ווערטער וואס ענדערן זיך נישט אין מערצאטל

די אחראים: אחראי, גבאי ביהמד

אידיש
שר מאה
תגובות: 188
זיך איינגעשריבען אום: דינסטאג מאי 08, 2007 5:24 pm

ווערטער וואס ענדערן זיך נישט אין מערצאטל

תגובהדורך אידיש » פרייטאג יוני 27, 2008 5:36 pm

עס זענען דא ווערטער וואס בלייבן די זעלבע אין מערצאל (לשון-רבים), ווי אין איינצאל (לשון-יחיד). טיילמאל קען מען דערקענען דעם אונטערשייד פון יחיד און רבים לויט די באשטימטע ארטיקלען (דער די דעם דאס).

פאלגנד זענען עטליכע אזעלכע פעלער:

* געוויסע ווערטער וואס באשטייען נאר פון איין טראחף ("סילאבעל") און באקומען נישט קיין אנדערן קלאנג אין מערצאל (ווי למשל בארד - בערד). ביישפילן: (דאס) ווערק, (דאס) פערד, (דער) קנעכט, (דאס) רעכט (מ'קען אבער אויך זאגן רעכטן, ווי למשל: ער האט אלע רעכטן), (דער) בריוו, (דער) טריט, (די/דאס - אויף ליכטיגקייט געווענליך דאס, אויף נרות די און דאס) ליכט, (דער) פיש, (די) קני (כאטש דא זענען דא אויך וואס ניצן קניען), (דער) קניפ (דאס מיינט א קניפ אין בעקל און איז נישט דאס זעלבע ווי קנופ מיט א ווא"ו וואס מיינט א קשר און וואס זיין לשון רבים איז קנופן און פארקלענערווארט: קניפל), (דער שטריק), (דער) פריינד, (דער) פיינד (פיינט), (די) רייד, (דאס) נייעס (היינט ניצט מען אויך די נייעס און עס זעט אויס ווי מ'ניצט עס געווענליך בלשון-רבים, אויך ווען מ'רעדט נאר פון איין נייעס - עפעס אזוי... - בלשון-יחיד איז עס זיכער אריגינעל געווען דאס. ביז אהער זענען אלע אויסגערעכנטע ווערטער בלשון-רבים "די", אבער ביי נייעס זענען דא וואס זאגן די, און דאס וואלט מן-הסתם היינט געקלונגען דאס מערסטע נאטירליך, און עס זענען אבער אויך דא וואס האבן אויך בלשון-רבים גענוצט דאס).

* געוויסע ווערטער וואס האבן צוויי טראחפן, און דא קום איך צו צו דעם וואס דיזע האט אנגעפרעגט אין אן אנדער אשכול בנוגע נאך ווערטער וואס זענען אזוי ווי "פענסטער", וואס קענען גענוצט ווערן אן א סמ"ך אויך בלשון-רבים. א שיינעם טייל פון די ווערטער וואס ווערן ווייטער דערמאנט קען מען באמת ניצן אויך מיט א סמ"ך, און לענ"ד איז נישט קיין גרויסער חסרון היינט ווען מ'שרייבט אויך פענסטערס - מיט א סמ"ך. פאלגנד זענען די ביישפילן: (די) שוועסטער, (דער) פינגער, (דער/דאס) פענסטער, (דער/דאס) מעסער, (דער) טעלער, (דער) לייכטער, (דער) ארבל, (דער) בייגל, (דער) לעפל (אבער היינט זאגט מען לעפלעך, און לענ"ד איז דאס ריכטיגער, כאטש דער -עך איז א פלא, און לכאורה אריגינעל א טעות, ווייל העכסטנס וואלט געדארפט זיין *לעפלען*), (דער) עפל (די עפל בלשון-רבים איז נאך היינט אויך רעלעוואנט, כאטש ס'איז שווער צו זאגן אז עפלעך איז א טעות. אריגינעל, אזוי ווי מיט לעפלעך, איז דאס אויך א פלא און פשטות א טעות, ווייל העכסטנס וואלט געדארפט זיין *עפלען*), (דער) ציגל ("ציגלעך" קען לכאורה בלייבן בלויז אין דער סלענג-שפראך, נישט אין ערנסטער שרייבעריי), (דער) שטיוול, (דער) שטערן (בלשון-רבים ווענדט זיך - דער שטערן פון הימל בלייבט שטערן, אבער דער שטערן פון קאפ - שטערנס).

