אקוראט - אקארשט - אקוראשט

[בני היכלא]

אין ליכט פון א ווערטער אויסטויש מיט ידידי הרב זארעך, איז אנטשטאנען א צומישעניש איבער די ווערטער.

איז אזוי.

אקוראט מיינט פונקטליך, האט בכלל נישט קיין שייכות, מיט די ווארט אקארשט.

די שאלה איז איבערן אנדערע ווארט, איך קען עס אלס "אקארשט"
טענה'ט אבער הרב זארעך, אז ניין ער געדענקט אז דאס ברויך געשריבן צו ווערן "אקוראשט"

נמנו וגמרו עמער פרעגן די בעלי האידיש? עם מי הצדק?

[זארעכפעפער]

אגב, יעצט נאכקוקנדיג אין הארקאוויס ווערטער בוך' לייגט ער אויס דאס ווארט אטקאטרסט.

http://www.cs.uky.edu/~raphael/yiddish/harkavy/0819.png

דאס איז נאר אגב, נאך הערות וועט פאלויען.

[בני היכלא]

יא יא, אמאל מיט א שין און אמאל מיט א סמך.

אבער.

ווי ניד זארעך, וואס גייט מיר אן הארקאווי.

פתח כפי ידיך וקמוץ אצבעותיך והכנס קולמוס בתוכן וכתוב על ספר, אמרי עשתונותיך..

[זארעכפעפער]

ווארט צו, לאמיר קודם הערן פון די יודעי השפה, און דערויף מאכן אביסל האום ווארק.

[יאנאש]

אגב, יעצט נאכקוקנדיג אין הארקאוויס ווערטער בוך' לייגט ער אויס דאס ווארט אטקאטרסט.

ערשטנס; אין אזא אשכול ברויך זיך ווען אזא שורה ליינען אזוי: איך האב 'אקוראשט' (לשיטת ר' זארעך) נאכגעקוקט אין הארקאווי'ס ווערטערבוך, לייגט ער עס אויס...

לויט ווי עס ליגט אין מיין זכרון זאגט זיך עס אקארשט.

[בני היכלא]

איך האלט עס אין איין זוכן אין די דייטשע ווערטערביכער, ללא הועיל, ס'קוקט טאקע אויס ווי א רוסיש-פויליש ווארט.

ענדליך האב איך געפונען.

http://pl.wiktionary.org/wiki/%D7%90%D6 ... 7%A9%D7%98

[בני היכלא]

אין אלט שטאט איז דא א רעדע דערוועגן

איך הער פרעגט. = וואס טוט זיך מיט " אקארשט " האט זיך איינער שוין אמאל געטראפן מיט אזא ווארט ?

ענטפערט קרעמער כדרכו סארקאסטיש. = אמאל? איך האב זיך אקורשט געטראפן דערמיט....

איך הער טענה'ט ווייטער = פון ווי נעמסטו אז ס'קומט מיט א " ו " ? איך האב דאך דאס אקארשט געשריבן מיט א " א " .

מפוקל נעמט אויך א שטעלונג = איך הער אז היצט אקארשט האט קרעמער געואלט זיין אביסל העברעאיש געשטימט.

קרעמער לאזט זיך אבער נישט = פון וואנעט נעמט איר אז עס לייגט זיך אויס מיט אן אל"ף? 'אקוראט' לייגסטו אויך אויס 'אקאראט'? אה, 'אנומעלט' זאגט זיך טאקע אנדערש ארויס... קען זיין אז איר זענט אלע גערעכט. נו, אן אלטער מאן קען דאך אמאל פארגעסן.

און איך האב שטארק מורא זארעך, אז טאקע פון דעם צוזאמשטעל פון אקוראט-אקורשט, וואס קרעמער האט צונויפגעפארט, טאקע פון דא נעמט זיך אייער צומישעניש אינעם ענין. מאכט סענס הא? ווייל אפילו לשיטת קרעמער איז דאך עס אן אן אל"ף בעפארן שין.

אגב איז עס צוויי קמ"ץ אל"ף כזה אטקאטרשט

לעצט פאראכטן דורך בני היכלא אום דינסטאג יולי 01, 2008 4:40 pm, איין מאל איז עס געווארן פאראכטן

[זארעכפעפער]

אהא... קען טאקע זיין אז משם שורש טעותי. ווייל, כידוע בין איך דאך אין כתיב א תלמיד פון קרעמער זאל לעבן, און מסתמא האב איך אויפגעכאפט דאס ווארט, מיט זיין/איר אויסלייג, אין קרעמערס שריפטן ערגעץ, און אזוי האב איך דאס אריינגענומען אין קאפ.

קרעמער, זעסט טעותך טעותי... דאס זעלביגע האב איך געהאט מיטן ווארט נאסטאלגיע... דענקסט?

[אידיש]

אקארשט, וי"א אקערשט.

