן דור!
דו האסט מיר שלעכט פארשטאנען פשוט דעמאלטס איז געווען די שטייגער אזוי! באט דאנט ווארי ס'האט אפשר פאסירט 3 מאל ווייל די קינדער האבן געזעהן אז ס'לוינט נישט צו פארציילן האט מען נישט פארציילט!

און ניין מיינע עלטערן האבן נישט גערעדט מיט אזא "ביטערניש" וויזוי דו ריפסט עס! ער האט מיר עס פשוט פארציילט צוזאמען מיט די אלע מעשות פון זיינע חדר יארן! איך וועל דיר זאגן נאך אזאך ס'געווען איין מלמד וואס אויב מען האט פיין געקענט ביים פארהער האט מען געכאפט א קלינגעדיגן פראסק!! דו מיינסט מיין טאטע האט מיר דאס דערציילט ווייל ס'געווען בארבאריש?? ניין חס ושלום !! די קינדער האבן געוויסט אז אזוי ברענגט ער ארויס אז זיי האבן גיט געקענט!! די אידן זענען געווען אמת'דיגע ערליכע יודן און די קינדער האבן ארויפגעקיקט אויף זיי אכציג מאל מער ווי אונז קיקן ארויף אויף אונזערע עלטערן!!

[למעלה משבעים]

די סיבה פארן נישט רעדן אזוי קומט מער פון פחד ווי פון נישט אויפגעקלערטקייט, די נעקסטע דור (ווי אויך די יונגערע קינדער פון מלחמה איבערלעבער) האבן שוין נישט געהאט אזוי די פחד ממילא הערט מען פון זיי יא רעדן.
איך וועל דיר געבן א משל וואס איך מיין מיטן פחד, א איד וואס פלעגט האקן און שמייסן זיינע קינדער, האט איינער פון זיינע קינדער אמאל מחליט געווען גענוג געליטן ער האט אהיים גערופן אז ער ריפט פון עראפארט און ער פארט קיין ארץ ישראל און קומט מער נישט אהיים, די טאטע האט זיך אנגעהויבן בעטן ביי אים ער זאל צוריק אהיים קומען, ביז די טאטע האט אים צוגעזאגט אז מער גייט ער אים נישט שלאגן, האט ער זיך געלאזט איבעררעדן, וואס מיינסטו די רגע ער האט איבערגעטרעטן די שוועל האט ער געכאפט אזאנע קלעפ אז מער האט זיך אים נישט פארגליסט אזאנס צו טון, ווילסטו אז די אידן זאלן נאך רעדן א ווארט קעגן טאטען? די פחד שוועבט נאך אין זייער סוב-קאנטשוס, די אינגערע זענען דא וואס האבן זיך שוין נישט אזוי געשראקן, פון זיי קען מען שוין יא הערן אבער בגדול..... אזעלכע ווערטער ווי ער קען ווארטן איך זאל זאגן קדיש נאך אים, האב איך יא געהערט (פארשטייט זיך ביז ער איז אוועק, וואס דעמאלס איז געווען אחרי-מות, קדושים אמור.......).

איך וועל דיר זאגן, אין א געוויסע זון ביזטו גערעכט אז דאס קומט פון אויפגעקלערטקייט, אבער פון א אנדערע מין, דהיינו אז די קינדער פון די מלחמה געליטענע האבן געליטן און געשוויגן און אפילו מורא געהאט צו טראכטן א ווארט קעגן טאטען (פון ווי איך ווייס, ווייל איך האב עס געפילט אויף מיינע אייגענע ביינער, טאקע שוין זייענדיג די נעקסטע דור.......), ווייטער די קומענדיגע דור האט שוין אנגעהויבן צו הערן אז עס איז דא א וועג פון מחנך זיין אז מען שלאגט נאר ווען עס קומט זיך נישט פאר נערוועזיקייט, דאן האט זיי זיך שוין ערלויבט צו טראכטן קעגן די עלטערן אויך. און די זעלבע מיט מיר, איך האב אנגעהויבן זען אנדערע וואס זענען לשם ולתפארת טאקע ווייל זיי האבן נישט געכאפט קיין קלעפ סתם אזוי נאר ווען עס איז זיך זיי געקומען, סא ביזט גערעכט אז מען איז אויפגעקלערט, אבער אויפגעקלערט אז די עלטערן זענען נישט געווען גענוג קליג צו באהאלטן אז עס קומט פון נערוועזיקייט און נישט אלץ חינוך....