* ווען מ'רופט איינעם אדער עפעס אויפן נאמען פון זייער שטאט, לאנד, חסידות וכו', מיטן צוגאב פון -ער, -אנער, -עזער און נאך, טוישט זיך עס נישט אויך בלשון-רבים: דער ניו-יארקער (בלשון-רבים: די ניו-יארקער), ווארשעווער, אינדיאנער, אמעריקאנער, איטאליענער, סאטמארער, וויליאמסבורגער, בארא-פארקער, מאנסיער, וויזשניצער, באבובער/באבעווער, פאפער, סקווירער, ליבאוויטשער וכו' (כ'מיין נישט קיינעם צו דיסקרימינירן, נאר זה יצא ראשונה, און דער פלאץ סטייעט דאך אוודאי נישט פאר יעדן; כ'מיין אויך גארנישט מיטן סדר פון די אויסגערעכנטע, נאר קמא קמא אמטי ואייתי...).

* דא קומען מיר צו נאך א כלל, וואס איז שוין אויך דערמאנט געווארן אין אן אנדער אשכול. דא וויל איך אויך צוגעבן וואס איך האב געהאט געזאגט פאר דיזע'ן אז עס וועט דארפן דיסקוטירט ווערן - אז דאס וואס דער סמ"ך ווערט נישט באנוצט ביי די פאלגנד-אויסגערעכנטע ווערטער איז נישט דער זעלבער כלל ווי ביי "פענסטער". דער איצטיגער כלל איז אז טייל ווערטער וואס באשטייען פון עטליכע טראחפן, ענדיגן זיך מיט -ער און רופן אן דעם מענטש על שם אומנותו, אויף זיין באשעפטיגונג, פאך, פראפעסיע, אדער דער גרופע צו וועלכער ער באלאנגט, - טוישן זיך אויך נישט בלשון-רבים. איך וויל דא באלד אנמערקן, און אויך דאס איז שוין געווען דערמאנט אין אן אנדער אשכול, אז די דאזיגע ווערטער קען געווענליך יא באנוצט ווערן אויך מיטן סמ"ך און אזוי ארום געטוישט ווערן בלשון-רבים. אזוי האבן געהאלטן אויך שפראך-מומחים, און היינט אז מ'רעדט אזוי, איז עס נאטירליך און געווענליך בארעכטיגט. פאלגנד זענען ביישפילן: שרייבער, זינגער, כעמיקער, לערער. ווייסט איר וואס? איך שטעל זיך דא אפ, ווייל ס'זענען דא אן א שיעור אזעלכע ווערטער.


נאך איין זאך לאמיר דא צוגעבן, אז עס זענען אויך דא ווערטער וואס זענען נאר א לשון-רבים און האבן נישט קיין לשון-יחיד. ווצב"ש: ווערטער וואס קומען אין פלאטרן - ברילן, הויזן, גאטקעס (גאטשעס); פיל לשון-הקודש'דיגע ווערטער, ווי למשל אזעלכע וואס ווייזן אויף שטאף, בשמים, מזומנים, [אוועק אין די] מרחקים, רחמים, און אזוי אויך יסורים, און נאך און נאך, דיבורים, מעשים, משוגעים, אותות-ומופתים, בגדי שבת, כלי-קודש וכו'.

גענוג פאר איצט. (ווען וועט זיין נעקסט? א גוטע קשיא. די מודעות דא רויבן אוועק א געוואלד צייט.)

אוועטאר
מאשקע
מ. ראש הקהל
תגובות: 12565
זיך איינגעשריבען אום: מיטוואך נובעמבער 15, 2006 2:40 am
לאקאציע: אין די חיפוש

תגובהדורך מאשקע » זונטאג יוני 29, 2008 12:15 am

יישר כח פאר'ן מאכן אן אשכול פון דעם נושא.

איך וויל פרעגן וועגן ציין/ציינער. "מענטשן זאגן: כ'וועל דיר אויסהאקן אלע דיינע ציין."

איז דאס ריכטיג? (כ'רעד נישט וועגן דעם עצם אקט פון אויסהאקן יענעמ'ס ציין על לא דבר...)
An article a day keeps the babies away

אוועטאר
שוועמל
שר עשרת אלפים
תגובות: 14181
זיך איינגעשריבען אום: מיטוואך יולי 19, 2006 8:40 pm
לאקאציע: גידולו בכל מקום

תגובהדורך שוועמל » זונטאג יוני 29, 2008 3:31 am

עס גאחרט צו פארשטיין דיינע ארטיקלען אבער עטליכע ווערטער פעלן זיך אויס א באדייט למען ירוץ הקורא.