כ'האף ס'איז שוין ארויס פון דער שפראך אויף אייביג.

[בני היכלא]

בא אידיש והכריע ביניהם.

אקערשט? קיינמאל געהערט, אינטערעסאנט.

פארוואס האפט איר אזוי הרב אידיש?

ביי מיר ווען איך דערזע מיך מיט אזא סטיל ווארט, קוק איך עס אן פאר א רייכע אויסדרוק, וואס מ'זעט אין די אלטע אידישע מעשה ביכלעך, וואס דאס פאראורזאכט דאך, צוציאונגס קראפט צו די געשיכטע.

וויאזוי דען וואלט איר גענוצט אזא ווארט?

נארוואס, מיינט אויך די זעלבע זאך.

[מיללער]

אקארשט, וי"א אקערשט.

כ'האף ס'איז שוין ארויס פון דער שפראך אויף אייביג.

אזא רעפארמער?!

איך גלייך דייקא דעם ווארט 'אקארשט' ווי אלע אריגינעלע ווערטער אינעם ליטעראטורישען פארמאט (ווען א מענטש זאגט 'אקארשט' איז ער אביסל פרימיטיוו אדער קארנדיג), וואס שטערט אייך דער ווארט?

[קרעמער]

ליינענדיג די ערשטע פאר תגובות פון דעם אשכול, האב איך געוואלט מסכים זיין מיט די דעה וואס שרייבט "אקארשט", ביז איך בין צוגעקומען צום ציטאט פון מיינע אייגענע רייד אין אלט-שטאט, וויל איך דאך נישט זיין קיין פליפ-פלאפער.... וועל איך טאקע שרייבן אקורשט.

[אלץ-ווייסער]

אקארשט איז איינס-און-די זעלבע ווי נארוואס, אבער מער קאלירפול.
הרב אידיש, איך אפעליר, צו אפעלירן דיין באשלוס אויפצולעזן דעם טערמין.

[אידיש]

ביי מיר אין די אויגן איז עס א פארעלטערט, אומהיימליך, אלט-פרענקיש ווארט, ארויס פון סטיל און אומנאטירליך אין היינטיגן אידיש, פונקט ווי למשל, זאגאר און זאפארט, מיט וועלכע איר קוויקט זיך מעגליך אויך.

אמת - נאר-וואס, דא לעצטנס, דא נישט לאנג, ממש איצט וכדו' האבן דעם זעלבן באדייט.

[אידיש]

אויפלעזן (און אזוי אויך לעזן) איז א טעות. לעזן מיינט לייענען. דאס אנדערע ווארט איז לייזן, און אנשטאט אויפלעזן - אויפלייזן.

[מיללער]

ביי מיר אין די אויגן איז עס א פארעלטערט, אומהיימליך, אלט-פרענקיש ווארט, ארויס פון סטיל און אומנאטירליך אין היינטיגן אידיש, פונקט ווי למשל, זאגאר און זאפארט, מיט וועלכע איר קוויקט זיך מעגליך אויך.

אמת - נאר-וואס, דא לעצטנס, דא נישט לאנג, ממש איצט וכדו' האבן דעם זעלבן באדייט.

איך קוויק (נישט דערקוויק?) מיך מיט 'זאפארט' אויך (זאגאר טאקע נישט) און איך שטיץ טראדיציאנאלע שרייבערס איבער מאדערניזאציע ליבהאבער.

[מיללער]

אויפלעזן (און אזוי אויך לעזן) איז א טעות. לעזן מיינט לייענען. דאס אנדערע ווארט איז לייזן, און אנשטאט אויפלעזן - אויפלייזן.

איין זאך וואס איך פארשטיי נאכנישט הרב אידיש אין אייער טעאריע, וועלכע טעות/רעפארם איז אקצעפטירבאר מיטן אויסרייד פון פוק חזי מאי עמא דבר, און ווען קעמפט איר פאר די אריגינעלקייט פונעם שפראך?

ילמדנו רבינו.

[בני היכלא]

איך שטים איין מיט מיללער.

זאגאר, איז זעלטן צו טרעפן און האט טאקע נישט קיין חן, ניטאמאל ווייסט מען וואס דאס מיינט, אבער אקארשט האט אין זיך א געוואלדיג חן, אזוי ווי פיל ווערטער מיט וואס מ'ליינט זיך אן אין די יארן, פון אלטע גוטע שרייבער, ווידער, זאפארט, איז א ווארט וואס מ'הערט נאך אין מינדליכן שפראך, אין היינטיגע צייטן.

קיינער איז נישט מחויב אזוי צו שרייבן, פארוואס זיך בעטן אזוי, מיר רעספעקטירן יעדן מיינונג, בפרט ווען ס'איז דא א ווארט דערפאר, נארוואס, אויך ווייניג גענוצט אין ווירקליכן שפראך.

קרעמער, לדעתי קען מען זאגן, אז דאס גייט נישט אריין בגדר פליפ-פלאפ, [בדרך אפשר].

