א נייע שטעטל
פארעפענטליכט: מיטוואך פבואר 09, 2011 5:46 pm
בעזהשי"ת
איך שרייב דא אן ארטיקל וואס א חבר האט מיר געשיקט אויף אימעל
מעגליך איז עס שוין באשריבען ערגץ דא אין אייוועלט דאך דא רעט מען פון ערעסטע זאכן
פאר הארות קען איר שרייבן צים מחבר די אימעל איז
makomchodosh@gmail.com
טייערע אידן, ס'איז נישט קיין סוד פאר קיינעם, דער שרעקליכע מצב וואס גייט פאהר בנוגע די מאנגל פון דירות. וואס אפי' ווען איינער טרעפט שוין יא א לעכל - איך מיין א דירה, איז דאך א הימל געשריי די הויכע 'רענט' וואס ער דארף באצאלן. יעדער ווייסט דאס. צו איז עס נאך די מחותנים האבן שוין ענדליך 'געבראכן טעלער', אדער דאס פארפאלק וואס מאכט שוין כע"ה זייער 5'טע שמחה און די אלטע 'לאך' איז שוין צו ענג, און מען דארף זיך הערשט יעצט 'ברעכן קאפ' צו זוכען א דירה. אשר ע"כ וויל איך זיך מיטטיילן מיטן עולם מיט די געדאנקען במה שחנני השי"ת. ומקודם אפרוש כפי לק-ל חי שאצליח. ויהי נועם ה' ... ומעשה ידינו כוננהו.....
מיין באשרייבונג דא איז, וויאזוי מ'קען מצליח זיין מיטן עפענען א נייע שטעטל . למעשה האבן שוין אסאך מענטשן, עסקנים וכו' גערעדט - געטוהן וועגן דעם, אבל עדיין לא זכינו לראותה אפי' בהתחלתה, אדער נאנט דערצו.
היות הרבה קולמוסים כבר נשתברו בנושא חשוב הזה (אצלי ג"כ, דעריבער דרוק איך עס יעצט), און אסאך האבן שוין געבראכן קאפ אויף דעם, איז שוין דא א ריזיגע ציבור שכבר אמרו נואש! דאס איז דאס! ס'וועט שוין נישט זיין! יעדער האט שוין פרובירט און קיינער האט נאך נישט באוויזען! א שאד נאך אויסצוגיסען אפי' נאך איין טראפל טינט אדער א משהו צייט אויף דעם! ממילא וויל איך זאגן - פונקט פארקערט! – היא נותנת אז די נושא איז א וויכטיגע און מ'דארף עס זייער שעצן [כמו שאבאר להלן בעז"ה], און עס וועט בעז"ה יא ווערן פון דעם עפעס [און נישט סתם א עפעס]. עד אולי [והלוואי] שיבוא גואל צדקנו מקודם, און מ'וועט ממילא וואוינען אין א"י שיהי' בב"א.
ומקודם וויל איך נאר דורך גיין כמה נקודות, און דאס איז דייקא וועגן דעם וואס אסאך עסקנים וכו' האבן שוין פרובירט [ועד הנה לא עלתה להם], איז דאך דא אין דעם אסאך סיבות פארוואס דער האט געמיינט אז זיין פלאן וועט יא גיין, און אזוי די אנדערע וואס האבן געטראכט פארוואס זייער וועג וועט גיין. פארשטייט זיך אז פון די אנדערע זייט זענען דא די סיבות פארוואס זיי זענען דורכגעפאלן ביז דערווייל [אגב איז ידוע, אז א אויב דערגייט מען די סיבה פארוואס מ'איז דורכגעפאלן, איז דאס בכלל נישט קיין דורכפאל, אדרבה! דאס הייסט א דורכגאנג]. ממילא וויל איך יעצט אראפלייגען ביידע זייטן פונ'ם ענין (אויף וויפיל איך ווייס).
קודם וועל איך אנהייבען מיט דעם "נבול תבול" חלק, דהיינו די סיבות פארוואס מ'איז ביז יעצט דורכגעפאלן. ואח"כ וועל איך אנקומען צו די "ואתה תחזה" חלק, וויאזוי מ'קען בעז"ה יא מצליח זיין. דערנאך וועל איך ברענגען ראיות ברורות אויף דעם. און אז השי"ת וועט העלפען און דער עולם וועט עס ליינען, און עס וועלן צוגיין דערצו די ריכטיגע שלוחים, וועט עס האבן די געוואונטשענע הצלחה שהכל מחכים עליו.
------------
יעצט צום ענין די חסרונות
א. אסאך פון די פריערדיגע פלעצער האבן גערעדט פון אנהייבען גלייך מיט מוסדות פון אלע קלאסן. לדעתי איז דא אין דעם אליין אסאך חסרונות, וְאֲבַאֵר חלק מהם:
1. מ'מוז גלייך אנהייבען מיט גאר אסאך משפחות (מינימום צווישען 150 – 300 משפחות) אויף איינמאל. ווער נעמט אויף זיך אזא אחריות אז אזוי פיל משפחות וועלן קומען אויף איינמאל?
2. מיט די מינימאלע סכום קען מען נישט עפענען מער ווי איין מוסד פאר אינגלעך און איין מוסד פאר מיידלעך. איז די שאלה: ווער זאל עפענען? ס'איז פשוט אז דער וואס עפענט ציהט אויטאמאטיש די מערסטע פון איר קהילה. קומט דאך אויס, אז ווען ער וועט עפענען, וועלן אויטאמאטיש אסאך ווייניגער מענטשן קומען (ד.מ. די אלע מענטשן וואס שפירן זיך נישט באקוועם מיט יענע קהילה).
3. ווי סאך פריוואטע מענטשן שיקן זייערע קינדער אין מער פון איין מוסד? אי משום (1) תאומים כע"ה, (2) אמאל איז געזונטער אז די קינד זאל נישט זיין צוזאמען מיט אן אנדערע משפחה מיטגליד אין די זעלבע מוסד (וואס דאס איז זייער אן אפטע זאך), (3) א קינד וואס וויל אנהייבען א פרישע בלאט אין לעבן, אדער (4) שום אנדערע סיבה.
ממילא איז דאך נישט שייך אנצוהייבען נאר מיט איין מוסד. און אז מ'וויל אנהייבען מיט נאך, מוז מען דאך האבן אסאך מער משפחות כדי אנצוהייבען מיט די רעכטע פוס. און אז סאיז שווער אנצוהייבען מיט 150 משפחות, ווי קען מען בכלל טראכטן פון מער? ווער רעדט נאך אז מ'דארף האבן א טאפעלטע סכום!?
ב. איינער פון די שטעטלעך וואס עסקנים האבן גערעדט וועגן, זענען זיי גלייך געגאנגען צו גרויסע הייזער, און גרויסע שטחים. נו דאס איז דאך לכאו' א מעלה, אבער מצד אחר גאר א שטארקע חסרון, ווייל צוזאמען מיט דעם קומט אויך כמובן גרויסע פרייזען. אין הכי נמי אז עס איז אביסעל ביליגער פון שטאט, און בפרט אויך די חילוק וואס מ'באקומט, קען מען בכלל נישט צוגלייכען צום שטאט. אבער אפי' אז מ'רעדט נאר פון סכומים ווי למשל 300,000$, איז דאס אויך גאר א גרויסע Mortgage פון צווישען 1,500$ - 2,000$ חודש'ליך [פאר א 30 יעריגע Mortgage], וואס פאר דעם סכום בלייבען שוין אסאך אין שטאט על אף מ'איז צושטיפט און ס'איז טייערער, אבער ס'איז שוין נישט גענוג אינטערעסאנט אז ס'זאל זיך לוינען אוועקצוגיין און אויספרובירן א נייע פלאץ (ביי איינע פון די געגענטער וואס מ'האט גערעדט, איז דאס געווען די ביליגסטע הויז שייך צו קויפן).
ג. גאר א שטארקע מעלה וואס איז דא נאר אין ברוקלין [ב"פ - וומסב"ג – פלעטבוש וכו'], וואס פאר דעם סיבה פארן מענטשן אפי' נישט צו מונסי (אנדערע וואס פארן יא, קומען צוריק צוליב דעם). דאס איז Local . מ'קען גארנישט פארגלייכן צו די שטאטישע לעבן וואס מ'קען אלעס באקומען ביז 2-3 מינוט. צו א מנין אדער א גראסערי, צו א מוסד אדער א כולל אא"וו (די פלאץ איז צו קורץ צו שרייבען כל מיני סיבות כאלו). משא"כ מונסי, און בכלל Upstate, האט נישט דעם מעלה. ממילא איז עס נאך א שטארקע סיבה פארוואס מען וויל זיך נישט אוועקציען פון שטאט.
ד. וואס זאל ציען א בעל הבית צו א נייע געגנט, ווען ער איז שוין מסודר מיט אן ארבעט? ווער רעדט נאך ווען ער פארדינט שיין, אבער אפי' ווען ס'איז ממש בדחקות, פארוואס זאל ער זיין פון די מתחילים פון א נייע פלאץ וואס ער ווייסט נישט ווי און וויאזוי ער וועט קענען האבן פרנסה? א נארמאלע מענטש שפילט זיך נישט אזוי מיט'ן לעבן! נו מילא ווען עס וואוינען שוין דארט מענטשן און מ'קען שוין זען און קלערן פון ווי מ'קען ציען פרנסה, דעמאלס קען ער שוין אויך קלערן פון קומען. אבער צו אנהייבען מיט אים, קומט דאך נישט אין באטראכט!!!