וואס מיינט "טראחף \ טראחפן"?
וואס מיינט "סטייעט"?
"נאטירליך" אדער "נאטורליך"?

אז "קניפ אין בעקל" איז נישט קיין געווענליכער 'קנופ', איז מיר א מורא'דיקער חידוש.

פענצטער ווערט פול דערמאנט אין אלט-אידישע אויסגאבעס, און נישט אויסגעשלאסן אז ס'יז נישט ריכטיק.
שוש אשיש בה', תגל נפשי באלקי! (ישעיה סא)

אוועטאר
סאכדעס
שר עשרים אלפים
תגובות: 20443
זיך איינגעשריבען אום: דינסטאג יוני 27, 2006 2:15 pm
לאקאציע: אלעמאל נאנט צו התאחדות
פארבינד זיך:

תגובהדורך סאכדעס » זונטאג יוני 29, 2008 2:54 pm

שוועמל האט געשריבן:וואס מיינט "טראחף \ טראחפן"?


ער האט דאך דאס ערווענט ביים ערשטן מאל דאס דערמאנען, אין ענגליש זאגט מען דאס א סיליבעל. יעדע ווארט קען זיין געבויעט פון איין סיליבעל אדער מערערע. א סיליבעל איז טייטש למשל: היימישע, האט צוויי סיליבעלס, היימ מישע, קרעטשמע אויך צוויי, קרעטש מע. אין אנדערע ווערטער, אויב קענסטו אפטיילן דאס ווארט צו צוויי ווערטער, אפילו נישט קיין אקטועלע, איז יעדע פון זיי א סיליבעל. אזוי האב יאך געלערנט.

אוועטאר
מיללער
שר עשרים אלפים
תגובות: 25680
זיך איינגעשריבען אום: דאנארשטאג יוני 14, 2007 9:48 am

Re: ווערטער וואס ענדערן זיך נישט אין מערצאטל

תגובהדורך מיללער » זונטאג יוני 29, 2008 3:31 pm

אידיש האט געשריבן:נאך איין זאך לאמיר דא צוגעבן, אז עס זענען אויך דא ווערטער וואס זענען נאר א לשון-רבים און האבן נישט קיין לשון-יחיד. ווצב"ש: ווערטער וואס קומען אין פלאטרן - ברילן, הויזן, גאטקעס (גאטשעס); פיל לשון-הקודש'דיגע ווערטער, ווי למשל אזעלכע וואס ווייזן אויף שטאף, בשמים, מזומנים, [אוועק אין די] מרחקים, רחמים, און אזוי אויך יסורים, און נאך און נאך, דיבורים, מעשים, משוגעים, אותות-ומופתים, בגדי שבת, כלי-קודש וכו'.



הרב אידיש,
אויב איינער האט א לאך אין די רעכטע 'הויז' פארוואס זאל ער באמוטשען דעם עולם און רעדן פון ביידע 'הויזן' ווען נאר איינס איז אפעקטירט?

אידיש
שר מאה
תגובות: 188
זיך איינגעשריבען אום: דינסטאג מאי 08, 2007 5:24 pm

תגובהדורך אידיש » זונטאג יוני 29, 2008 6:57 pm

מאשקע,
צאל איז ל"י, ציין ל"ר, אבער ציינער פלעגט מען אויך ניצן, און היינט ניצט מען עס גאר אפט.

אידיש
שר מאה
תגובות: 188
זיך איינגעשריבען אום: דינסטאג מאי 08, 2007 5:24 pm

תגובהדורך אידיש » זונטאג יוני 29, 2008 7:01 pm

שוועמל,
סטייען - גענוג זיין, קלעקן

נאטירליך מיט צוויי יו"דן

פענצטער און פענסטער זענען ביידע בארעכטיגט, פונקט ווי פינסטער/פינצטער. איך שרייב מיט א סמ"ך. דער מדובר איז דא בעיקר צי א סמך צום סוף בל"ר.

טראחפן קענסטו פארשטיין אלס חלקים פון א ווארט וואס מ'זאגט ארויס צוזאמען מיט איין קלאנג, אזוי ווי סאכדעסעס ביאור.

סאכדעס,
היימישע האט דריי טראחפן.

מילער,
טעארעטיש ביסטו גערעכט, למשל, ווען ס'איז שטארק נויטיג צו מסביר זיין וואו די לאך איז. געווענליך שרייבט מען אבער נאר בל"ר.