[אידיש]

קוויקן זיך איז כשר.

לעצט פאראכטן דורך אידיש אום מאנטאג יולי 14, 2008 12:51 am, איין מאל איז עס געווארן פאראכטן

[אלץ-ווייסער]

זאפארט! איז מער באפעלעריש ווי "שוין". זאפארט איז דאכצעך ריכטיג זשארגן-דויטש. אקארשט שיינט נישט פון דעם חדר.

בני היכלא. זאגאר איז א פיין, היימיש ווארט, ריכטיג איינגעגלידערט אינעם אפיציעלן נומענקלאטור.
אז דו רעדסט פון אבצוואר, וועל איך אפשר מודה זיין. אבער זאגאר געבן מיר נישט אויף, דאס זעלבע האלטן מיר שטארק אן דאס "אויפלעזן".

בכלל, זאגט דאך הרב אידיש זייער קלאר, אז די אלע מיינונגען און החלטות זענען געבויט אויף זיין אנטוויקלטן חוש פאר שפראך, וואס איך בין דא אינגאנצן נישט אויס אוועקצומאכן.
אבער "על טעם וריח אין להתוכח". אייער חוש נער'ט אייך נישט - ס'בלייבט פארט א חוש אן קיין גרונט.

בכלל לאזט זיך פרעגן, פארוואס ווערטער מיט א הויכע מאס פון פאלקסטימליכן אידישן חן איז ערלויבט, דערקעגן טערמינען מיט אן אלטערטימליכן אידישן חן נישט.

[אידיש]

לעצט פאראכטן דורך אידיש אום מאנטאג יולי 14, 2008 12:48 am, איין מאל איז עס געווארן פאראכטן

[סאכדעס]

מר. אידיש, איך האב אקאורשט אפגעלעזן דאס דאזיגן אשכול, און איך האב זיך דערקוויקט מיט אייערע מיינונגען.

[אידיש]

סאכדעס,
יישר-כח. אויף טרויבן (אשכול...) פלעגט מען יא עפעס טייטשן אפלעזן. וואלט טאקע געווען אינטערעסאנט צו וויסן דעם מקור. כ'ווייס נישט צי ס'האט א שייכות מיט לייזן א פראגע, צי אויפלייזן א פארלאמענט, און צי יענער סארט לעזן איז טאקע מיט אן ע', אדער צי מ'האט עס נאר אזוי ארויסגעזאגט, ווי טייל זאגן ארויס דעם טאפלטן י' אויף אידיש. בכל אופן, ווי שוין געזאגט, אז לייזן און אויפלייזן זענען מיט צוויי יודן, נישט מיט קיין ע'.

כ'ווייס נישט ווילאנג וועסט זיך נאך קענען קוויקן דערמיט דא. צייט האב איך נישט קיין איבעריגע (איך מאך איצט א פאר תיקונים אין מיין דאזיגער מודעה, און קוק אויפן זייגער, וועסטו פארשטיין), און די איינציגע האפענונג איז דער אפעטיט, און דאס פארגייט שוין....

לעצט פאראכטן דורך אידיש אום מאנטאג יולי 14, 2008 12:52 am, איין מאל איז עס געווארן פאראכטן

[אלץ-ווייסער]

הרב אידיש.

איך בין אן אמת'ער חובב אידיש (תרתי משמע). און איך האב זעהר א שטארקן געפיל צו שפראך.
אבער דאס אוועקווארפען לאנג-איינגעווארצלטע ווערטער אן קיין גרונט, קען נישט האבן מיט ערפארונג אדער מיט באקאנטשאפט, נאר פאסט אריין אין די דריטע באהויפטונג.

אלענפאלס, איז באמת איבריג זיך צו דינגען אבער א ווארטס לעגטימער באנוץ. מ'קען זיך דינגען צי דארף מען אנדערש קוועטשן אאדער שרייבן, אבער אויף א ווארט האט קיין זין צו פירן פאלעמיקס.

כ'דערמאן זיך מיט יארן צוריק ווען כ'האב געשריבן אין דער איד, איבער עפעס א מאשינקע, האט מער דער דעמאלטדיגער רעדאקטאר הרב ח. מ. שטויבער זז"ג, אויפמערקזאם געמאכט אז "מאשינקע" איז נישט אידיש. פרעג איך: צי אפאראט איז מער אידיש ווי מאשינקע?
כ'דענק נישט גענו וואס זיין אנטווארט איז געווען, אבער די נקודה איז, אז טראצדעם וואס דער רעדאקטאר איז א פראפעסאר אויף אידיש, קומט אלעס צו צו זיין פילינג און זיין חוש - און אויף דעם איז נישט שייך זיך צו דינגען.

[אידיש]

לעצט פאראכטן דורך אידיש אום מאנטאג יולי 14, 2008 12:53 am, איין מאל איז עס געווארן פאראכטן