יעצט לאמיר דיר ענטפערן אויף דיינע שאלות צו פיינע נייעס, פון ווי איך ווייס וואס מיין זיידע האט געטון? פון די יונגערע קינדער פון מיין זיידע...
און צו מיינע עלטערן האבן גערעדט פון די חינוך וואס זיי האבן באקומען? ווענד זיך פון וואס, ווייל מיין טאטע האט מיר גראדע יא געזאגט אויף א געוויסע זאך די ווערטער: "איך וועל נישט איבערמאכן די טעות וואס מיין טאטע האט געמאכט", און וואס מיינסטו ער האט עס איבערגעטון און גרויסן.
און וויזוי מיין טאטע איז אויסגעוואקסן? הלוואי אויף מיר געזאגט, נאר וואס דען, די סיבה צו זיין אויסוואקסן אזוי איז פחד, אויב וואלט ער נישט געהאט די פחד (אזוי ווי אונז היינט) קען איך נישט וויסן וואס וואלט געווען, אבער לייג צו קאפ וואס איז געשען ווייטער? קוק וויזוי איך קוק אויס א דאנק דעם.... שוין בעסער מען רעדט נישט.
און אויף דיין לעצטע שאלה לכאורה דארף איך נישט ענטפערן די זעסט עס אליין פון מיין תשובה.
אבער פארשטיי מיר נישט שלעכט, חוץ קלעפ איז דא אנדערע חלקים אין חינוך, קלעפ איז ממש א קלייניגקייט וואס איז באמת א שליסל צו גרויסע זאכן, די חינוך בכללות האלט איך איז ער געווען מורא'דיג, נאר די בייזקייט דאס איז א גורם צו נישט מקבל זיין, און דאס שאדט געפערליך.

[געלעגער]

אן אריין גיין אונעם ענין. איזעי, איך מיין אז דו זאלסט טאקע נישט שרייבן וועגן דיינע פעטערס ווייל דאן וועל איך כאפן ווער דו ביסט.
סלאו מאושן.

[שאץ מאץ]

קלעפ אהער קלעפ אהין
די פוינט איז איין זאך, די אלטער דור האט געהאט דאס "פינטעלע" א פינטל יראת שמים, זיי האבן באמת געציטערט פון אן עבירה און אט דאס איז געוועהן זייער חינוך אז דער צווייטער דור איז שענער אויסגעוואקסן ווי דער דריטער דור, על אף די פארצייטישע חינוך, ווייל זיי האבן געהאט דאס פינטעלע יראת שמים וואס מיר האבן נישט,

לאמיר ענק אריין פירן א א חדר שנת תשכ"ה, דער אלטער מלמד (ז"ל) הייבט אן צו דאווענען מיט די כתה ד' קינדער, (מיטן אונגארישן אקצענט) מודה אני.... לפניך מלך.... בערל! הייב אן צו דאווענען שוין, ווייל איך געב דיך צוויי פראסקעס...., אזוי דרייט זיך דער נערוועזע רבי אין חדר מיטן בייטש אין די האנט, אבער ביי ברוך שאמר פארגעסט ער אז ער האט א בייטש און שרייט אויס מיט א ברען "ברוך גוזר ומקיים"....
ווען די קינדער דאווענע שמו"ע נעמט דער רבי ארויס זיינע ר"ת תפילין אין טוט דאס אן טאקע דארט אין חדר, ווען די קינדער טרעטן אויס האלט ער פונקט ביי קר"ש, ער געט א געשריי אעיייייייייחאאאאאאאאאדדדדד............ אזש ס'גייט אריין דעם שמע ישראל אין זייערע ביינער אריין,