אוועטאר
קרעמער
שר עשרים אלפים
תגובות: 28277
זיך איינגעשריבען אום: זונטאג יוני 25, 2006 12:34 pm

תגובהדורך קרעמער » זונטאג יוני 29, 2008 7:59 pm

מיללער;

פאר די זעלבע סיבה וואס אין לשון הקודש רופט זיך דאס "מכנסים" און עס איז נישטא קיין לשון יחיד דערויף. דאס זעלביגע איז מיט נאך פארשידענע ווערטער וואס קומען אין פלאטרן. (אין זיין שיעור אויף ארץ מצרים וגבולותיה, איז ר' סיני מאלעוויצקי מאריך דערין, און ער טענה'ט אז דערפאר רופט זיך דאס מצרים, ווייל עס איז צוזאמגעשטעלט פון 2 חלקים).

אוועטאר
מיללער
שר עשרים אלפים
תגובות: 25680
זיך איינגעשריבען אום: דאנארשטאג יוני 14, 2007 9:48 am

תגובהדורך מיללער » זונטאג יוני 29, 2008 10:50 pm

קרעמער;
איך פארשטיי די סיבה, איך האב מיך באצויגן צום חלק וואס הרב אידיש האט געשריבען "אז עס זענען אויך דא ווערטער וואס זענען נאר א לשון-רבים און האבן נישט קיין לשון-יחיד".

אוועטאר
שוועמל
שר עשרת אלפים
תגובות: 14181
זיך איינגעשריבען אום: מיטוואך יולי 19, 2006 8:40 pm
לאקאציע: גידולו בכל מקום

תגובהדורך שוועמל » מאנטאג יוני 30, 2008 6:25 pm

אידיש;
איך האב געקענט דעם ווארט 'סטייעט' אלעס 'עספיעט' = קלעקן, גענוג זיין. איז דאס א גרייז, טראחף אדער נייווארט?

סאכדעסעס אדער סאכדעס'ס [סאכדעס'עס] ? דארף איך גיין אין טעותים אשכול דערפאר?

מיט 'נאטור' בין איך קלאר מחולק מיט דיר. אויף דויטש זאגט מען NATUR אדער NATURLICH.
ווייסטו וואס? לאמיר פרעגן נאטירליך... (ווער איז עס אפילו ?)




מיללער וקרעמער;
אינטערעסאנט, 'מנעליים' אין לשה"ק איז אויך אריגינעל אין לשון רבים, אבער אין די שפעטערע ספרים טרעפט מען יא 'מנעל'. להאא"ה אין העברעאיש טרעפט מען אויך דאס ווארט 'מכנס' = הויז.
שוש אשיש בה', תגל נפשי באלקי! (ישעיה סא)

אידיש
שר מאה
תגובות: 188
זיך איינגעשריבען אום: דינסטאג מאי 08, 2007 5:24 pm

תגובהדורך אידיש » מאנטאג יוני 30, 2008 6:59 pm

שוועמל,
כ'גלייב יא אז דער שמועס באלאנגט אין אן אשכול פאר זיך, אפשר אן אשכול וועגן ווערטער און זייערע באדייטונגען. בכל זאת, וויבאלד דו פרעגסט וועגן ווערטער וואס איך האב דא דערמאנט, וועל איך דיר דא ענטפערן, און אויב דער מנהל זעט איין אנדערש, וועט ער עס מעגליך אריבערפירן צו אן אנדער אשכול.

סטייען און קלעקן מיינען גענוג זיין. אוספייען (אנדערע: אויספיען, אבער נישט עספיען) מיינט עפעס אנדערש - אנקומען/באווייזן/אריינכאפן עפעס צו טון.

כ'פארשטיי נישט דיין אנדערע שאלה. אויב מיינסטו צו פרעגן צי טראחף איז א גרייז צי א ניי ווארט - ניין.

סאכדעס'עס, ווייל דער קוועטש איז דא נישט אויפן לעצטן טראחף. דאס זעלבע אויך ווען דאס ווארט ענדיגט זיך מיט א ש', א ז', א צ', א ת'. אויב דער קוועטש איז יא אויפן לעצטן טראף, אדער אויב דאס ווארט באשטייט בכלל נאר פון איין טראף, דעמאלט שטעלט מען נישט אריין ביי די דאזיגע אותיות אן ע' פאר'ן פאסעסיוון ס'. אין אזא פאל, ווען דאס ווארט ענדיגט זיך מיט א ס', שטעלט מען אויך נישט צו דעם פאסעסיוון ס', נאר בלויז אן אויבערשטריך וואס בלייבט הענגען נאכן ס' ביים סוף פונעם ווארט, ווייל אין אידיש קענען נישט קומען צוויי די זעלבע אותיות ביים סוף פון א ווארט (ווי למשל, קרויס' שטריימלעך).