ה. נאך א סיבה פארוואס ס'איז [כמעט] נישט שייך אנצוהייבן מיט בעלי בתים איז, היות זיי ארבעטן א גאנצן טאג, ממילא ווען מ'קומט שוין אהיים פון די ארבעט און דערנאך גייט מען אין שוהל, וויל מען זיך טרעפן מיט מענטשן וואס מ'קען, און פארברענגען געשמאק [צו בתורה, אדער שמועסן, אדער ביידע]. אזא איינער איז אויך נישט גרייט צו זיין פון די ערשטע פאר איינוואוינער.
ו. א שנה ראשונה יונגערמאן, איז אויך נישט כדאי אז ער זאל גיין מפני כמה סיבות (ואכמ"ל).
ז. וואס טוהט זיך מיט Jobs פאר פרויען?
עס איז מסתמא דא נאך אסאך סיבות, פארוואס עס האט זיך ביז יעצט נאכנישט אויסגע'ארבעט קיין שום פלאץ, וואס איך האב נישט אויסגערעכנט, בבחינת "יותר ממה שכתוב כאן..."
דער אמת איז דאך אז זייער אסאך אידען ווילען שוין גיין, יעדער ווייסט דאך ווי געפערליך די מצב איז. אבער קיינער וויל נישט זיין דער ערשטער. נו איז וויאזוי ברעכט מען די אייז?
------------
יעצט לאמיר צוגיין צום "ואתה תחזה" חלק. וואס קען מען יא טוהן אז ס'זאל בעז"ה האבן הצלחה? מיט וועמען קען מען די גרינגסטע אנהייבען? פארוואס זאל עס האבן הצלחה? וואס האט מען נאכנישט פרובירט צו טוהן? און צום סוף (אויב ס'איז דא איינער וואס ווייסט נאכנישט) פארוואס פעלט עס בכלל אויס (לאז שוין אזוי)?
הייב אהן מיט ערנסטע כולל יונגעלייט!!
פון נאך שנה ראשונה (די בעסטע איז, פון אפאר חדשים נאכ'ן האבן די ערשטע קינד), ביז יונגעלייט וואס האבן שוין קינדער וואס די עלסטע איז בערך 2 מיט א האלב.
מען וועט אריין נעמען בעז"ה 300 יונגעלייט צוטיילט צווישען עטליכע כוללים. דאס וועט ארבעטן מיט א 'סיסטעם'. מען נעמט נישט אריין אלע יונגעלייט מיט איינמאל, נאר דאס ווערט צוטיילט צווישען 3 יאהר = 6 זמנים. דאס קומט אויס אז יעדע פרישע זמן וועלן צוקומען נאך 50 יונגעלייט. אנגעהויבען מיט די ערשטע 50 יונגעלייט פאר די ערשטע זמן, און אזוי אויך די צווייטע זמן, אא"וו. מ'וועט באצאלן יעדער יונגערמאן בערך 400$ א וואך (איך בין נישט מפרט דא, וויאזוי מ'וועט עס באצאלן) בעז"ה. [ס'קען זיין אז שפעטער וועט זיך ארויסווייזען אז מ'וועט דארפן צאלן מער געלט אדער אז מ'וועט באצאלן ווייניגער, דאס איז נאר ווי עס זעהט יעצט אויס].
וויאזוי איז די אויסשטעל פונ'ם שטעטל?
קודם די אויסשטעל פון די דירות; היות אז רוב יונגעלייט וואס וועלן קומען, זענען פון ברוקלין (לכאו'), און זיי ווילן זיכער וואוינען גאנץ נאנט איינער צום צווייטען, איז די בעסטע געדאנק צו בויען אויף sf 2,000 , 2 שטאק, וואס דאס קומט אויס 4 דירות. לאמיר עס מצייר זיין אזוי: Lot 40 x 50 2 Floors . מיר האפן אז מיר זאלן טאקע קענען טרעפן אזא פלאץ וואס מ'זאל קענען אזוי בויען, אדער אז לכה"פ אין די נאנטע צוקונפט זאל מען קענען טוישן די Zoning (דורך די Votes אדער עסקנות וכדו').
אויסשטעל פונ'ם שטאט; אזוי אויך האפן מיר צו גיין אין א פלאץ וואס מ'וועט וואוינען אויף די Streets, און אויף די Avenue וועט זיין געשעפטן (בקיצור City life).
וויפיל וועט די דירה קאסטן?
אין אנהייב וועט מען פארדינגען דירות פאר זייער ביליג. פרייזען וועלן זיין צווישען 500$ – 750$ א חודש. באמת איז נישט כדאי אז מ'זאל גלייך קויפן/פארקויפן דירות אין א פלאץ וואס מ'פילט זיך נישט פארזיכערט. מיט די צייט (נאך א יאר צוויי) וואס מ'זעהט אז די געגנט ארבעט זיך אויס, וועט מען אנהייבען צו קויפן/פארקויפן בעז"ה. און דעמאלט וועט מען פארקויפען Affordable הייזער אנגעהויבען פון 100,000$ און העכער (אויף א yr 30 Mortgage, פון בערך apr.5% קומט עס אויס אונטער 580$ א חודש, אדרבה רעכענט עס אויס!) בערך sf1000 living space. א פרייז וואס יעדער קען זיך ערלויבען.
איך וועל נאר צולייגען דא אפאר נקודות.
(א) אמת, עס איז טאקע נישט קיין גרויסע דירה, אבער פארט איז עס נאך זיכער גרעסער ווי א דורכשניטליכע 2 בעדרום דירה אין שטאט (אין וומב"ג/ב"פ איז עס בדרך כלל sf 800 אדער ווייניגער).
(ב) פארשטייט זיך אז מ'וועט פארקויפן גרעסערע דירות אויך, אבער די עיקר איז:
(1) מ'מוז נישט קויפען, מ'קען בלייבען ביים דינגען. (2) עס איז דא די מעגליכקייט פון קויפען פאר ביליג. בקיצור: ממה נפשך "שוה לכל נפש".
ווי איז דער שטעטל?
אדרבה ענטפער דו. לאמיר נאר זען וואס איז כדאי צו זוכן:
1. וואס נענטער צום שטאט
2. פאר ביליג,
3. די Zoning זאל זיין אויסגעשטעלט פאר א city (ד.מ. געשעפטן אינמיטן שטאט),
4. ס'זאל זיין דארט Potential צו בויען אסאך דירות כדי די פרייזן זאלן זיך האלטן נידריג,
5. וואס מער שטאטישע הילף/פראגראמען (איר קענט צולייגן אייערע עצות). הלוואי זאל מען טאקע אלעס טרעפן, אבער מ'ווייסט דאך אז ביי א שידוך דארף מען אויך פארקוקן. (איך מיין אז די בעסטע פלאץ איז די קאנטרי).
מוסדות
איך האב טאקע אנגעפאנגען מיט אן עיקר נקודה אז מ'קען נישט אנפאגען מיט יונגעלייט וואס האבן שוין גרויסע קינדער (כדי מ'זאל נישט דארפן גלייך עפענען מוסדות). אבער אוודאי וועט מען דאס דארפן טוהן בקרוב.
וויאזוי? לאמיר באטראכטען לדוגמא די דריטע יאהר ווען עס וואוינען שוין דארט לכה"פ 250 יונגעלייט. איז דא בערך 100 אינגלעך און 100 מיידלעך אדער מער, אין די גיל פון בערך 3-4 יאהר אלט. ד.מ. אז מ'קען שוין עפענען צווישען 3 ביז 6 חדרים און סקולס אויף איין מאל (ווענדט זיך וויאזוי מ'וויל אנפולען א קלאס צווישען 15 – 30 קינדער). לאמיר נאר צולייגן עטליכע נקודות וואס מיר דארפן אריין טראכטן פון די נאנט וויאזוי דאס גייט צו, און אויך אריין טראכטן אז;
(1) מ'קען עפענען מער ווי 1 קלאס אויף אמאל (זעה באלד), און
(2) די רגע עס עפענט זיך נאך א קלאס, קענען מער מענטשן פון אינדרויסען (שטאט) אריינקומען און וואוינען דארט, און
(3) אז ס'איז דא נאך מער מענטשן, קען זיך גלייך עפענען נאך מוסדות (אויב עס פעלט אויס). כדי אז פון אלע ערליכע קרייזען זאל מען גלייך קענען וואוינען דארט (אזוי אז איין קרייז האט נישט מער מאכט איבער א צווייטע).
און יעצט קוקט אליינס צו נאך די ערשטע 2 יאהר פונ'ם שטעטל:
שנה 3. Nursery און אויך קינדערגארטן
שנה 4. כיתה א' וגם כיתה ב'
שנה 5. כיתה ג' וגם גיתה ד'
שנה 6. כיתה ה' וגם כיתה ו'
שנה 7. כיתה ז' וגם כיתה ח'
שנה 8. א פולע ת"ת און ס'עפנט זיך שוין אויף ישיבה קטנה'ס....
טראכטס אריין ווי נאך 7-8 יאהר קען שוין רוב כלל ישרא' וואוינען דארט און ווי עס זענען שוין דא עטליכע מוסדות. אגב, איך האב אנגעפאנגען די חשבון, אז די מוסדות וועלן זיך עפענען הערשט שנה 3, אוודאי קען זיין אז עס וועט זיך עפענען פריער (מסתמא שנה 2). (בעז"ה וועל איך נאך שרייבן א באזונדערע ארטיקל ארום מוסדות).