איך רעד שוין נישט ווען דער רבי עסט א עפעלע אין חדר, ער שיילט דאס אפ מיט זיין טאשן מעסער (די שאלאכטץ פונעם עפל האט זוכה געוועהן בגורל ווער ס'האט די שענסטע געדאוונט, און ס'איז כמוצא שלל רב...) ער מאכט א בורא פרי העץ מיט אזא קנייטש אויפ שטערן, די קינדער זעהן בחוש אז ער האט אינזינען פי' המילות, צו די קינדער קענען סוף וואך יעדע רש"י? ניין, גראדע נישט, ווייל צו פירן א קלאס איז ער נישט אזוי טויגליך, און אויסער דעם איז ער בכלל נישט קיין גוטער בעל הסבר, וואס יא? דאס "פינטעלע", א פינטל יראת שמים וואס בלייבט א רושם אויף די קינדער עד סוף כל הדורות, מורא האבן פארן באשעפער, מורא האבן פאר אן עבירה,

שנת תשע"א, לאמיר א שפרינג אריין געבן אין א כתה ד' חדר ווי מיין יונגל לערנט (כאפ מיך נישט ביים טוטער איך האב נישט היי יאר קיין כתה ד' יונגל...) דער מלמד, א פעסטער מלמד, די קינדער גלייכן זייער צו גיין אין חדר, ער שלאגט נישט ער איז גוט אויפגעלייגט, ער קומט אריין צופרי ער האט א טעלער אויפן טיש מיט אספערין קענדיס, ווער ס'שרייט די העכסטע באקומען איין פיצעלע קענדי, דער מלמד בליקט אויף די קינדער און אויפן טעלער (ווי איינער זאגט נו לאמיר זעהן ווער ס'באקומט היינט) ער לייגט אריין ביידע הענט אין די הויזן טאש און הייבט אן מודה אני לפניך.... די קולות פון די קליינטשיגע דינערט אפ, זיי דאווענען מיט פלייס, ווער וויל דען נישט א קענדי, הערליך שיין אבער ס'פעלט דאס "פינטעלע" דאס פינטעלע יראת שמים איז נישטא,

ביי ברוך שאמר (דארט ווי דער אלטער נאצי געליטענער פלעגט זיך צופייערן ברוך גוזר ומקיים נעבאך זענדיג מיט די אויגן די גזירות רעות...) ציטערט דעם ב"ב פונעם יונגן מלמד, ער כאפט דאס שנעל ארויס פונעם פאסיק זיינעם און ליינט דעם פרישן טעקסט מעסעדש וואס דער חבר האט געשיקט צו פרישן טאג, א הלצה אויף די מצב הפאליטיק, ער ליינט דאס און געט זיך א פיינעם שמייכל אונטער, די קינדער ווערן אביסל איינגעשטילט פונעם התלהבות'דיגן דאווענען רוב קלאס קוקט מיט אינטערעס ווי דער מלמד שמייכלט זיך אזוי ווי א וואנזיניגער ביי שפוך חמתך צום בלעק בערי, (וואס טראכטן דעי קינדער?... גיי ווייס) דער מלמד כאפט זיך שנעל צוריק ווען ער הענגט צוריק דעם ב,ב אויפן באקל פאסיק נו! ברוך גוזר ומקיים, די קינדער ווערן מיטגעשלעפט און מ'דאוונט ווייטער, הערליך שיין.... ס'פעלט אבער דאס "פינטעלע" דאס פינטעלע יראת שמים,

סוף וואך יא די קינדער קענען א מחי', זיי זאגן די חומש, משניות, ישר והפך, אבער ס'פעלט אין זיי דאס ציטער, די פחד פאר אן עבירה, די נקודה הפנימיות פון א איד,
דאס איז די אמת'ע חילוק פון אמאל ביז היינט,

[שויתי'ניק]

איך בין מחולק מיט דעם פאקט אז די עלטערער דור זענען געוועהן שלעגער'ס,
אין "מעלות" איז ערשינען אן ארטיקל עטליכע חדשים צוריק איבער די מלמדים פונעם אלטן חדר, און דער שרייבער הרב לוי רעכנט אויס זיינע מלמדים פון מלחמה איבערלעבער וואס אלע פון זיי זענען געוועהן דירעקט גוטע מלמדים און בכלל נישט קיין שלעגער'ס,

קען איינער אראפברענגען די ארטיקל פון מעלות?
ייש"כ

[שלומי פריעד]

שאץ, געוואלדיג!