בנוגע נאטור, ביסט מחולק מיט מיר - בין איך מכבד דיין מיינונג. לפי ידיעתי, זאגט מען אין אידיש נאטירליך, כאטש מ'זאגט נאטור, און אזוי אויך ביי נאך ווערטער מיט א ווא"ו, וואס ווען דאס ווארט פארלענגערט זיך (אייגנטליך, לויטן באדייט, פארקלענערט זיך מעגליך), ווערט פון דעם ווא"ו א יו"ד. קיין ראי' פון דייטש קען מען נישט אלעמאל ברענגען אויף אידיש, ווייל אידיש איז א שפראך פאר זיך און נישט דווקא דאס זעלבע ווי דייטש. בכל זאת, דוכט זיך אז דער U אויף דייטש, ווען עס האט דעם סימבאל אויף זיך (natürlich), זאגט מען עס מיט א חירק, נישט קיין מלאפום; כ'בין אבער נישט זיכער דערין. וואס איז זיכער - אז אויף אידיש זאגט מען נאטירליך. עס זענען דא וואס ניצן דאס ווארט "נאטורעלע אוצרות", מיט אן אנדער באדייט. אין דעם פאל, בלייבט יא דער ווא"ו.

אגב, ווען מ'אדרעסירט עמיצן, שטעלט מען נישט דאס קאמע-פינטל {; למשל: אידיש;}, נאר די קאמע {,}, א חוץ אויב דער אדרעס איז א פארמעלער, למשל ווען מ'שרייבט א בריוו צו א פרעמדן אדער בכבודיגן מענטש.

אוועטאר
מיללער
שר עשרים אלפים
תגובות: 25680
זיך איינגעשריבען אום: דאנארשטאג יוני 14, 2007 9:48 am

תגובהדורך מיללער » דינסטאג יולי 01, 2008 10:49 am

אידיש,
איך האב הנאה פון אייער במערקונג בנוגע אדרעסירען עמיצן מיט א קאמע-פינטל, הרב קרעמער מנהלינו, האט דאכציך אריינגעברענגט אהער דעם מאדע.

שוועמל,
איך מיין אז אויף אריגינעל לשה"ק איז 'נעל' דער אריגינעל ווארט סיי אויף לשון יחיד (שרוך נעל, של נעליך, שלף איש נעלו) סיי אויף לשון רבים (עחל-מהכארטם בלחכלזסזף צחדלהיק, ואאזבאיוין בלחעגבולר נחעגלטיהם. עמוס ב).

דער 'מנעל' אויסדריק ווערט דערמאנט אין משניות און גמרא אסאך און 'מנעלים' נישט, לדעתי איז מנעליים א מאדערנער ווארט.

אוועטאר
שוועמל
שר עשרת אלפים
תגובות: 14181
זיך איינגעשריבען אום: מיטוואך יולי 19, 2006 8:40 pm
לאקאציע: גידולו בכל מקום

תגובהדורך שוועמל » מיטוואך יולי 02, 2008 2:00 am

אידיש;
פון סטייען האב איך נאך קיינמאל געהערט, אבער פון עספיען יא, שכויח פאר די לעקציע און די הסבר.

נאטירליך וואלט א ליטוואק געזאגט 'נאטורליך' (אזוי גלייב איך). כאטש מיר אשכנעזישע זאגן נאטירליך, הוא הדין חירק שורק מלאפום.

האו עבאוט 'קרויס'נס שטריימלעך' אדער 'סאכדעס'נס תגובה'? מען נוצט עס גראדע גאנץ אפט אין ווערבל.

בנוגע דעם ;, איז שוין אמאל געשמועסט געווארן דערפון. ס'יז געבליבן אז ס'האט טאקע נישט קיין פשט צו נוצן אין דעם פאל אבער קרעמער האט עס געגליכן און ווי נישט ווי האט זיך דער נגע ספחת.. אויסגעשפרייט ליידער אין קרעטשמע. אוי האט די רבי געוויינט דערויף אלע יארן..