נאך דעם וואס מיר האבן אויפגעוויזען אז ס'קען זיין דארט אסאך מוסדות, זענען מיר שוין אדורך איינע פון די שווערסטע פראבלעמען (מסתמא די שווערסטע) פארוואס ביז היינט האט עס זיך נאך נישט אויסגע'ארבעט.
פרנסה
פון די צווייטע יאר, וועלן שוין זיכער אריין קומען אסאך יונגעלייט (אויסער בולל), וואס וועלן עפענען געשעפטן, ווי עסן, בעקעריי, קלינערס, 'קאר סערוויס', 'טראנספארטאציע', און מענטשן וואס ארבעטן פון דער היים אא"וו.
ווי אויך Factory's, וואס ס'וועט זיך לוינען פאר זיי אוועק צו גיין פון 'שטאט' און קומען צום 'נייעם שטעטל', פשוט ווייל זיי גייען זיך שפארן אסאך געלט. לאמיר נעמען א דוגמא: א "מצה בעקעריי", מעלותי' (א)Property איז ביליגער אינ'ם 'נייע שטעטל', (ב) באצאלן ארבעטערס (און האבן היימישע ארבעטערס, פשוט אויף ארויסצוהעלפען אחב"י) איז אסאך ביליגער (ווייל אפי' זיי פארדינען ווייניגער ווי אין שטאט, קאסט זיי דער לעבן לעומת זה פיל ביליגער). יעצט פון די דוגמא, מאכטס אליין דוגמאות אויף וואס איר ווילט.
ערנסטע עסקנים
די גאנצע מהלך פון יעדער פרט פונ'ם שטאט וועט דורכגיין ערנסטע עסקנים פון יעדע קרייז. היות אז אונזער רצון איז אז דער מקום זאל מצליח זיין אויפן בעסטן אופן וואס ס'איז שייך. זיי וועלן דורך גיין וועמען מ'נעמט אויף פאר (א) ראשי כוללים, (ב) רבנים – מורי הוראות, (ג) און די אלע בעלי בתים, און (ד) די יונגעלייט. אויף ווי ווייט ס'איז שייך אז מ'זאל אכטונג געבן ווער עס קומט אלץ אריין, ס'זאל נישט זיין קיין ליידיגייערס ח"ו (אין שטאט איז אויך אסור.. ואכמ"ל). זיי וועלן מאכן תקנות, אא"וו. פארשטייט זיך אז עס וועלן אויפגענומען ווערן פון אלע קרייזען נאר אזעלכע עסקנים וואס וועלן זיין באחדות (בודאי ידוע שכשם שאין.... כך אין דעותיהם שוות, רק כוונתי אז מ'זאל זיך שטענדיג דורכקומען ברכי נועם), און מ'וועט צוקומען צו טוהן די ריכטיגע שריט בס"ד.
מעלותי'
יעצט וועל איך דורכגיין בפרטות די מעלות וואס מיר פארדינען.
א. היות אז מ'היייבט נישט אן גלייך מיט 150-300 יונגעלייט, דארף מען נישט גלייך האבן מוסדות (צומערסטענס מוז מען האבן אפאר Babysitters), ממילא איז די פלאץ נישט פארשלאסן פאר קיינעם. ווייל ביז מ'עפענט די ערשטע פאר מוסדות, קען דורך גיין א יאהר צוויי, א צייט וואס מערערע משפחות פון אלע היימישע קרייזען וועלן שוין דארט וואוינען. ממילא ווען מ'וועט שוין דארפן עפענען מוסדות, וועט מען עפענען עטליכע מוסדות אויף איין מאל. קומט אויס אז "כל אשר בשם ישרא' יכונה", איז איינגעלאדענט צו קומען.
ב. ואחד מהעיקר סיבות, פארוואס האב איך דוקא אויסגעוועלט כולל יונגעלייט? פשוט, א ערנסטע אינגערמאן זיצט און לערנט! איז די גמרא/שו"ע געשמאקער אין שטאט ווי אין קאנטרי? אויב עפעס איז עס אסאך געשמאקער אין די קאנטרי, ווי מ'איז א) אוועקגעריסן פונ'ם טריפה'נע גאס, ב) ווי מ'וואוינט אין אביסעל א מער רחבות'דיגע דירה, ג) ווי די רענט/Mortgage איז היבש קלענער, ד) ווי די דאגות זענען ווייניגער וכו'.
ג. האפענטליך, וועט מען קענען אויסשטעלן די Zoning, אז די געשעפטן זאלן זיין געהעריג צווישן די איינוואוינער. לכה"פ די וויכטיגע געשעפטן ווי למשל Grocery אד"ג, כדאי ס'זאל זיין איינגענעם פאר די ברוקלינע איינוואוינער (אויב גייט מען אין קאנטרי, זעט מיר נישט אויס אז ס'זאל זיין אזוי שווער דאס צו באווייזען, ווייל מיר וועלן האבן א גרויסע כח אין די וואלן בעז"ה).
ד. Jobs פאר פרויען פעלט כמעט נישט אויס, היות זיי זענען שוין מאמעס מיט קינדער ב"ה. און דאס ביסל וואס פעלט יא אויס, איז דא צווישען Baby sitting – Offices - Grocery אא"וו.
ועוד כמה מעלות ברוחניות ובגשמיות (זעה מער צום סוף).
ווער זאגט אז אזוי קען מען ארויס שלעפן יונגעלייט?
די מציאות איז, אז כהיום זענען דא בערך 20 יונגעלייט אין לוצערן – שווייץ, און נאך 20 יונגעלייט אין los Angeles - California, און נאך 20 אין טאראנטא, וואס לערנען דארט אין כולל. מ'רעדט דא פון יונגעלייט וואס קומען פון שטאט, און די עלטערן פון ביידע זייטן וואוינען אין שטאט, און אעפ"כ זענען זיי געפארן צו די ווייטע ערטער, ווייט פון זייערע עלטערן, נישט נעמענ'דיג אין באטראכט אז ס'זאל דארט ווערן א געגענט מיט די צייט. און די סיבה איז פשוט, ווייל מ'באצאלט זיי שיין. איי וועט איר דאך פרעגן: ס'איז דאך נאר דא דארט 20, נישט מער? די תירוץ איז פשוט, ווייל מ'באצאלט נאר פאר די סכום. וואלט מען באצאלט פאר מער יונגעלייט, וואלט געווען דארטן מער, על אף ס'איז אזוי ווייט. נו אויב אזוי קען מען דאך מאכן א פשוט'ער קו"ח, דא רעדט מען פון פלעצער וואס סתם אזוי גייט מען נישט דארט, און אעפ"כ זענען דארט דא יונגעלייט [און ס'וואלט געקענט זיין מער כנ"ל], כל שכן אויב מ'וועט גיין [למשל] אין די קאנטרי, וואס רוב ציבור געפונט זיך דארט אין די זומער, און א גרויסע עולם פארט אויף שבתים א גאנץ יאהר, און עס וואוינען שוין דארטן צווישען 200 – 300 יונגעלייט [וויזניץ, ישיבה זכרון משה, ועוד], איז דאך עאכו"כ אז דאס וועט בעז"ה האבן הצלחה! און בפרט אז מ'רעדט דאך נישט דא פון וואוינען 'בודד' אזוי ווי די יונגעלייט פון פריער דערמאנט, נאר אויף צו זיין מתחילים "נחשונים".
כסף מנלן וויאזוי קען מען באצאלן די יונגעלייט?
אויף דעם איז דא עטליכע תשובות;
א. די בעסטע וואלט געווען, אז אפאר נדיבי עם זאלן מנדב זיין א חשבון פון בערך 10-15 מיליאן דאלער. נאר ווי פארשטענדליך איז דאס א שווערע זאך צו טרעפן מענטשן וואס זענען גרייט צו געבן אזא סכום (אפשר אוממעגליך).
ב. מ'זאל מאכן א גרויסע 'קופה/ארגינעזאציע', און מ'זאל צוזאמען נעמען געלט צוביסלעכווייז פונעם ציבור כל איש כפי יכלתו. אגב קען מען מאכן חשבונות פאר מחותנים וואס שטיצען זייערע קינדער (בדרך כלל כפי די 'רענט', זה למחצה וזה לשליש וזה לרביע), אז ווען ער גיבט ווען דא געלט פאר אזא קופה, קען עס בעז"ה אסאך מער ארויסהעלפען פאר אים, און פאר זיין חתונה געהאטע קינד. צו (א) ווייל אפילו אז ער גיבט אביסעל ווייניגער ווי ביז יעצט, פונדעסטוועגן העלפט עס אסאך מער, היות די הוצאות (רענט) זענען ביליגער, און אויך (ב) מצד די קינדער, וועט אפי' ווייניגער געלט דעקן אויף די הוצאות, און ער וועט זיך קענען אוועק לייגן Savings אויף שפעטער, אדער מער צייט אויף תורה ועבודה. דאס הייסט, ער וועט קענען לענגער בלייבן אין כולל במנוחה. אבער ווייטער נאך די אלע חשבונות ווייסען מיר ווי שווער דאס איז צו טוהן אזא זאך. דאס מיינט אז מ'דארף שאפן Fundraisers, און ווער ווייסט ווי לאנג דאס קען געדויערן ביז מ'שאפט געלט אויף אנצוהייבען, אא"וו.