איך גיי דא אויף ברענגען א פוינט איך שפיר עס מוז דא אויסגעשמועסט ווערן.

גערעכט די ציטער פעלט, די יראת שמים איז שוואכער, אמת! אבער עס איז דא נאך א חלק וואס מען דארף נעמען און באטראכט, דאס איז די צענדליגע אידישע נשמות וואס זענען פארלוירן געגאנגן א דאנק די מכות רעצעך וואס זיי האבן געכאפט, אנגעקוקט א מצוה ווי א מאנסטער ח"ו בלויז ווייל זיי האבן געשפירט א אנגעצויגענקייט בעת די טאטע האט דאס געטוען.

יא מען קען טענה'ן אז דאס וואס זיי זענען אפגעפארן רח"ל האט גארנישט מיט דעם, און דאס איז בלויז א וועג ווי אזוי זענען זיך מוחל די עבירות, קען זיין... אבער טאמער עס איז דא א קליינע פערצענט אז דאס האט עפעס אינהאלט, דאן איז שוין דא גאר א צווייטע זייט וואס מען דארף אריין נעמען אינעם חשבון...
ו
ואס איז בעסער? א דור וואס זענען דא מער קינדערליך וואס היטן חלילה נישט קיין שבת אדער א דור וואס האבן נישט די געוואלדיגע "ציטער"?

איך בין נישט דער וואס קען מאכן אזא באשלוס, איך ווייס נישט ווער יא, אבער דאס איז אמאל זיכער אז עס איז דא שטארקע טענות אויף "ביידע צדדים.

יעצט איך גלייב אז דער עולם טראכט "האק מיר נישט קיין טשייניק, עס פעלן דען היינט באמעס?", די ענטפער איז ליידער ניין! עס זענען דא גענוג און נאך, אבער פארגעסט נישט מען רעדט דא פון א דור וואס אסאך אינגע האבען צוטריט צום אינטערנעט, עס איז ליידער אסאך מער אן אפענע וועלט וואס אפגעזעהן וואספארא חינוך מען געט קען מען חלילה אנקומען צום אפגרונט רח"ל, וואס אמאל איז דאס נישט געווען, אין די היינטיגע באמעס זענען נישט אזעליכע דאפקעניקעס זיי האלטן זיך העסטענס קיל, אבער עס קומט נישט צו די צאל מחללי שבתית, אן קיין טראפ בושות רח"ל.

[יקותיאל]

מען קען שרייבן ביכער אויף ביכער איבער די נושא יעדער פאר זיך עקסטער רבער מען וועט אין ערגעץ נישט אנקומען - מען איז שוין צו טיף פארפארן פון פון וואס מען האט אנגעפאנגען די אשכול אז ער זיכט הילף אדורך צו גיין די פראבלעמען.

עטץ זאלטס נישט קומען מיט קיין טענות אין פארשטיי ענק נישט ווייל אני בעצמי איז אויך געוועהן אנגעשריבן די גורל ביז ווען איך בין אלט געוועהן בערך 26 יאר האב איך געכאפט רעכטס אין לינקס איך האב נישט געקענט אנגיין מיט מיין פריוואטע לעבן- יא יא ביז מיין חתונה האב איך געכאפט ציפעס מיט קלעפ יא יא - נאך די חתונה איז עס געגאנגען אויף א אנדערע מין וועג. איך וויל נישט יעצט שרייבן באריכות