מיללער;
שכויח פאר דיין הערה.
מנעלים איז מאדערן? עס ווערט דערמאנט אין הלכות שבת עטליכע מאל.
שוש אשיש בה', תגל נפשי באלקי! (ישעיה סא)

אידיש
שר מאה
תגובות: 188
זיך איינגעשריבען אום: דינסטאג מאי 08, 2007 5:24 pm

תגובהדורך אידיש » מיטוואך יולי 02, 2008 2:07 am

שוועמל,
אומאפהענגיג פון דעם ווי א ליטוואק וואלט עס געזאגט, שרייבט מען עס אין אידיש מיט א י'. דערצו האבן מודה געווען אויך די ליטוואקעס צווישן די פראפעסיאנעלע שרייבערס און קענערס פון אידיש.

קרויס'נס, סאכדעס'נס - טעות. [דעם] רבי'נס, [דעם] אידנ'ס, מענטשנ'ס - יא.

ס'איז נישט קיין נפקא-מינה ווער עס ברענגט אריין וואס. יעדער איז בארעכטיגט צו שרייבן ווי ער וויל. ריכטיג?

אוועטאר
מיללער
שר עשרים אלפים
תגובות: 25680
זיך איינגעשריבען אום: דאנארשטאג יוני 14, 2007 9:48 am

תגובהדורך מיללער » מיטוואך יולי 02, 2008 10:22 am

שוועמל האט געשריבן:מיללער;
שכויח פאר דיין הערה.
מנעלים איז מאדערן? עס ווערט דערמאנט אין הלכות שבת עטליכע מאל.


איך האב נישט געקוקט ווייטער ווי ש"ס, קען זיין אז דער ווארט 'מנעלים' איז שוין דערמאנט בספרי ראשונים (אדרבה תיתי ספר וניחזי) כ'האב מיך בעיקר באצויגן צו דיין הערה אין נ"ך וואס האט זיך ארויסגעשטעלט אלס נישט ריכטיג.

אלענפאלס, אין שו"ע איז עס 'מנעלים' מיט איין י' אדער 'מנעליים' מיט צוויי יו"דן? (אריין אין די צוויי יודעלעך אשכול....)

אוועטאר
סאכדעס
שר עשרים אלפים
תגובות: 20443
זיך איינגעשריבען אום: דינסטאג יוני 27, 2006 2:15 pm
לאקאציע: אלעמאל נאנט צו התאחדות
פארבינד זיך:

תגובהדורך סאכדעס » מיטוואך יולי 02, 2008 10:13 pm

אידיש האט געשריבן:סאכדעס'עס, ווייל דער קוועטש איז דא נישט אויפן לעצטן טראחף. דאס זעלבע אויך ווען דאס ווארט ענדיגט זיך מיט א ש', א ז', א צ', א ת'. אויב דער קוועטש איז יא אויפן לעצטן טראף, אדער אויב דאס ווארט באשטייט בכלל נאר פון איין טראף, דעמאלט שטעלט מען נישט אריין ביי די דאזיגע אותיות אן ע' פאר'ן פאסעסיוון ס'. אין אזא פאל, ווען דאס ווארט ענדיגט זיך מיט א ס', שטעלט מען אויך נישט צו דעם פאסעסיוון ס', נאר בלויז אן אויבערשטריך וואס בלייבט הענגען נאכן ס' ביים סוף פונעם ווארט, ווייל אין אידיש קענען נישט קומען צוויי די זעלבע אותיות ביים סוף פון א ווארט (ווי למשל, קרויס' שטריימלעך).


ווען נוצט מען א פאסעסיוון ס'? און ווען נוצט מען אנדערע אותיות, למשל: באס, רבים: באסעס, פארוואס נישט באסען? כהנה וכהנה רבות. וואס איז דער יסוד פון דעם חילוק?

אידיש האט געשריבן:אגב, ווען מ'אדרעסירט עמיצן, שטעלט מען נישט דאס קאמע-פינטל {; למשל: אידיש;}, נאר די קאמע {,}, א חוץ אויב דער אדרעס איז א פארמעלער, למשל ווען מ'שרייבט א בריוו צו א פרעמדן אדער בכבודיגן מענטש.

יאשר כוחך פאר די געוואלדיגע הערה, לויט דעם דארף מען צו אייך יא שרייבן מיט א ;....

אידיש
שר מאה
תגובות: 188
זיך איינגעשריבען אום: דינסטאג מאי 08, 2007 5:24 pm

תגובהדורך אידיש » מיטוואך יולי 02, 2008 11:04 pm

סאכדעס,
לייענענדיג דיין הודעה דא בין איך געצוואונגען צו ברעכן אויף א מאמענט מיין החלטה אין אן אנדער אשכול, ווייל כ'זע כ'האב געמאכט א טעות. ווען מ'אדרעסירט אן אפיציעלן בריוו, שטעלט מען דאס צוויי-פינטל {:}, נישט דאס קאמע-פינטל {;}.