ג. יעצט וויל איך צוקומען צום עיקר אופן, וואס איז מיר איינגעפאלן בסייעתא דשמיא. און דאס איז מיין עיקר חידוש. אז די פראיעקט זאל זיין אן Investment! ממש ווי איר ליינט! פשוט, היות צו געבן גרויס געלט פאר צדקה איז דאך כידוע דא א גרויסע יצה"ר, האב איך אויסגערעכענט, אז אויב א איד איז משקיע אינעם שטעטל מיט א גרעסערע סכום געלט, וועט עס נישט נאר העלפען ברוחניות – אז ער זאל שטיצען א כולל, נאר אויך בגשמיות וועט ער בעז"ה פארדינען שיין פון דעם שטעטל אליינס. אבער וזאת למודעי, אז היות די צעטלעך וועלן ארום גיין אין מערערע אפענע פלעצער, וויל איך נישט שרייבן בגלוי וויאזוי, אבער דאס יא, אז איך האב עס אויסגערעכנט, און אז איינער וויל עס הערן אדער זעהן בפרטות, קען איך עס אים בעז"ה ווייזען.
באמת האב איך נאר געוואלט שרייבען אופן ג., אבער פונדעסטוועגן האב איך זיך נישט צוריקגעהאלטן פון שרייבן די ערשטע צוויי אופנים וואס קענען אויך צוהעלפן. ומאידך גיסא, ווילן מיר אז יעדער איד זאל קענען האבן א חלק אין דער ריזיגע מצוה (שבאמת לא יאומן כי יסופר כמה מצוות מקיימים, וכמה פקוח נפש וכו' וכו' כמו שאכתוב להלן אי"ה), זאל קענען האבן א חלק אויף סיי וועלכער אופן [געלט, עסקנות אדער עצות וכו'], כקטן כגדול. ואחד המרבה ואחד הממעיט ובלבד שיכוין....
יעצט בין איך שוין אריבער כמעט אלע נקודות וואס איך האב געוואלט שרייבען. אבער כמובן איז נאך דא גאר אסאך וויכטיגע זאכן וואס א שטאט דארף האבן, וואס איך האב נישט אויסגערעכענט (לדוגמא ביהמ"ד ומקוה וכו' וכו'). והסיבה, וויבאלט איך האב בעיקר געוואלט אנרירען די סיבות וואס האבן מעכב געווען א 'נייע שטעטל' ביז היינט. און די אלע אנדערע זאכן קען מען זיך בעז"ה מסדר זיין אהן מיין באשרייבונג. און די "עוסקי צרכי ציבור" פון ביז היינט, וועט מען ניצען, יעדער פאר זיין ערפארונג.
עוד כמה מעלות ברוחניות ובגשמיות
איך גלייב אז יעדער פארשטייט ווי וויכטיג דאס איז, און ס'איז נישט דא קיין (נארמאלע) מענטש וואס האלט אז די 'נייע שטעטל' פעלט נישט אויס. פונדעסטוועגן וויל איך אראפצייכענען עטליכע נקודות. און לאמיר זעהן וויאזוי עס וועט אויסזעהן מיט א נייע שטעטל בעז"ה. און מיר וועלן זעהן אז דאס איז נישט נאר א פאנטאזיע, נאר כל מי שיש לו מח בקדקדו, מוז צוהעלפן אז מ'זאל עס קענען עפענען וואס פריער, ווייל ס'איז פיקוח נפש ממש!!!
ברוחניות;
א. ס'איז קלאר אז אסאך מער אידען וועלן קענען זיצן על התורה ועבודה מתוך הרחבה. היות די לעבן קאסט ביליגער, איז דאך ממילא דא אסאך מער צייט צו לערנען.
ב. ווי סאך געלט קענען מענטשן אוועק לייגען פאר אסאך וויכטיגע צוועקן/מצוות ווי צדקה – גמ"ח – הכנסת כלה – ביקור חולים – שטיצען מוסדות, וכו' וכו'?
ג. כמה מעלות למקום עלינו אילו הוציאנו מ... ברוקלין;
(1) ריינע לופט,
(2) שמירת עינים,
(3) מער צייט פאר חינוך הילדים,
(4) אביסעל מער גראז און ביימער,
(5) מער רואיגקייט (נישט אזוי רעש'יג ווי אין שטאט),
(6) הרחבת הדעת,
(7) באקוועם, וכו' וכו' ועל כולם מ'איז א מענטש!!
בגשמיות
ד. ווייסט איר...
(1) ווי סאך מענטשן פאלן צוזאם פון די הויכע Mortgages? (2) ווי סאך Foreclosures זענען דא אין אונזער געגנט? [איר ווייסט נישט?! פרעגט אייך אביסעל נאך ביי די עסקנים....] (3) וויפיל מענטשן וואוינען אין 'לעכער' מיט גרויסע משפחות, וואס אפגערעדט פון צו באצאלן פאר א גרעסערע דירה אז ער האט נישט, ער דעקט דאך אפי' יעצט נישט די הוצאות!!!
ה. אסאך מענטשן, ווען זיי זאלן פארקויפען זייער דירה אין שטאט און קויפען אינעם 'נייע שטעטל', קענען זיי ארויסקריכן פון חובות, און זיך צוריק אויפשטעלן אויף די פיס בעז"ה און אפשר נאך הייסן א שטיקל 'בעלעבאטיש'.
ו. ווי סאך הארץ אטאקעס – הצלה 'קאלס' – צוזאם פאלן וכו', קענען פארמיטן ווערן אז די לעבן איז פיל ביליגער און רואיגער?
ז.
(1) איז בעסער צו וואוינען נעבן די עלטערן און צושטיפט, אן קיין הרחבת הדעת וכו', אדער וואוינען מיט די קינדער מיט הרחבת הדעת?! וואס בדרך אגב, וועלן די (נייע דור) קינדער אויך קענען בעז"ה וואוינען נעבן זייערע עלטערן מיט הרחבת הדעת (חוץ מזה אין א"י, זענען אסאך עלטערן געגאנגען וואוינען אין די נייע שטחים דארט ווי די קינדער זענען, און האבן פארדינט סיי רחבות, סיי געלט, ועל כולם, זענען זיי נעבן די קינדער).
(2) איז דא אזא ענין ווי אזא מאדנע מסירות נפש (פון בלייבן אין שטאט)?!
(3) אנדערע טענה'ען, אז ביי א שמחה שטערט עס אז מ'וואוינט צו ווייט פון די משפחה. לאמיר אריינטראכטן, קודם כל כמעט אין א יעדער משפחה איז דא אויסלענדישע, אדער וואוינט מען לכה"פ א שעה - צוויי אפגעריקט, שנית, דאס קאסט א פרייז פון נאך (בערך) 15,000$ א יאהר, לוינט דען צו באצאלן אזוי טייער אבי מ'וואוינט נאנט? בפרט אויף געלט וואס מ'האט נישט?! און פאר דעם דארף מען אויך לעבן אזוי ענג?! און וואס וועט געשען אז מ'וועט קומען צו אביסעל ווייניגער שמחות ('שומו שמים'?!), אבער די שמחה וועט זיין מער 'בשמחה', ווייל מ'קען צושטעלן ווייניגער פארציעס, און ס'וועט שפארן אסאך געלט?! פון די אנדערע זייט לאמיר נישט פארגעסן אז אין דעם נייעם שטאט, וועט אויך זיין שמחות בעז"ה! נו אדרבה מאכטס אליין דעם חשבון....!!
אוודאי קען מען מוסיף זיין עד אין סוף, אבער דאס איז נאר געווען פאר א קורצע איבערבליק, אויבערפלעכליך.
איך האף אז דאס וואס איר האט געליינט וועט זיין אויף למעשה, מיר זאלן בקרוב זוכה זיין דאס צו זעהן בבנינו בעז"ה.
איך וויל נאר בעטן אז היות צווישען די אלע ליינערס וועלן זיכער זיין אסאך הערות, אויפמערקונגען, אדער וועט מען אפשר טרעפן זאכען וואס שטימען נישט, אדער עיקרים וואס איך האב אויסגעלאזט, זאל מען זיך נישט פוילען, נאר דאס אראפ שרייבען און אריינשיקען [די מעלה פון שרייבן איז
1) מ'קען נישט אריינהאקען אינמיטען
2) מ'קען עס בעסער פארשטיין
3) ס'איז נישט שייך קיין שכחה, ממילא פאר אונזער/אייער טובה שרייבט עס אראפ]. אזוי וועלן מיר אייך אויך קענען גרינגער געבן א קלארע תשובה בעז"ה.
אויך וויל איך קלאר מאכן אז איך ווייס אז ס'איז זייער נישט גוט געשריבען געווארן, און איך האף עס בעז"ה איבער צושרייבען און אנדערש אויסשטעלן. ביטע שיקט אריין אלע אייערע הערות, און אז איר ווייסט איינער וואס קען גוט שרייבען, ביטע זייט מיר מודיע. דאס איז נאך נישט גע'אייגנט אז ס'זאל ארויסגיין פאר יעדער איינער, נאר קודם וויל איך אז ס'זאל ווערן גוט איבער געשריבען, כדי עס זאל זיין גאר אינטערעסאנט און ציענדיג פאר א יעדער מענטש וואס וועט דאס ליינען. והתועלת מובן לכל בר דעת...
איך האף אז אלעס איז קלאר און פארשטענדליך. און איך וויל מסיים זיין מעין הפתיחה מיט'ן בעטן א תפילה צוזאמען מיט'ן גאנצן ציבור לקל חי: "ויהי נועם ה' א' עלינו ומעשה ידינו כוננה עלינו ומעשה ידינו כוננהו"... וכל מי שעוסקים בצרכי ציבור באמונה, הקב"ה ישלם שכרם וכו' ונאמר אמן!