ביז ביז ביז ב"ה השי"ת האט געהאלפן איך וויל נישט יעצט אריינגיין אין די פרטים אז מיין טאטע האט זיך אפגעלאזט פון מיר ווען עס קומט צו מיר זאגן עפעס מוסר פארשטייט ער אליין אז ער דארף גיין צו א צווייטן און מיט מיר פארברענגט ער שיין מיט עניני דעלמא (אז עס וועט אויספעלן וועל איך עס איינמאל מער פרעזענליך באשרייבן) אבער צו וואס איך וויל דא צוקומען איז אז צו ווערן געהאלפן..
פון עקספיריענס

ווי מער מען רעדט פון וואס עס איז געוועהן עפענט זיך די וואונד מער און מער און עס קומט צו פארשידענע איסורים-

די בעסטע עצה איז נישט צו טראכטן דערפון נאר נעמן הילף אדער אליין ארבעטען אויף זיך צו פארגעסן וואס עס איז געוועהן- וועסטו פרעגן וויאזוי מען פארגעסט - עס גייט טאקע נישט אויף איינמאל מען דארף זיך צוביסלעך אריינלייגן דערין וויאזוי קען איך אנגיין מיטן נארמאלען לעבן מיט מיין ווייב אין קינדער אויף די ריטיגע וועג- די בעסטע איז צו נעמען א גוט איד וועם דו ביסט נאנט ער זאל דיר העלפן בויען דיין שטוב אז דו וועסט ליגן אין דיין שטוב וועסטו מיט דערצייט פארגעסן וואס איז געוועהן.

דאס איז די ערשטע וויכטיגע יסוד זיך צו העלפן (עס איז דא נאך וואס צו שרייבן איך וועל פרובירן אין א קומענדיגע געלגענהייט צו שרייבן נאך אפאר נקודות) אבער דאס איז די יסוד

[זעלבסטשטענדיגער]

יקותיאל, זייער אמת׳דיג און נאטורליך!

און איבער דאס וואס דו דערציילסט וועגן דיינע 26 בלאט אין מס׳ מכות וויל איך דיר זאגן - Sorry to hear that my brother - זייער ווייטאגליך

און דאס וואס דו שרייבסט אז מ׳זאל פארגעסן פונעם עבר - איך האלט אז דורכ׳ן רעדן פון דעם נעגאטיוון חלק און איינזעהן ווי וויכטיג עס איז צו ארבעטן אויף זיך, איז מען אסאך מער מצליח אויסצורייסן די איינגעבאקענע שלעכטע געוואוינהייטן, אבער איין זאך - מען דארף זיכער מאכן אז מ׳זאל נישט בלייבן ביים רעדן (אזויווי אסאך אירע טוען, מ׳רעדט און מ׳האלט נישט ביי גארנישט) לא המדרש עיקר אלא המעשה...

[farshlufen]

און דערווייל האלטסטו ביי....

[למעלה משבעים]

יקותיאל, זייער אמת׳דיג און נאטורליך!

איך האלט אז דורכ׳ן רעדן פון דעם נעגאטיוון חלק און איינזעהן ווי וויכטיג עס איז צו ארבעטן אויף זיך, איז מען אסאך מער מצליח אויסצורייסן די איינגעבאקענע שלעכטע געוואוינהייטן, אבער איין זאך - מען דארף זיכער מאכן אז מ׳זאל נישט בלייבן ביים רעדן (אזויווי אסאך אירע טוען, מ׳רעדט און מ׳האלט נישט ביי גארנישט) לא המדרש עיקר אלא המעשה...

איך מעג זיין מחולק מיט דיר? איך האלט אז פון רעדן שלעכט'ס קומט מען צו צושלעכט'ס, מען דארף כסדר פראבירן רעדן פון די מעלות פון די עלטערן, און זייער חלק הטוב וואס זיי האבן אונז איבערגעגעבן, די נעגעטיווע חלק איז גוט פאר איינמאל ארויסצוברענגן פאר זיך אליין, פשוט צו זען אויב מען גייט אין די מהלך צו נישט, אבער פארשטייט זיך נישט כסדר איבערקייען נאכאמאל און נאכאמאל.