אגב סיפא, וועל איך דיר ענטפערן בקיצור נמרץ אויך אויף דער ס' שאלה.

ערשטנס, גערעכט אז מ'זאגט באסעס, און הגם ס'גייט אפשר נישט אריין אין די עטאבלירטע כללים, מוז אבער אזוי געשען אפט ביי ענגלישע ווערטער וואס גנב'ען זיך אריין אין אידיש.

ס' ניצט מען געווענליך אין ווערטער וואס ענדיגן זיך מיט'ן שוו"א קלאנג. אין ווערטער וואס האבן צוויי אדער מער טראחפן: מאמע, פראגע, רעליגיע וכו'.

אינטערנאציאנאלע ווערטער, ווען דער קוועטש איז נישט אויפן לעצטן וואקאל - געטאס, ראדיאס.

מענטשליכע נעמען: די וויינשטאקס, די רובינשטיינס וכו'

זע אויך וואס כ'האב געשריבן ביי מענטשליכע נעמען מיט געוויסע ענדונגען לגבי פאסעסיוו. ס'איז גילטיג דא אויך. צ.ב.ש. וואלטן מיר געהאט צוויי סאכדעסעס, וואלט מען טאקע גערעדט וועגן ביידע סאכדעסעס.

אזוי אויך ביי ווערטער וואס ענדיגן זיך אויף אן ן' וואס קומט נאך א קאנסאנאנט (אדער נאך א וואקאל וואס האט נישט אויף זיך דעם קוועטש), אדער -ען, אדער -ם, אדער -ער. אויוונס (נישט אויווענעס), קוימנס, קישנס. ווערטער מיט -ין, וואס מ'ניצט פאר ווייבער, פריידנינס, קימפעטארינס, רביצינס.

רוב פון די זאכווערטער וואס באשטייען פון צוויי אדער מער טראחפן או ןענדיגן זיך אין לשון-יחיד אויף -עם (אדער אויף -ם נאך א וואקאל וואס האט נישט אויף זיך דעם קוועטש): שטורעמס, טורעמס, מיניסטעריומס. אדער וואס ענדיגן זיך מיט -ער און באצייכענען א מענטש צ יא בעל-חי, אדער ווייזן אויף א מענטש וואס באשעפטיגט זיך מיט עפעס, ווי כ'האב שוין געשריבן אויבן לגבי ענדיגן טייל אזעלכע ווערטער בלשון-רבים מיט -ס: שרייבערס, לערערס, אדלערס, פאטערס ,מוטערס, שוואגערס, שוויגערס. אויף אן אנדער פלאץ איז שוין דיסקוטירט געווארן דער ענין פון צוגעבן -ס ביי אזעלכע ווערטער ווי שרייבער וכו'.

רוב זאכווערטער וואס באצייכענען אומבאלעבטע זאכן און וואס באשטייען פון צוויי אדער מער טראחפן: בעכערס, געלעכטערס, האמערס, מעסערס. מעגליך אז אין דעם דאזיגן פונקט ביסטו דא געווען דאס מערסטע פאראינטערעסירט.

וועגן די ווערטער וואס דארפן זיך ענדיגן מיט אנדערע אותיות בלשון-רבים וועל איך זיך דא נישט אריינלאזן, ווייל דאס וואלט שוין געהייסן אגב שבאגב.

כ'האף וועסט זיך אריענטירן אין דעם געדיכטן מערבולת.

אוועטאר
אלץ-ווייסער
שר חמש מאות
תגובות: 861
זיך איינגעשריבען אום: פרייטאג אפריל 27, 2007 11:35 am
לאקאציע: נע ונד

תגובהדורך אלץ-ווייסער » מיטוואך יולי 02, 2008 11:47 pm

דער כלל גילט נאר ביי ווערטער וועלכע זענען נאך נישט געאידשט.

למשל: אין אידיש וועט מען זאגן: וואגן, אדער וואגאנען.
אין ענגליש וועט מען זאגן WAGON אדער WAGONS

דאס זעלבע איז מיט
קאר = קארס.
טראק = טראקס
אויטא-מאביל = אויטא מאבילן (פאראידישט)

ווידעראום גילט נישט דער כלל ביי נעמען פון מענטשן דאס זעלבע ווי קאלעקטיווע נעמען

דער פערזאן איז פון די:
רובינשטיינס, אויערבאכ'ס א.ד.ג.