איר קענט זיך מעלדן פאר סיי וועלכע הגה אויף די די אימעל
makomchodosh@gmail.com
איך שרייב דא אן ארטיקל וואס א חבר האט מיר געשיקט אויף אימעל
מעגליך איז עס שוין באשריבען ערגץ דא אין אייוועלט דאך דא רעט מען פון ערעסטע זאכן
די עיקר איז ליינט אפ אין זאגט אייער מיינונג
פאר הארות קען איר שרייבן צים מחבר די אימעל איז
makomchodosh@gmail.com
טייערע אידן, ס'איז נישט קיין סוד פאר קיינעם, דער שרעקליכע מצב וואס גייט פאהר בנוגע די מאנגל פון דירות. וואס אפי' ווען איינער טרעפט שוין יא א לעכל - איך מיין א דירה, איז דאך א הימל געשריי די הויכע 'רענט' וואס ער דארף באצאלן. יעדער ווייסט דאס. צו איז עס נאך די מחותנים האבן שוין ענדליך 'געבראכן טעלער', אדער דאס פארפאלק וואס מאכט שוין כע"ה זייער 5'טע שמחה און די אלטע 'לאך' איז שוין צו ענג, און מען דארף זיך הערשט יעצט 'ברעכן קאפ' צו זוכען א דירה. אשר ע"כ וויל איך זיך מיטטיילן מיטן עולם מיט די געדאנקען במה שחנני השי"ת. ומקודם אפרוש כפי לק-ל חי שאצליח. ויהי נועם ה' ... ומעשה ידינו כוננהו.....
מיין באשרייבונג דא איז, וויאזוי מ'קען מצליח זיין מיטן עפענען א נייע שטעטל . למעשה האבן שוין אסאך מענטשן, עסקנים וכו' גערעדט - געטוהן וועגן דעם, אבל עדיין לא זכינו לראותה אפי' בהתחלתה, אדער נאנט דערצו.
היות הרבה קולמוסים כבר נשתברו בנושא חשוב הזה (אצלי ג"כ, דעריבער דרוק איך עס יעצט), און אסאך האבן שוין געבראכן קאפ אויף דעם, איז שוין דא א ריזיגע ציבור שכבר אמרו נואש! דאס איז דאס! ס'וועט שוין נישט זיין! יעדער האט שוין פרובירט און קיינער האט נאך נישט באוויזען! א שאד נאך אויסצוגיסען אפי' נאך איין טראפל טינט אדער א משהו צייט אויף דעם! ממילא וויל איך זאגן - פונקט פארקערט! – היא נותנת אז די נושא איז א וויכטיגע און מ'דארף עס זייער שעצן [כמו שאבאר להלן בעז"ה], און עס וועט בעז"ה יא ווערן פון דעם עפעס [און נישט סתם א עפעס]. עד אולי [והלוואי] שיבוא גואל צדקנו מקודם, און מ'וועט ממילא וואוינען אין א"י שיהי' בב"א.
ומקודם וויל איך נאר דורך גיין כמה נקודות, און דאס איז דייקא וועגן דעם וואס אסאך עסקנים וכו' האבן שוין פרובירט [ועד הנה לא עלתה להם], איז דאך דא אין דעם אסאך סיבות פארוואס דער האט געמיינט אז זיין פלאן וועט יא גיין, און אזוי די אנדערע וואס האבן געטראכט פארוואס זייער וועג וועט גיין. פארשטייט זיך אז פון די אנדערע זייט זענען דא די סיבות פארוואס זיי זענען דורכגעפאלן ביז דערווייל [אגב איז ידוע, אז א אויב דערגייט מען די סיבה פארוואס מ'איז דורכגעפאלן, איז דאס בכלל נישט קיין דורכפאל, אדרבה! דאס הייסט א דורכגאנג]. ממילא וויל איך יעצט אראפלייגען ביידע זייטן פונ'ם ענין (אויף וויפיל איך ווייס).
קודם וועל איך אנהייבען מיט דעם "נבול תבול" חלק, דהיינו די סיבות פארוואס מ'איז ביז יעצט דורכגעפאלן. ואח"כ וועל איך אנקומען צו די "ואתה תחזה" חלק, וויאזוי מ'קען בעז"ה יא מצליח זיין. דערנאך וועל איך ברענגען ראיות ברורות אויף דעם. און אז השי"ת וועט העלפען און דער עולם וועט עס ליינען, און עס וועלן צוגיין דערצו די ריכטיגע שלוחים, וועט עס האבן די געוואונטשענע הצלחה שהכל מחכים עליו.
------------
יעצט צום ענין די חסרונות
א. אסאך פון די פריערדיגע פלעצער האבן גערעדט פון אנהייבען גלייך מיט מוסדות פון אלע קלאסן. לדעתי איז דא אין דעם אליין אסאך חסרונות, וְאֲבַאֵר חלק מהם:
1. מ'מוז גלייך אנהייבען מיט גאר אסאך משפחות (מינימום צווישען 150 – 300 משפחות) אויף איינמאל. ווער נעמט אויף זיך אזא אחריות אז אזוי פיל משפחות וועלן קומען אויף איינמאל?
2. מיט די מינימאלע סכום קען מען נישט עפענען מער ווי איין מוסד פאר אינגלעך און איין מוסד פאר מיידלעך. איז די שאלה: ווער זאל עפענען? ס'איז פשוט אז דער וואס עפענט ציהט אויטאמאטיש די מערסטע פון איר קהילה. קומט דאך אויס, אז ווען ער וועט עפענען, וועלן אויטאמאטיש אסאך ווייניגער מענטשן קומען (ד.מ. די אלע מענטשן וואס שפירן זיך נישט באקוועם מיט יענע קהילה).
3. ווי סאך פריוואטע מענטשן שיקן זייערע קינדער אין מער פון איין מוסד? אי משום (1) תאומים כע"ה, (2) אמאל איז געזונטער אז די קינד זאל נישט זיין צוזאמען מיט אן אנדערע משפחה מיטגליד אין די זעלבע מוסד (וואס דאס איז זייער אן אפטע זאך), (3) א קינד וואס וויל אנהייבען א פרישע בלאט אין לעבן, אדער (4) שום אנדערע סיבה.
ממילא איז דאך נישט שייך אנצוהייבען נאר מיט איין מוסד. און אז מ'וויל אנהייבען מיט נאך, מוז מען דאך האבן אסאך מער משפחות כדי אנצוהייבען מיט די רעכטע פוס. און אז סאיז שווער אנצוהייבען מיט 150 משפחות, ווי קען מען בכלל טראכטן פון מער? ווער רעדט נאך אז מ'דארף האבן א טאפעלטע סכום!?
ב. איינער פון די שטעטלעך וואס עסקנים האבן גערעדט וועגן, זענען זיי גלייך געגאנגען צו גרויסע הייזער, און גרויסע שטחים. נו דאס איז דאך לכאו' א מעלה, אבער מצד אחר גאר א שטארקע חסרון, ווייל צוזאמען מיט דעם קומט אויך כמובן גרויסע פרייזען. אין הכי נמי אז עס איז אביסעל ביליגער פון שטאט, און בפרט אויך די חילוק וואס מ'באקומט, קען מען בכלל נישט צוגלייכען צום שטאט. אבער אפי' אז מ'רעדט נאר פון סכומים ווי למשל 300,000$, איז דאס אויך גאר א גרויסע Mortgage פון צווישען 1,500$ - 2,000$ חודש'ליך [פאר א 30 יעריגע Mortgage], וואס פאר דעם סכום בלייבען שוין אסאך אין שטאט על אף מ'איז צושטיפט און ס'איז טייערער, אבער ס'איז שוין נישט גענוג אינטערעסאנט אז ס'זאל זיך לוינען אוועקצוגיין און אויספרובירן א נייע פלאץ (ביי איינע פון די געגענטער וואס מ'האט גערעדט, איז דאס געווען די ביליגסטע הויז שייך צו קויפן).
ג. גאר א שטארקע מעלה וואס איז דא נאר אין ברוקלין [ב"פ - וומסב"ג – פלעטבוש וכו'], וואס פאר דעם סיבה פארן מענטשן אפי' נישט צו מונסי (אנדערע וואס פארן יא, קומען צוריק צוליב דעם). דאס איז Local . מ'קען גארנישט פארגלייכן צו די שטאטישע לעבן וואס מ'קען אלעס באקומען ביז 2-3 מינוט. צו א מנין אדער א גראסערי, צו א מוסד אדער א כולל אא"וו (די פלאץ איז צו קורץ צו שרייבען כל מיני סיבות כאלו). משא"כ מונסי, און בכלל Upstate, האט נישט דעם מעלה. ממילא איז עס נאך א שטארקע סיבה פארוואס מען וויל זיך נישט אוועקציען פון שטאט.
ד. וואס זאל ציען א בעל הבית צו א נייע געגנט, ווען ער איז שוין מסודר מיט אן ארבעט? ווער רעדט נאך ווען ער פארדינט שיין, אבער אפי' ווען ס'איז ממש בדחקות, פארוואס זאל ער זיין פון די מתחילים פון א נייע פלאץ וואס ער ווייסט נישט ווי און וויאזוי ער וועט קענען האבן פרנסה? א נארמאלע מענטש שפילט זיך נישט אזוי מיט'ן לעבן! נו מילא ווען עס וואוינען שוין דארט מענטשן און מ'קען שוין זען און קלערן פון ווי מ'קען ציען פרנסה, דעמאלס קען ער שוין אויך קלערן פון קומען. אבער צו אנהייבען מיט אים, קומט דאך נישט אין באטראכט!!!