און צי דיר ש"ץ אמת אז די פינטל יראת שמים איז דא געווען, אבער מיטאלעמען ווען ער האט געהאקט און געזעצט, אדער געהייסן טון א מצוה מיט א נערוועזעקייט, האט דאס נערוועזיקייט כלל נישט געהאט צו טון מיט יראת שמים, און דאס איז א חורבן..... אמת פארן ערשטן דור (דאס מיין איך לאו דוקא דור, נאר די עלטערע קינדער פון די מלחמה געליטענע) האט דאס נישט אזוי געשאדט, און ווי איך פארשטיי איז דאס געווען מער אלץ פחד ווי אויבן געשריבן, אבער פארן צווייטן דור האט דאס שוין איינמאל געשאדט, און איך האלט אז פארדעם פעלט אונז די פינטל יראת שמים, ווייל אין סוב-קאנטשוס איז אריין אז אמת דער איז א יראי השם אבער דאס איז אלעס צווישן באשעפער און אים, אבער צווישן מיר און אים איז ער שוין גאר נישט דער יראי ה', אזא זאך איז גורם אז מען זאל גארנישט מקבל זיין פון אים. יעצט ווילסטו אז די נעקסטע דור מלמדים וואס האבן נישט מקבל געווען די פינטל יראת שמים, טאקע מכח די קלעפ, זאלן ווייטער געבן וואס?? אוודאי גייט די דור מטה מטה.

[זעלבסטשטענדיגער]

איך האלט אז פון רעדן שלעכט'ס קומט מען צו צושלעכט'ס

עס וועט זיך לכאורה ווענדן פון וואספארא פעלער עס האנדלט זיך, נישט ביי יעדן איז שייך צו זאגן די זעלבע כללים

[והוא פלאי]

און איבער דאס וואס דו דערציילסט וועגן דיינע 26 בלאט אין מס׳ מכות וויל איך דיר זאגן

אין דער מסכת מכות וואס האט דריי און צוואנציג בלאט, שטייט אין דף ח' אע"ג דגמיר מצוה....

[שאץ מאץ]

מ'מוז אין קענטעניס נעמען איין זאך, אז דער אלטער דור צו זיי האבן געטון ריכטיג צו נישט, האבן זיי עס אמת'דיג געמיינט, און דער נייער דור מיינט עס נישט אמת'דיג, פארן אלטן דור האט באמת וויי געטון ווען זייער א קינד האט שבת צוגערירט א מוקצע זאך, און דער נייער דור נישט, דער נייע דור שרייען מער אויף די קינדער ווען מ'רירט צו א טייערע חפץ ווי איידער מ'רירט צו א מוקצע זאך, ממילא איז די פועל יוצא אז די דראפ אוט'ס שרייען מיין טאטע מיין רבי זענען רשעים,

די אלטע דור דראפ אוט'ס דהיינו די קינדער פון די מלחמה געליטענע רעדן נישט אזוי מואס אויף זייערע אלטער עלטערן, דעריבער איז די סך הכל פשוט, דער אלטער דור האט עס געמיינט אמת'דיג און מיר נישט,
און אויב מיינט א איד עפעס אמת'דיג איז מען אים גרייט מוחל צו זיין אפי' ווען ער מאכט א גרייז, אפי' סתם אזוי אין טאג טעגליכן לעבן בין אדם לחבירו איז אויך אזוי מ'זעהט עס בחוש, ס'איז דא אידן וואס זענען מוחה אויף א פירצה למשל ר' מיכל'י מנתני' איז מוחה קעגן די טמא'נע כלי, יעדער ווייסט אז ער מיינט עס אמת'דיג דערפאר איז אים יעדער סובל, צו ער טוט די ריכטיגע שריט? ווייס איך נישט, אבער יעדער ווייסט אז ער מיינט עס אמת'דיג דערפאר האט עס א חן, ווידער זענען דא אנדערע אידן וואס טוען אנדערע שריט בעניני מחאה און ס'האט נישט קיין חן זייערע ווערק ווייל ס'פעלט די נקודת אמת, און מענטשן האבן זייער א שארפע נאז צו שמעקן ווער עס מיינט עס אמת'דיג צו נישט,