ביי קאלעקטיווע נעמען וועט מען נישט נוצן דעם ס
ווי: דער פערזאן איז פון די:
קאצקער
סאדיגורער
אא"ו

די סיבה דערפון איז ווייל מ'פארקורצט און מ'ענדיגט נישט צו דעם זאץ וואס דארף ווען קומען:
ער געהערט צו די קאצקער חסידים אא"ו. נאר מ'זאל עס קאלעקטיוו: קאצקער.
בל' ס"ג - ניקס ווייסער וד"ל

אוועטאר
אלץ-ווייסער
שר חמש מאות
תגובות: 861
זיך איינגעשריבען אום: פרייטאג אפריל 27, 2007 11:35 am
לאקאציע: נע ונד

תגובהדורך אלץ-ווייסער » מיטוואך יולי 02, 2008 11:59 pm

הרב אידיש, מיט דעם האב איך אויך דעם כבוד צו ארגומענטירן אז נישט ביי אלע לענדער נוצט מען די ענדע ער, ווי
אמעריקאנער, ענגלענדער אדער קאנאדער. ביי פראנקרייך וועט מען ענדיגן פראנצאז, גענוי ווי אין ענגליש וועט מען זאגן
AMERICAN, RUSSIAN, FRANCE
אדער AMERICAN, RUSSIAN, FRENCH

לגבי דעם עפל, לעפל האט מען ביינונז געפירט ווי רש"י זאגט אין וישלח
אויף צען עפל שרייבט נישט עפלעך אדער עפלען, און דאס זעלבע איז מיט לעפל אדער גאפל.
בל' ס"ג - ניקס ווייסער וד"ל

אידיש
שר מאה
תגובות: 188
זיך איינגעשריבען אום: דינסטאג מאי 08, 2007 5:24 pm

תגובהדורך אידיש » דאנארשטאג יולי 03, 2008 12:46 am

אלץ-ווייסער,

בנוגע קאצקער וכו', ביטע זע א הודעה וואס כ'האב געמאכט אויף דער דאזיגער טעמע אין דעם אדער אן אנדער אשכול.

וועגן דעם וואס דו זאגסט אין דיין לעצטער הודעה, האב איך זיך דא בכלל נישט באצויגן. דער פונקט דא איז בלויז אז יענע וואס ענדיגן זיך מיט -ער, -עזער, -אנער וכו' בלייבן אזוי אויך בלשון-רבים. דאס איז אויסער די איבעריגע טעותים וואס שטעקן אין דעם טייל ווי אויך אנדערע טיילן פון דיין לעצטער מודעה.
לעצט פאראכטן דורך אידיש אום מאנטאג יולי 14, 2008 1:38 am, מאל פאראכטן געווארן 1 סך הכל.

אוועטאר
אלץ-ווייסער
שר חמש מאות
תגובות: 861
זיך איינגעשריבען אום: פרייטאג אפריל 27, 2007 11:35 am
לאקאציע: נע ונד

תגובהדורך אלץ-ווייסער » דאנארשטאג יולי 03, 2008 1:19 am

אידיש,
ווי עס שיינט איז דא א מיספארשטענדעניש פון דיין זייט. האסט זעהט אויס נישט פארשטאנען דעם דיפערענץ צווישן "קאצקער" און רובינשטיינס.
איך האב זיך אינגנאנצן נישט באצויגן פון ל' רבים אדער יחיד נאר איבער די ער'ס.
בל' ס"ג - ניקס ווייסער וד"ל

אוועטאר
Monticello
שר חמישים ומאתים
תגובות: 315
זיך איינגעשריבען אום: מיטוואך יולי 04, 2007 11:20 am

תגובהדורך Monticello » מאנטאג יולי 07, 2008 9:58 pm

הרב אידיש:

איז אין אידיש פארהאן די באגריף פון אנדייטן בעלת (פאסעסיוו) דורוך זיך באניצן מיט א שטרעכל (') ביים ענדע פון א ווארט וואס ניצט א סמ"ך איר צו פארוואנדלן אין א לשון רבים?

למשל: דו ווינטן האבן אראפגעבלאזן די טאטעס' היטן.
עניוועי, דאס איז די מיינונג פון צומווייניגסטנס איין מאן.


צוריק צו “שפראך, גראמאטיק און דקדוק”

ווער איז אונליין

באנוצערס וואס דרייען זיך דא: נישטא קיין איינגעשריבענע באנוצערס און 5 געסט