ה. נאך א סיבה פארוואס ס'איז [כמעט] נישט שייך אנצוהייבן מיט בעלי בתים איז, היות זיי ארבעטן א גאנצן טאג, ממילא ווען מ'קומט שוין אהיים פון די ארבעט און דערנאך גייט מען אין שוהל, וויל מען זיך טרעפן מיט מענטשן וואס מ'קען, און פארברענגען געשמאק [צו בתורה, אדער שמועסן, אדער ביידע]. אזא איינער איז אויך נישט גרייט צו זיין פון די ערשטע פאר איינוואוינער.
ו. א שנה ראשונה יונגערמאן, איז אויך נישט כדאי אז ער זאל גיין מפני כמה סיבות (ואכמ"ל).
ז. וואס טוהט זיך מיט Jobs פאר פרויען?
עס איז מסתמא דא נאך אסאך סיבות, פארוואס עס האט זיך ביז יעצט נאכנישט אויסגע'ארבעט קיין שום פלאץ, וואס איך האב נישט אויסגערעכנט, בבחינת "יותר ממה שכתוב כאן..."
דער אמת איז דאך אז זייער אסאך אידען ווילען שוין גיין, יעדער ווייסט דאך ווי געפערליך די מצב איז. אבער קיינער וויל נישט זיין דער ערשטער. נו איז וויאזוי ברעכט מען די אייז?
------------
יעצט לאמיר צוגיין צום "ואתה תחזה" חלק. וואס קען מען יא טוהן אז ס'זאל בעז"ה האבן הצלחה? מיט וועמען קען מען די גרינגסטע אנהייבען? פארוואס זאל עס האבן הצלחה? וואס האט מען נאכנישט פרובירט צו טוהן? און צום סוף (אויב ס'איז דא איינער וואס ווייסט נאכנישט) פארוואס פעלט עס בכלל אויס (לאז שוין אזוי)?
הייב אהן מיט ערנסטע כולל יונגעלייט!!
פון נאך שנה ראשונה (די בעסטע איז, פון אפאר חדשים נאכ'ן האבן די ערשטע קינד), ביז יונגעלייט וואס האבן שוין קינדער וואס די עלסטע איז בערך 2 מיט א האלב.
מען וועט אריין נעמען בעז"ה 300 יונגעלייט צוטיילט צווישען עטליכע כוללים. דאס וועט ארבעטן מיט א 'סיסטעם'. מען נעמט נישט אריין אלע יונגעלייט מיט איינמאל, נאר דאס ווערט צוטיילט צווישען 3 יאהר = 6 זמנים. דאס קומט אויס אז יעדע פרישע זמן וועלן צוקומען נאך 50 יונגעלייט. אנגעהויבען מיט די ערשטע 50 יונגעלייט פאר די ערשטע זמן, און אזוי אויך די צווייטע זמן, אא"וו. מ'וועט באצאלן יעדער יונגערמאן בערך 400$ א וואך (איך בין נישט מפרט דא, וויאזוי מ'וועט עס באצאלן) בעז"ה. [ס'קען זיין אז שפעטער וועט זיך ארויסווייזען אז מ'וועט דארפן צאלן מער געלט אדער אז מ'וועט באצאלן ווייניגער, דאס איז נאר ווי עס זעהט יעצט אויס].
וויאזוי איז די אויסשטעל פונ'ם שטעטל?
קודם די אויסשטעל פון די דירות; היות אז רוב יונגעלייט וואס וועלן קומען, זענען פון ברוקלין (לכאו'), און זיי ווילן זיכער וואוינען גאנץ נאנט איינער צום צווייטען, איז די בעסטע געדאנק צו בויען אויף sf 2,000 , 2 שטאק, וואס דאס קומט אויס 4 דירות. לאמיר עס מצייר זיין אזוי: Lot 40 x 50 2 Floors . מיר האפן אז מיר זאלן טאקע קענען טרעפן אזא פלאץ וואס מ'זאל קענען אזוי בויען, אדער אז לכה"פ אין די נאנטע צוקונפט זאל מען קענען טוישן די Zoning (דורך די Votes אדער עסקנות וכדו').
אויסשטעל פונ'ם שטאט; אזוי אויך האפן מיר צו גיין אין א פלאץ וואס מ'וועט וואוינען אויף די Streets, און אויף די Avenue וועט זיין געשעפטן (בקיצור City life).
וויפיל וועט די דירה קאסטן?
אין אנהייב וועט מען פארדינגען דירות פאר זייער ביליג. פרייזען וועלן זיין צווישען 500$ – 750$ א חודש. באמת איז נישט כדאי אז מ'זאל גלייך קויפן/פארקויפן דירות אין א פלאץ וואס מ'פילט זיך נישט פארזיכערט. מיט די צייט (נאך א יאר צוויי) וואס מ'זעהט אז די געגנט ארבעט זיך אויס, וועט מען אנהייבען צו קויפן/פארקויפן בעז"ה. און דעמאלט וועט מען פארקויפען Affordable הייזער אנגעהויבען פון 100,000$ און העכער (אויף א yr 30 Mortgage, פון בערך apr.5% קומט עס אויס אונטער 580$ א חודש, אדרבה רעכענט עס אויס!) בערך sf1000 living space. א פרייז וואס יעדער קען זיך ערלויבען.
איך וועל נאר צולייגען דא אפאר נקודות.
(א) אמת, עס איז טאקע נישט קיין גרויסע דירה, אבער פארט איז עס נאך זיכער גרעסער ווי א דורכשניטליכע 2 בעדרום דירה אין שטאט (אין וומב"ג/ב"פ איז עס בדרך כלל sf 800 אדער ווייניגער).
(ב) פארשטייט זיך אז מ'וועט פארקויפן גרעסערע דירות אויך, אבער די עיקר איז:
(1) מ'מוז נישט קויפען, מ'קען בלייבען ביים דינגען. (2) עס איז דא די מעגליכקייט פון קויפען פאר ביליג. בקיצור: ממה נפשך "שוה לכל נפש".
ווי איז דער שטעטל?
אדרבה ענטפער דו. לאמיר נאר זען וואס איז כדאי צו זוכן:
1. וואס נענטער צום שטאט
2. פאר ביליג,
3. די Zoning זאל זיין אויסגעשטעלט פאר א city (ד.מ. געשעפטן אינמיטן שטאט),
4. ס'זאל זיין דארט Potential צו בויען אסאך דירות כדי די פרייזן זאלן זיך האלטן נידריג,
5. וואס מער שטאטישע הילף/פראגראמען (איר קענט צולייגן אייערע עצות). הלוואי זאל מען טאקע אלעס טרעפן, אבער מ'ווייסט דאך אז ביי א שידוך דארף מען אויך פארקוקן. (איך מיין אז די בעסטע פלאץ איז די קאנטרי).
מוסדות
איך האב טאקע אנגעפאנגען מיט אן עיקר נקודה אז מ'קען נישט אנפאגען מיט יונגעלייט וואס האבן שוין גרויסע קינדער (כדי מ'זאל נישט דארפן גלייך עפענען מוסדות). אבער אוודאי וועט מען דאס דארפן טוהן בקרוב.
וויאזוי? לאמיר באטראכטען לדוגמא די דריטע יאהר ווען עס וואוינען שוין דארט לכה"פ 250 יונגעלייט. איז דא בערך 100 אינגלעך און 100 מיידלעך אדער מער, אין די גיל פון בערך 3-4 יאהר אלט. ד.מ. אז מ'קען שוין עפענען צווישען 3 ביז 6 חדרים און סקולס אויף איין מאל (ווענדט זיך וויאזוי מ'וויל אנפולען א קלאס צווישען 15 – 30 קינדער). לאמיר נאר צולייגן עטליכע נקודות וואס מיר דארפן אריין טראכטן פון די נאנט וויאזוי דאס גייט צו, און אויך אריין טראכטן אז;
(1) מ'קען עפענען מער ווי 1 קלאס אויף אמאל (זעה באלד), און
(2) די רגע עס עפענט זיך נאך א קלאס, קענען מער מענטשן פון אינדרויסען (שטאט) אריינקומען און וואוינען דארט, און
(3) אז ס'איז דא נאך מער מענטשן, קען זיך גלייך עפענען נאך מוסדות (אויב עס פעלט אויס). כדי אז פון אלע ערליכע קרייזען זאל מען גלייך קענען וואוינען דארט (אזוי אז איין קרייז האט נישט מער מאכט איבער א צווייטע).
און יעצט קוקט אליינס צו נאך די ערשטע 2 יאהר פונ'ם שטעטל:
שנה 3. Nursery און אויך קינדערגארטן
שנה 4. כיתה א' וגם כיתה ב'
שנה 5. כיתה ג' וגם גיתה ד'
שנה 6. כיתה ה' וגם כיתה ו'
שנה 7. כיתה ז' וגם כיתה ח'
שנה 8. א פולע ת"ת און ס'עפנט זיך שוין אויף ישיבה קטנה'ס....
טראכטס אריין ווי נאך 7-8 יאהר קען שוין רוב כלל ישרא' וואוינען דארט און ווי עס זענען שוין דא עטליכע מוסדות. אגב, איך האב אנגעפאנגען די חשבון, אז די מוסדות וועלן זיך עפענען הערשט שנה 3, אוודאי קען זיין אז עס וועט זיך עפענען פריער (מסתמא שנה 2). (בעז"ה וועל איך נאך שרייבן א באזונדערע ארטיקל ארום מוסדות).
נאך דעם וואס מיר האבן אויפגעוויזען אז ס'קען זיין דארט אסאך מוסדות, זענען מיר שוין אדורך איינע פון די שווערסטע פראבלעמען (מסתמא די שווערסטע) פארוואס ביז היינט האט עס זיך נאך נישט אויסגע'ארבעט.