די זעלבע זאך איז מיט די אלטע חינוך, ווען א עלטערע איד האט עס געמיינט אמת'דיג האבן זיינע קינדער דאס רעפעקטירט, קען זיין אונטערן רוקן האבן זיי געקענט זאגן אז ער טוט גרייזן און ער איז עקסטרים, אבער דער רעספעקט איז געבליבן צום "אמת'ן" ווילן פון פאטער, נישט מכח פחד,

און דאס וואס פעלט אונז היינט, דאס איז מיין מעסעדש צו אלע מגיבים דא, אויב ווילט איר טון סיי וועלכע שריט און חינוך, דאס איז סטעפ נומ. 1, אמת, נישט פאפן, זיין דערביי 100 פראצענט, ודו"ק כי קצרתי, קינדער שמעקן זייער שנעל ווען דער טאטע מיינט עס אמת'דיג צו נישט, צו ער איז דערביי נישט, קינדער שמעקן ווען א טאטע פארלאנגט פון זיי א זאך וואס ער אליין איז נישט מקיים, און דאן איז דער פועל יוצא געפערליך, מ'האלט דעם טאטן פאר א צוויי פנים'דיגער,

[למעלה משבעים]

לגבי די עלטערע דור האב איך באמת א גאנצע מגילה אפצושרייבן, וואס איך האלט אנדערש פון דיר, אבער איך האב נישט קיין געדולט...
אבער מיט די נקודה וואס די שרייבסט:

און דאס וואס פעלט אונז היינט, דאס איז מיין מעסעדש צו אלע מגיבים דא, אויב ווילט איר טון סיי וועלכע שריט און חינוך, דאס איז סטעפ נומ. 1, אמת, נישט פאפן, זיין דערביי 100 פראצענט, ודו"ק כי קצרתי, קינדער שמעקן זייער שנעל ווען דער טאטע מיינט עס אמת'דיג צו נישט, צו ער איז דערביי נישט, קינדער שמעקן ווען א טאטע פארלאנגט פון זיי א זאך וואס ער אליין איז נישט מקיים, און דאן איז דער פועל יוצא געפערליך, מ'האלט דעם טאטן פאר א צוויי פנים'דיגער,

ביזטו הונדערט פראצענט גערעכט.

[קרעמער]

מ'מוז אין קענטעניס נעמען איין זאך, אז דער אלטער דור צו זיי האבן געטון ריכטיג צו נישט, האבן זיי עס אמת'דיג געמיינט, און דער נייער דור מיינט עס נישט אמת'דיג, פארן אלטן דור האט באמת וויי געטון ווען זייער א קינד האט שבת צוגערירט א מוקצע זאך, און דער נייער דור נישט, דער נייע דור שרייען מער אויף די קינדער ווען מ'רירט צו א טייערע חפץ ווי איידער מ'רירט צו א מוקצע זאך, ממילא איז די פועל יוצא אז די דראפ אוט'ס שרייען מיין טאטע מיין רבי זענען רשעים,

אזוי צו בארעדן א גאנצע דור?
איך האף עס איז א פליטת הקולמוס

[איזעי]

עס איז מיר אינטערסאנט קרעמער אז ווען מען האט גערעדט אויף דעם אלטן דור נערוועזע אידן וואס האבן געשלאגן זייערע קינדער מתוך כעס, און ווייל זיי קענען נישט צוריקשלאגן, און זייער נערוועזיטעט איז אויסגעלאפן אויף די קינדער, האסטו נישט געפונען פאר וויכטיג זיך אנצורופן, נאר ווען מען זאגט א נקודה וואס איז ליידער היפש אמת (אפשר נישט אינגאנצן, אבער זאג מיר "ווי שטארק" טוט דיר וויי ווען דיין קינד רירט צו מוקצה, און ווי שטארק האט עס וויי געטון דיין טאטן), דאן שטייסטו אויף?