פרנסה
פון די צווייטע יאר, וועלן שוין זיכער אריין קומען אסאך יונגעלייט (אויסער בולל), וואס וועלן עפענען געשעפטן, ווי עסן, בעקעריי, קלינערס, 'קאר סערוויס', 'טראנספארטאציע', און מענטשן וואס ארבעטן פון דער היים אא"וו.
ווי אויך Factory's, וואס ס'וועט זיך לוינען פאר זיי אוועק צו גיין פון 'שטאט' און קומען צום 'נייעם שטעטל', פשוט ווייל זיי גייען זיך שפארן אסאך געלט. לאמיר נעמען א דוגמא: א "מצה בעקעריי", מעלותי' (א)Property איז ביליגער אינ'ם 'נייע שטעטל', (ב) באצאלן ארבעטערס (און האבן היימישע ארבעטערס, פשוט אויף ארויסצוהעלפען אחב"י) איז אסאך ביליגער (ווייל אפי' זיי פארדינען ווייניגער ווי אין שטאט, קאסט זיי דער לעבן לעומת זה פיל ביליגער). יעצט פון די דוגמא, מאכטס אליין דוגמאות אויף וואס איר ווילט.
ערנסטע עסקנים
די גאנצע מהלך פון יעדער פרט פונ'ם שטאט וועט דורכגיין ערנסטע עסקנים פון יעדע קרייז. היות אז אונזער רצון איז אז דער מקום זאל מצליח זיין אויפן בעסטן אופן וואס ס'איז שייך. זיי וועלן דורך גיין וועמען מ'נעמט אויף פאר (א) ראשי כוללים, (ב) רבנים – מורי הוראות, (ג) און די אלע בעלי בתים, און (ד) די יונגעלייט. אויף ווי ווייט ס'איז שייך אז מ'זאל אכטונג געבן ווער עס קומט אלץ אריין, ס'זאל נישט זיין קיין ליידיגייערס ח"ו (אין שטאט איז אויך אסור.. ואכמ"ל). זיי וועלן מאכן תקנות, אא"וו. פארשטייט זיך אז עס וועלן אויפגענומען ווערן פון אלע קרייזען נאר אזעלכע עסקנים וואס וועלן זיין באחדות (בודאי ידוע שכשם שאין.... כך אין דעותיהם שוות, רק כוונתי אז מ'זאל זיך שטענדיג דורכקומען ברכי נועם), און מ'וועט צוקומען צו טוהן די ריכטיגע שריט בס"ד.
מעלותי'
יעצט וועל איך דורכגיין בפרטות די מעלות וואס מיר פארדינען.
א. היות אז מ'היייבט נישט אן גלייך מיט 150-300 יונגעלייט, דארף מען נישט גלייך האבן מוסדות (צומערסטענס מוז מען האבן אפאר Babysitters), ממילא איז די פלאץ נישט פארשלאסן פאר קיינעם. ווייל ביז מ'עפענט די ערשטע פאר מוסדות, קען דורך גיין א יאהר צוויי, א צייט וואס מערערע משפחות פון אלע היימישע קרייזען וועלן שוין דארט וואוינען. ממילא ווען מ'וועט שוין דארפן עפענען מוסדות, וועט מען עפענען עטליכע מוסדות אויף איין מאל. קומט אויס אז "כל אשר בשם ישרא' יכונה", איז איינגעלאדענט צו קומען.
ב. ואחד מהעיקר סיבות, פארוואס האב איך דוקא אויסגעוועלט כולל יונגעלייט? פשוט, א ערנסטע אינגערמאן זיצט און לערנט! איז די גמרא/שו"ע געשמאקער אין שטאט ווי אין קאנטרי? אויב עפעס איז עס אסאך געשמאקער אין די קאנטרי, ווי מ'איז א) אוועקגעריסן פונ'ם טריפה'נע גאס, ב) ווי מ'וואוינט אין אביסעל א מער רחבות'דיגע דירה, ג) ווי די רענט/Mortgage איז היבש קלענער, ד) ווי די דאגות זענען ווייניגער וכו'.
ג. האפענטליך, וועט מען קענען אויסשטעלן די Zoning, אז די געשעפטן זאלן זיין געהעריג צווישן די איינוואוינער. לכה"פ די וויכטיגע געשעפטן ווי למשל Grocery אד"ג, כדאי ס'זאל זיין איינגענעם פאר די ברוקלינע איינוואוינער (אויב גייט מען אין קאנטרי, זעט מיר נישט אויס אז ס'זאל זיין אזוי שווער דאס צו באווייזען, ווייל מיר וועלן האבן א גרויסע כח אין די וואלן בעז"ה).
ד. Jobs פאר פרויען פעלט כמעט נישט אויס, היות זיי זענען שוין מאמעס מיט קינדער ב"ה. און דאס ביסל וואס פעלט יא אויס, איז דא צווישען Baby sitting – Offices - Grocery אא"וו.
ועוד כמה מעלות ברוחניות ובגשמיות (זעה מער צום סוף).
ווער זאגט אז אזוי קען מען ארויס שלעפן יונגעלייט?
די מציאות איז, אז כהיום זענען דא בערך 20 יונגעלייט אין לוצערן – שווייץ, און נאך 20 יונגעלייט אין los Angeles - California, און נאך 20 אין טאראנטא, וואס לערנען דארט אין כולל. מ'רעדט דא פון יונגעלייט וואס קומען פון שטאט, און די עלטערן פון ביידע זייטן וואוינען אין שטאט, און אעפ"כ זענען זיי געפארן צו די ווייטע ערטער, ווייט פון זייערע עלטערן, נישט נעמענ'דיג אין באטראכט אז ס'זאל דארט ווערן א געגענט מיט די צייט. און די סיבה איז פשוט, ווייל מ'באצאלט זיי שיין. איי וועט איר דאך פרעגן: ס'איז דאך נאר דא דארט 20, נישט מער? די תירוץ איז פשוט, ווייל מ'באצאלט נאר פאר די סכום. וואלט מען באצאלט פאר מער יונגעלייט, וואלט געווען דארטן מער, על אף ס'איז אזוי ווייט. נו אויב אזוי קען מען דאך מאכן א פשוט'ער קו"ח, דא רעדט מען פון פלעצער וואס סתם אזוי גייט מען נישט דארט, און אעפ"כ זענען דארט דא יונגעלייט [און ס'וואלט געקענט זיין מער כנ"ל], כל שכן אויב מ'וועט גיין [למשל] אין די קאנטרי, וואס רוב ציבור געפונט זיך דארט אין די זומער, און א גרויסע עולם פארט אויף שבתים א גאנץ יאהר, און עס וואוינען שוין דארטן צווישען 200 – 300 יונגעלייט [וויזניץ, ישיבה זכרון משה, ועוד], איז דאך עאכו"כ אז דאס וועט בעז"ה האבן הצלחה! און בפרט אז מ'רעדט דאך נישט דא פון וואוינען 'בודד' אזוי ווי די יונגעלייט פון פריער דערמאנט, נאר אויף צו זיין מתחילים "נחשונים".
כסף מנלן וויאזוי קען מען באצאלן די יונגעלייט?
אויף דעם איז דא עטליכע תשובות;
א. די בעסטע וואלט געווען, אז אפאר נדיבי עם זאלן מנדב זיין א חשבון פון בערך 10-15 מיליאן דאלער. נאר ווי פארשטענדליך איז דאס א שווערע זאך צו טרעפן מענטשן וואס זענען גרייט צו געבן אזא סכום (אפשר אוממעגליך).
ב. מ'זאל מאכן א גרויסע 'קופה/ארגינעזאציע', און מ'זאל צוזאמען נעמען געלט צוביסלעכווייז פונעם ציבור כל איש כפי יכלתו. אגב קען מען מאכן חשבונות פאר מחותנים וואס שטיצען זייערע קינדער (בדרך כלל כפי די 'רענט', זה למחצה וזה לשליש וזה לרביע), אז ווען ער גיבט ווען דא געלט פאר אזא קופה, קען עס בעז"ה אסאך מער ארויסהעלפען פאר אים, און פאר זיין חתונה געהאטע קינד. צו (א) ווייל אפילו אז ער גיבט אביסעל ווייניגער ווי ביז יעצט, פונדעסטוועגן העלפט עס אסאך מער, היות די הוצאות (רענט) זענען ביליגער, און אויך (ב) מצד די קינדער, וועט אפי' ווייניגער געלט דעקן אויף די הוצאות, און ער וועט זיך קענען אוועק לייגן Savings אויף שפעטער, אדער מער צייט אויף תורה ועבודה. דאס הייסט, ער וועט קענען לענגער בלייבן אין כולל במנוחה. אבער ווייטער נאך די אלע חשבונות ווייסען מיר ווי שווער דאס איז צו טוהן אזא זאך. דאס מיינט אז מ'דארף שאפן Fundraisers, און ווער ווייסט ווי לאנג דאס קען געדויערן ביז מ'שאפט געלט אויף אנצוהייבען, אא"וו.
ג. יעצט וויל איך צוקומען צום עיקר אופן, וואס איז מיר איינגעפאלן בסייעתא דשמיא. און דאס איז מיין עיקר חידוש. אז די פראיעקט זאל זיין אן Investment! ממש ווי איר ליינט! פשוט, היות צו געבן גרויס געלט פאר צדקה איז דאך כידוע דא א גרויסע יצה"ר, האב איך אויסגערעכענט, אז אויב א איד איז משקיע אינעם שטעטל מיט א גרעסערע סכום געלט, וועט עס נישט נאר העלפען ברוחניות – אז ער זאל שטיצען א כולל, נאר אויך בגשמיות וועט ער בעז"ה פארדינען שיין פון דעם שטעטל אליינס. אבער וזאת למודעי, אז היות די צעטלעך וועלן ארום גיין אין מערערע אפענע פלעצער, וויל איך נישט שרייבן בגלוי וויאזוי, אבער דאס יא, אז איך האב עס אויסגערעכנט, און אז איינער וויל עס הערן אדער זעהן בפרטות, קען איך עס אים בעז"ה ווייזען.
באמת האב איך נאר געוואלט שרייבען אופן ג., אבער פונדעסטוועגן האב איך זיך נישט צוריקגעהאלטן פון שרייבן די ערשטע צוויי אופנים וואס קענען אויך צוהעלפן. ומאידך גיסא, ווילן מיר אז יעדער איד זאל קענען האבן א חלק אין דער ריזיגע מצוה (שבאמת לא יאומן כי יסופר כמה מצוות מקיימים, וכמה פקוח נפש וכו' וכו' כמו שאכתוב להלן אי"ה), זאל קענען האבן א חלק אויף סיי וועלכער אופן [געלט, עסקנות אדער עצות וכו'], כקטן כגדול. ואחד המרבה ואחד הממעיט ובלבד שיכוין....
יעצט בין איך שוין אריבער כמעט אלע נקודות וואס איך האב געוואלט שרייבען. אבער כמובן איז נאך דא גאר אסאך וויכטיגע זאכן וואס א שטאט דארף האבן, וואס איך האב נישט אויסגערעכענט (לדוגמא ביהמ"ד ומקוה וכו' וכו'). והסיבה, וויבאלט איך האב בעיקר געוואלט אנרירען די סיבות וואס האבן מעכב געווען א 'נייע שטעטל' ביז היינט. און די אלע אנדערע זאכן קען מען זיך בעז"ה מסדר זיין אהן מיין באשרייבונג. און די "עוסקי צרכי ציבור" פון ביז היינט, וועט מען ניצען, יעדער פאר זיין ערפארונג.
עוד כמה מעלות ברוחניות ובגשמיות
איך גלייב אז יעדער פארשטייט ווי וויכטיג דאס איז, און ס'איז נישט דא קיין (נארמאלע) מענטש וואס האלט אז די 'נייע שטעטל' פעלט נישט אויס. פונדעסטוועגן וויל איך אראפצייכענען עטליכע נקודות. און לאמיר זעהן וויאזוי עס וועט אויסזעהן מיט א נייע שטעטל בעז"ה. און מיר וועלן זעהן אז דאס איז נישט נאר א פאנטאזיע, נאר כל מי שיש לו מח בקדקדו, מוז צוהעלפן אז מ'זאל עס קענען עפענען וואס פריער, ווייל ס'איז פיקוח נפש ממש!!!
ברוחניות;
א. ס'איז קלאר אז אסאך מער אידען וועלן קענען זיצן על התורה ועבודה מתוך הרחבה. היות די לעבן קאסט ביליגער, איז דאך ממילא דא אסאך מער צייט צו לערנען.
ב. ווי סאך געלט קענען מענטשן אוועק לייגען פאר אסאך וויכטיגע צוועקן/מצוות ווי צדקה – גמ"ח – הכנסת כלה – ביקור חולים – שטיצען מוסדות, וכו' וכו'?
ג. כמה מעלות למקום עלינו אילו הוציאנו מ... ברוקלין;
(1) ריינע לופט,
(2) שמירת עינים,
(3) מער צייט פאר חינוך הילדים,
(4) אביסעל מער גראז און ביימער,
(5) מער רואיגקייט (נישט אזוי רעש'יג ווי אין שטאט),
(6) הרחבת הדעת,
(7) באקוועם, וכו' וכו' ועל כולם מ'איז א מענטש!!
בגשמיות
ד. ווייסט איר...
(1) ווי סאך מענטשן פאלן צוזאם פון די הויכע Mortgages? (2) ווי סאך Foreclosures זענען דא אין אונזער געגנט? [איר ווייסט נישט?! פרעגט אייך אביסעל נאך ביי די עסקנים....] (3) וויפיל מענטשן וואוינען אין 'לעכער' מיט גרויסע משפחות, וואס אפגערעדט פון צו באצאלן פאר א גרעסערע דירה אז ער האט נישט, ער דעקט דאך אפי' יעצט נישט די הוצאות!!!
ה. אסאך מענטשן, ווען זיי זאלן פארקויפען זייער דירה אין שטאט און קויפען אינעם 'נייע שטעטל', קענען זיי ארויסקריכן פון חובות, און זיך צוריק אויפשטעלן אויף די פיס בעז"ה און אפשר נאך הייסן א שטיקל 'בעלעבאטיש'.
ו. ווי סאך הארץ אטאקעס – הצלה 'קאלס' – צוזאם פאלן וכו', קענען פארמיטן ווערן אז די לעבן איז פיל ביליגער און רואיגער?
ז.
לאמיר פרעגן א פאר 'שווערע' שאלות:
(1) איז בעסער צו וואוינען נעבן די עלטערן און צושטיפט, אן קיין הרחבת הדעת וכו', אדער וואוינען מיט די קינדער מיט הרחבת הדעת?! וואס בדרך אגב, וועלן די (נייע דור) קינדער אויך קענען בעז"ה וואוינען נעבן זייערע עלטערן מיט הרחבת הדעת (חוץ מזה אין א"י, זענען אסאך עלטערן געגאנגען וואוינען אין די נייע שטחים דארט ווי די קינדער זענען, און האבן פארדינט סיי רחבות, סיי געלט, ועל כולם, זענען זיי נעבן די קינדער).
(2) איז דא אזא ענין ווי אזא מאדנע מסירות נפש (פון בלייבן אין שטאט)?!
(3) אנדערע טענה'ען, אז ביי א שמחה שטערט עס אז מ'וואוינט צו ווייט פון די משפחה. לאמיר אריינטראכטן, קודם כל כמעט אין א יעדער משפחה איז דא אויסלענדישע, אדער וואוינט מען לכה"פ א שעה - צוויי אפגעריקט, שנית, דאס קאסט א פרייז פון נאך (בערך) 15,000$ א יאהר, לוינט דען צו באצאלן אזוי טייער אבי מ'וואוינט נאנט? בפרט אויף געלט וואס מ'האט נישט?! און פאר דעם דארף מען אויך לעבן אזוי ענג?! און וואס וועט געשען אז מ'וועט קומען צו אביסעל ווייניגער שמחות ('שומו שמים'?!), אבער די שמחה וועט זיין מער 'בשמחה', ווייל מ'קען צושטעלן ווייניגער פארציעס, און ס'וועט שפארן אסאך געלט?! פון די אנדערע זייט לאמיר נישט פארגעסן אז אין דעם נייעם שטאט, וועט אויך זיין שמחות בעז"ה! נו אדרבה מאכטס אליין דעם חשבון....!!
אוודאי קען מען מוסיף זיין עד אין סוף, אבער דאס איז נאר געווען פאר א קורצע איבערבליק, אויבערפלעכליך.
איך האף אז דאס וואס איר האט געליינט וועט זיין אויף למעשה, מיר זאלן בקרוב זוכה זיין דאס צו זעהן בבנינו בעז"ה.
איך וויל נאר בעטן אז היות צווישען די אלע ליינערס וועלן זיכער זיין אסאך הערות, אויפמערקונגען, אדער וועט מען אפשר טרעפן זאכען וואס שטימען נישט, אדער עיקרים וואס איך האב אויסגעלאזט, זאל מען זיך נישט פוילען, נאר דאס אראפ שרייבען און אריינשיקען [די מעלה פון שרייבן איז
1) מ'קען נישט אריינהאקען אינמיטען
2) מ'קען עס בעסער פארשטיין
3) ס'איז נישט שייך קיין שכחה, ממילא פאר אונזער/אייער טובה שרייבט עס אראפ]. אזוי וועלן מיר אייך אויך קענען גרינגער געבן א קלארע תשובה בעז"ה.
אויך וויל איך קלאר מאכן אז איך ווייס אז ס'איז זייער נישט גוט געשריבען געווארן, און איך האף עס בעז"ה איבער צושרייבען און אנדערש אויסשטעלן. ביטע שיקט אריין אלע אייערע הערות, און אז איר ווייסט איינער וואס קען גוט שרייבען, ביטע זייט מיר מודיע. דאס איז נאך נישט גע'אייגנט אז ס'זאל ארויסגיין פאר יעדער איינער, נאר קודם וויל איך אז ס'זאל ווערן גוט איבער געשריבען, כדי עס זאל זיין גאר אינטערעסאנט און ציענדיג פאר א יעדער מענטש וואס וועט דאס ליינען. והתועלת מובן לכל בר דעת...
איך האף אז אלעס איז קלאר און פארשטענדליך. און איך וויל מסיים זיין מעין הפתיחה מיט'ן בעטן א תפילה צוזאמען מיט'ן גאנצן ציבור לקל חי: "ויהי נועם ה' א' עלינו ומעשה ידינו כוננה עלינו ומעשה ידינו כוננהו"... וכל מי שעוסקים בצרכי ציבור באמונה, הקב"ה ישלם שכרם וכו' ונאמר אמן!
איר קענט זיך מעלדן פאר סיי וועלכע הגה אויף די די אימעל
makomchodosh@gmail.com
